Gần 600.000 doanh nghiệp trong chiến dịch "làm sạch" mã số thuế

Khi dữ liệu doanh nghiệp không phản ánh đúng thực tế

Một doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng vẫn chưa hoàn tất các thủ tục cần thiết. Một địa chỉ kinh doanh vẫn tồn tại trên hệ thống nhưng doanh nghiệp thực tế đã rời đi. Một pháp nhân được thành lập nhưng không nhằm phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh thực chất... Những câu chuyện tưởng chừng riêng lẻ này đang tạo nên một bài toán lớn trong công tác quản lý doanh nghiệp và thuế.

Theo tài liệu của Cục Thuế - Bộ Tài chính, tính đến tháng 6/2026, số doanh nghiệp thuộc 2 nhóm: ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế và không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, đã lên tới gần 600.000. Đây được xác định là một trong những điểm nghẽn lớn đối với công tác quản lý thuế hiện nay.

Khối lượng hồ sơ tồn đọng lớn không chỉ kéo dài thời gian xử lý thủ tục hành chính mà còn gây lãng phí nguồn lực xã hội. Khi một số lượng lớn doanh nghiệp không còn hoạt động thực tế nhưng vẫn chưa được xử lý đầy đủ về mặt thủ tục, dữ liệu về cộng đồng doanh nghiệp cũng khó có thể phản ánh chính xác sức khỏe thực sự của nền kinh tế. Đáng chú ý hơn, tình trạng này có thể tạo ra những khoảng trống trong quản lý.

Theo Cục Thuế, một bộ phận đối tượng đã lợi dụng sự thông thoáng của thủ tục thành lập doanh nghiệp, đăng ký kinh doanh để thành lập pháp nhân không phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh thực chất. Một số pháp nhân có thể bị lợi dụng cho việc sử dụng hóa đơn không hợp pháp, hợp thức hóa chi phí, trốn thuế hoặc chiếm đoạt tiền thuế. Không chỉ cơ quan quản lý chịu áp lực xử lý hồ sơ, những doanh nghiệp và người nộp thuế chấp hành tốt pháp luật cũng có thể bị ảnh hưởng bởi một môi trường kinh doanh thiếu minh bạch.

Đối với chính các doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành nghĩa vụ theo quy định, việc để hồ sơ tồn đọng cũng tiềm ẩn rủi ro pháp lý đối với chủ doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật, chủ hộ kinh doanh hoặc cá nhân kinh doanh. Bởi vậy, câu chuyện đặt ra hiện nay không đơn thuần là xử lý những mã số thuế không còn được sử dụng. Vấn đề lớn hơn là làm thế nào để dữ liệu phản ánh đúng thực tế, phân biệt được doanh nghiệp đang hoạt động, doanh nghiệp cần hỗ trợ quay trở lại thị trường và những pháp nhân có dấu hiệu lợi dụng khoảng trống quản lý để vi phạm pháp luật.

"Làm sạch" để hỗ trợ doanh nghiệp và tăng tính minh bạch

Từ thực tế đó, Cục Thuế - Bộ Tài chính đã triển khai Chiến dịch "Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh" theo Quyết định số 595/QĐ-CT. Một điểm đáng chú ý là chiến dịch không đặt ra nghĩa vụ pháp lý mới đối với doanh nghiệp và người nộp thuế. Theo tài liệu của Cục Thuế, pháp luật hiện hành đã quy định trách nhiệm của người nộp thuế khi không tiếp tục hoạt động sản xuất, kinh doanh. Chiến dịch tập trung vào việc rà soát, hỗ trợ và xử lý những nghĩa vụ đã được pháp luật quy định, đồng thời giảm số lượng hồ sơ tồn đọng.

Cơ quan thuế sẽ tập trung vào 2 nhóm chính: người nộp thuế đang ở tình trạng ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế và người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký. Mục tiêu không chỉ là xử lý những hồ sơ tồn đọng từ trước mà còn kiểm soát phát sinh mới, tránh việc các hồ sơ giải thể và chấm dứt hoạt động tiếp tục bị kéo dài qua nhiều năm.

Điểm đáng chú ý trong cách triển khai là quan điểm lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ. Theo đó, những doanh nghiệp có nhu cầu tuân thủ pháp luật, hoàn thành nghĩa vụ để chấm dứt hoạt động hoặc có mong muốn quay trở lại thị trường sẽ được hướng dẫn, hỗ trợ tháo gỡ những vướng mắc thuộc thẩm quyền. Song song với việc hỗ trợ là tăng cường quản lý rủi ro, trong đó Cục Thuế yêu cầu phân luồng hồ sơ và phân tầng rủi ro, tách bạch rõ nhóm hồ sơ cần được hỗ trợ, tháo gỡ để giải quyết nhanh với nhóm cần kiểm tra, xác minh và xử lý nghiêm.

Đây có thể xem là một trong những điểm quan trọng của chiến dịch. Không phải tất cả gần 600.000 doanh nghiệp đều có cùng một vấn đề hoặc cần áp dụng chung một biện pháp xử lý. Có doanh nghiệp thực sự đã ngừng hoạt động nhưng chưa biết hoặc chưa hoàn thành đầy đủ các thủ tục. Có doanh nghiệp muốn quay trở lại hoạt động và cần khắc phục các nghĩa vụ còn tồn tại. Nhưng cũng có những trường hợp cần được kiểm tra kỹ do tiềm ẩn rủi ro về thuế và hóa đơn. Việc phân loại đúng ngay từ đầu sẽ giúp nguồn lực quản lý được tập trung hiệu quả hơn, đồng thời tạo điều kiện để những doanh nghiệp tuân thủ không phải mất thêm thời gian vì các thủ tục không cần thiết.

Không để doanh nghiệp "ma" ẩn mình trong khoảng trống dữ liệu

Một trong những yêu cầu được đặt ra trong quá trình triển khai chiến dịch là không để việc khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế trở thành kẽ hở cho những hành vi hợp thức hóa vi phạm. Theo Cục Thuế, quá trình giải thể, chấm dứt hoạt động hoặc khôi phục mã số thuế phải bảo đảm không bị lợi dụng để che giấu các hành vi vi phạm pháp luật về thuế, hóa đơn và những quy định pháp luật liên quan. Đối với các doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro cao, nhất là rủi ro liên quan đến mua bán hóa đơn bất hợp pháp hoặc dấu hiệu trốn thuế, cơ quan thuế sẽ củng cố hồ sơ và phối hợp với cơ quan chức năng để xử lý các trường hợp cố tình vi phạm.

Để giải quyết bài toán này, việc phối hợp liên ngành đang được đẩy mạnh. Cục Thuế đang phối hợp với các cơ quan của Bộ Công an để rà soát, chuẩn hóa thông tin định danh của người đại diện theo pháp luật đối với doanh nghiệp thuộc diện cần xử lý, phục vụ việc liên hệ, hướng dẫn và xác minh thông tin. Với cơ quan đăng ký kinh doanh, việc phối hợp tập trung vào xử lý doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký, thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp theo quy định và hoàn tất thủ tục giải thể đối với những doanh nghiệp đã hoàn thành nghĩa vụ thuế. Ngành Thuế cũng phối hợp với cơ quan Hải quan trong việc xác nhận nghĩa vụ thuế nhằm rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ giải thể và chấm dứt hoạt động.

Đáng chú ý, một vấn đề cũng được đặt ra là tình trạng cá nhân bị giả mạo hoặc bị sử dụng trái phép thông tin để thành lập doanh nghiệp. Cục Thuế cho biết đang phối hợp với các cơ quan liên quan để làm rõ trách nhiệm xử lý theo hướng bảo vệ quyền lợi của cá nhân bị hại và tách bạch với nghĩa vụ của pháp nhân được thành lập trái phép.

Việc "làm sạch" gần 600.000 doanh nghiệp, vì vậy, không đơn thuần là một chiến dịch xử lý hồ sơ hành chính. Đằng sau những mã số thuế cần được rà soát là yêu cầu lớn hơn về xây dựng một cơ sở dữ liệu chính xác, minh bạch và có khả năng phản ánh sát hơn thực trạng của nền kinh tế. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, những doanh nghiệp thực sự hoạt động sẽ được nhận diện rõ hơn; những doanh nghiệp có nhu cầu quay trở lại thị trường có thêm cơ hội tháo gỡ vướng mắc; còn những hồ sơ đã tồn đọng nhiều năm có thể được giải quyết, thay vì tiếp tục nằm trên hệ thống. Quan trọng hơn, những khoảng trống có thể bị lợi dụng để hình thành các doanh nghiệp "ảo", doanh nghiệp "ma" cũng sẽ từng bước được thu hẹp.

Theo định hướng của Cục Thuế, dữ liệu sau khi được rà soát và chuẩn hóa sẽ là nền tảng quan trọng cho hệ thống quản lý thuế mới cũng như việc kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu quốc gia. Qua đó, việc quản lý không chỉ hướng đến xử lý những vấn đề tồn đọng của hiện tại mà còn nhằm ngăn ngừa những điểm nghẽn tương tự trong tương lai.

"Làm sạch" dữ liệu, theo nghĩa đó, không chỉ là loại bỏ những thông tin không còn chính xác khỏi hệ thống. Đó còn là quá trình trả lại một bức tranh sát thực hơn về cộng đồng doanh nghiệp, tạo thuận lợi cho những người làm ăn chân chính và củng cố nền tảng cho một môi trường kinh doanh minh bạch hơn.