Đường sách TPHCM tìm giải pháp giữ chân độc giả trong thời đại số

Ngày 25/3, tại Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, Ban giám đốc Đường sách đã báo cáo kết quả hoạt động năm 2025, những tồn tại, khó khăn của Đường sách TPHCM trong thời gian qua, nêu kiến nghị và phương hướng hoạt động năm 2026. 

Doanh thu tăng nhưng số sách bán ra giảm

Năm 2025, Đường sách TPHCM ghi nhận tổng doanh thu đạt 62,45 tỉ đồng, tăng 8,9% so với năm trước. Tuy nhiên, lượng sách bán ra lại giảm. Cụ thể, tổng số sách tiêu thụ trong năm đạt 672.243 bản, giảm 2% so với năm 2024. Số lượng tựa sách mới phát hành cũng giảm mạnh, chỉ còn 2.524 tựa, giảm 30,3%.

Theo ông Lê Hoàng, giám đốc Đường sách TPHCM, sự "lệch pha" giữa tổng doanh thu và sản lượng sách cho thấy cơ cấu kinh doanh tại Đường sách đang thay đổi. Tỷ trọng các dòng sách có giá trị cao tăng lên, đồng thời các gian hàng mở rộng sang các sản phẩm văn hóa, quà tặng, cà phê sách và dịch vụ trải nghiệm.

"Điều này phản ánh xu hướng đa dạng, nhưng cũng cho thấy sách không còn là yếu tố duy nhất tạo nên doanh thu", ông Hoàng nhận định.

Số liệu năm 2025 cũng ghi nhận 14 đơn vị kinh doanh tại Đường sách có mức tăng trưởng doanh thu, 5 đơn vị giảm sâu và 2 đơn vị giảm nhẹ. Nguyên nhân cốt lõi đến từ sự suy giảm của mảng kinh doanh sách. Số bản sách bán ra tại các đơn vị này giảm trung bình khoảng 40%, kéo theo doanh thu giảm tương ứng. 

"Hoạt động bán hàng tại gian hàng vẫn mang tính truyền thống, các đơn vị còn thụ động trong việc tiếp cận độc giả. Việc trưng bày sách thiếu điểm nhấn, chưa tạo được sự hấp dẫn trực quan. Kỹ năng tư vấn, giới thiệu nội dung sách cũng như các hình thức quảng bá trực tiếp chưa được chú trọng đúng mức khiến gian hàng chưa đủ sức giữ chân người đọc, trong bối cảnh họ có nhiều lựa chọn hơn trong trải nghiệm", ông Lê Hoàng nói thêm.

Một điểm đáng lo ngại khác là doanh thu mảng sách thiếu nhi tiếp tục suy giảm. Năm 2025, doanh thu chỉ đạt 6,93 tỉ đồng, giảm 13,2% so với năm trước, đánh dấu năm thứ ba liên tiếp giảm.

Theo ông Lê Hoàng, nhiều đơn vị chưa đầu tư đúng mức cho dòng sách này. Danh mục còn hạn chế, thiếu tính cập nhật, chưa tạo được sức hút đối với trẻ em - vốn được xem là đối tượng độc giả chiến lược.

Bên cạnh đó, sự chưa ổn định các bãi giữ xe tại hai đầu đường Nguyễn Văn Bình cũng gây khó khăn không nhỏ cho việc bạn đọc, khách tham quan đến tham gia các hoạt động tại Đường sách. 

Ông Lê Hoàng cho biết bãi giữ xe bên cạnh UBND phường Sài Gòn (đầu đường Công xã Paris) đã được duy trì gần 9 năm theo quyết định của UBND TPHCM từ đề án ban đầu thành lập Đường sách. Tuy nhiên, thời gian gần đây, hoạt động này phát sinh vướng mắc về cơ chế quản lý và cấp phép, dẫn đến nguy cơ gián đoạn. 

"Thực tế cho thấy, mỗi khi bãi giữ xe quá tải hoặc không thể vận hành ổn định, lượng khách đến tham quan, trải nghiệm tại Đường sách bị ảnh hưởng rõ rệt. Vì vậy, cũng mong có sự phối hợp linh hoạt giữa các cơ quan chức năng nhằm thống nhất phương án phù hợp", ông Lê Hoàng nói.

Cần "nâng chất sách", đưa sách trở lại trung tâm

Trước "bức tranh" ảm đạm về doanh thu tại Đường sách TPHCM, ông Lê Hoàng nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết cần đặt ra cho các đơn vị xuất bản là nâng cao "chất sách". Các đơn vị cần chú trọng tuyển chọn và giới thiệu những đầu sách có giá trị nội dung, có chiều sâu tri thức, đa dạng chủ đề, đáp ứng nhu cầu học tập, nghiên cứu và thưởng thức văn hóa đọc.

Điều này cũng đồng nghĩa với việc thay đổi cách tiếp cận, thay vì dàn trải số lượng lớn đầu sách trong không gian hạn chế, các gian hàng cần có chiến lược chọn lọc sách, tạo điểm nhấn rõ ràng.

Từ góc nhìn của một đơn vị phụ trách về sản phẩm văn hóa đô thị hướng tới sách tại Đường sách TPHCM, CEO TA Concept Phạm Ái Thủy cho rằng, Đường sách cần được định hướng là nơi mang lại trải nghiệm văn hóa độc bản. Trải nghiệm ấy có thể bắt đầu từ những chi tiết nhỏ.

"Ví dụ như, làm sách tương tác mang lại cảm xúc như được thưởng thức một ly cà phê sáng tại Sài Gòn. Độc giả sẽ đến vì những cuốn sách chỉ có tại đây. Họ không chỉ đọc mà còn cảm nhận trải nghiệm về mặt cảm xúc mà sách mang lại cho họ", bà nói.

Ưu tiên linh hoạt, trải nghiệm và số hóa

Về phương hướng hoạt động của Đường sách trong năm 2026, nhiều giải pháp cũng được đề xuất. Trước hết là rà soát, tái cấu trúc không gian theo hướng linh hoạt, đa chức năng. Các hoạt động cần gắn với nội dung sách và tính thời sự, kết hợp giữa trưng bày chuyên đề và trải nghiệm thực tế như: giao lưu, tọa đàm.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ được xem là xu hướng tất yếu. Các gian hàng có thể triển khai mã QR để người đọc xem trước nội dung, review hoặc thông tin liên quan, vừa bảo vệ sách, vừa nâng cao trải nghiệm.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM Nguyễn Ngọc Hồi cũng đề cập đến việc xây dựng hệ sinh thái văn hóa đọc thông qua các mô hình như tủ sách cộng đồng, trường học, doanh nghiệp... Bởi đối tượng trọng tâm cần hướng đến là thiếu nhi và giới trẻ, những người sẽ tạo nên thế hệ bạn đọc trong tương lai. 

Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM Nguyễn Ngọc Hồi cho rằng Đường sách TPHCM cần tái cấu trúc không gian theo hướng linh hoạt, đa chức năng. Video: Hồ Lam

"Đường sách cần mạnh dạn đổi mới cơ chế hoạt động, tăng tính xã hội hóa, thu hút các doanh nghiệp, đơn vị sáng tạo nội dung tham gia. Những đơn vị thiếu sự chủ động, không đóng góp tích cực cần được xem xét sàng lọc để nâng cao chất lượng chung.

Định hướng lâu dài là nghiên cứu điều chỉnh quy hoạch Đường sách theo hướng phát triển thành một “không gian sách” quy mô lớn, hiện đại hơn, trở thành điểm du lịch văn hoá đặc sắc, thay vì chỉ là tuyến đường như hiện nay. 

Trong thời gian tới, Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM sẽ tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý, xây dựng chiến lược phát triển văn hóa đọc, đồng thời triển khai các phong trào đọc sách trong cộng đồng, đặc biệt là trong trường học, doanh nghiệp và khu dân cư, qua đó tạo nguồn độc giả bền vững cho Đường sách”, ông Nguyễn Ngọc Hồi nói.