El Niño đe dọa sinh kế, gia tăng nguy cơ tảo hôn

Hai năm trước, ở tuổi 15, Runa phải kết hôn với một người đàn ông mà cô bé chưa từng gặp. Cơn bão Remal tàn phá nơi ở của gia đình tại Cox's Bazar (Bangladesh), khiến đàn gà và vịt - nguồn thu nhập và thực phẩm chính của cả nhà - chết hàng loạt.

Cha của Runa qua đời một năm trước đó, mẹ cô trở thành trụ cột của gia đình. Nhưng sau thiên tai, bà cũng mất việc làm. Không còn khả năng nuôi Runa cùng 3 người con trai, người mẹ đành quyết định gả con gái đi. "Mẹ em cảm thấy không còn lựa chọn nào khác ngoài việc sắp xếp cuộc hôn nhân này", Runa kể.

Ở Qala-e-Naw, thủ phủ tỉnh Badghis (Afghanistan), cô bé Khatira, 11 tuổi, cũng bị gia đình hứa gả cho một người đàn ông 20 tuổi để trả nợ. Trước khi hạn hán buộc gia đình phải rời bỏ quê hương, cha Khatira từng trồng lúa mì và chăn nuôi gia súc.

Tại Badghis, 95% dân số sống dựa vào nông nghiệp. Những đợt hạn hán nghiêm trọng đã phá hủy mùa màng, giết chết gia súc và cướp đi nguồn thu nhập của người dân.

Mẹ Khatira, bà Noor, nhận thấy con gái thay đổi rõ rệt sau khi đính hôn: "Trước khi đính hôn, con bé rất khỏe mạnh. Bây giờ con bé lúc nào cũng lo âu và khóc lóc".

Câu chuyện của Runa và Khatira cho thấy một thực tế: Khi biến đổi khí hậu làm ảnh hưởng đến sinh kế và đẩy các gia đình vào cảnh túng quẫn, trẻ em gái thường là đối tượng bị tổn thương đầu tiên. Gả con gái đi là cách mà một số gia đình lựa chọn để giảm bớt gánh nặng kinh tế, đẩy các em vào tảo hôn.

El Niño cực mạnh đe dọa làm trầm trọng thêm tình trạng tảo hôn

Tảo hôn là vấn đề toàn cầu, bắt nguồn từ nhiều yếu tố như bất bình đẳng giới, nghèo đói, mất an ninh lương thực và những tập quán xã hội. Theo Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) và Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), ước tính 12 triệu bé gái trở thành cô dâu "nhí" mỗi năm. Đáng chú ý, biến đổi khí hậu đang làm trầm trọng thêm những yếu tố vốn thúc đẩy tình trạng này, đặc biệt khi thiên tai khiến các gia đình mất sinh kế và rơi vào khủng hoảng kinh tế.

Bà Tanushree Soni (tổ chức Plan International) nhận định: "Mỗi khi biến đổi khí hậu gây tác động, chúng ta lại thấy tình trạng tảo hôn gia tăng". Theo bà, khi gia đình rơi vào khó khăn tài chính, thay vì tiếp tục đầu tư cho việc học tập của con gái, nhiều cha mẹ lại lựa chọn gả con sớm để vượt qua khủng hoảng trước mắt.

Tại Bangladesh, theo Ủy ban Cứu trợ Quốc tế (IRC), số trường hợp tảo hôn ở các khu vực ven biển dễ bị tổn thương có thể tăng tới 39% sau các thảm họa liên quan đến khí hậu. Nam Á hiện là khu vực tập trung số lượng cô dâu trẻ em lớn nhất thế giới. Bangladesh là nước có tỷ lệ tảo hôn cao nhất Nam Á. Theo dữ liệu của UNICEF năm 2025, 47,2% phụ nữ trong độ tuổi 20 – 24 tại nước này kết hôn trước tuổi 18.

Kamrul Hasan Shawon, Giám đốc chương trình biến đổi khí hậu và khả năng thích ứng của Plan International tại Bangladesh, lo ngại hiện tượng El Niño siêu mạnh trong năm nay có thể khiến tình trạng tảo hôn ở nước này thêm nghiêm trọng. 

Ảnh hưởng đến phụ nữ trên nhiều phương diện

Không chỉ đẩy trẻ em gái vào những cuộc hôn nhân sớm, vấn đề biến đổi khí hậu còn làm gia tăng gánh nặng kinh tế, chăm sóc gia đình và những rủi ro sức khỏe đối với phụ nữ trưởng thành. Walter Mwasaa, Giám đốc khu vực của CARE International tại Đông và Nam Phi, cảnh báo, El Niño mạnh trong năm nay sẽ tác động đặc biệt nghiêm trọng đến phụ nữ.

"Chúng ta cần nhìn nhận đây là vấn đề sức khỏe của phụ nữ. Cũng như chiến tranh và dịch Ebola, phụ nữ trong cộng đồng sẽ là những người gặp nhiều khó khăn nhất. Ở cả khu vực nông thôn và thành thị, họ phải đối mặt với những thách thức sức khỏe lớn nhất, đồng thời gánh vác trách nhiệm chăm sóc gia đình và việc nhà", ông Mwasaa nói.

Theo ông, trong số 12 quốc gia thuộc phạm vi phụ trách của mình, các nước phía Bắc như Tanzania, Kenya, Ethiopia và Somalia được dự báo sẽ chứng kiến lượng mưa lớn gia tăng, trong khi các nước phía Nam, gồm: Malawi, Mozambique, Zimbabwe và Madagascar có nguy cơ phải đối mặt với hạn hán nghiêm trọng.

Hạn hán và nắng nóng đang tác động đến phụ nữ trên nhiều phương diện. Khi giá lương thực tăng cao, nguồn nước khan hiếm, họ phải dành nhiều thời gian hơn để tìm kiếm thức ăn, nước uống, đồng thời hy sinh nhu cầu dinh dưỡng của bản thân. 

Về mặt kinh tế, phụ nữ chiếm tỷ lệ lớn lao động trong nông nghiệp, lao động phi chính thức và các ngành nghề nhạy cảm với khí hậu nên dễ mất thu nhập khi mùa màng thất bát, năng suất giảm và điều kiện làm việc ngoài trời trở nên nguy hiểm. Đáng lo ngại, nhiệt độ cực đoan còn đe dọa sức khỏe sinh sản, làm tăng nguy cơ sinh non, thai lưu và các biến chứng sức khỏe ở trẻ sơ sinh.

Ông Mwasaa cho biết: "Các bà mẹ thường là người làm việc vất vả để kiếm sống, họ được nghỉ ngơi ít hơn và thường là người ăn sau cùng". Ông kể về trường hợp một phụ nữ từng phải sinh con trên cây trong trận lũ lụt ở Mozambique. 

Theo ông Mwasaa, nguồn lực dành cho ứng phó với biến đổi khí hậu có nguy cơ khiến các chương trình dài hạn nhằm cải thiện cơ hội kinh tế cho phụ nữ bị thu hẹp. Vì vậy, bên cạnh cứu trợ khẩn cấp sau thiên tai, cần chú trọng hỗ trợ phụ nữ tiếp cận thị trường, giáo dục và các phương pháp canh tác thích ứng, giúp họ chủ động duy trì sinh kế và giảm phụ thuộc vào viện trợ.

Hướng tiếp cận này đang được Plan International triển khai thông qua các mô hình trồng cây chịu hạn, xây dựng trang trại nổi và đào tạo kỹ năng số, giúp các bé gái kết nối trực tiếp với siêu thị để tiêu thụ nông sản. Tại Campuchia, các chương trình kết hợp thích ứng với biến đổi khí hậu với giáo dục, nâng cao kỹ năng số và vận động quyền phụ nữ tại các làng đã góp phần giảm ít nhất 65% tỷ lệ tảo hôn tại những địa bàn triển khai trong vòng 3 năm.