Giải pháp để Gen Z không bị "đuối sức" trước áp lực cuộc sống

Con số này không chỉ phản ánh thực trạng tâm lý đáng lo ngại, mà còn gợi mở nhiều vấn đề về cách người trẻ đang thích ứng với xã hội hiện đại.

Áp lực nhiều hơn, sức chịu đựng giảm đi?

Gen Z là thế hệ sinh ra và lớn lên cùng internet, mạng xã hội và nhịp sống nhanh, thường được đánh giá là năng động, sáng tạo và nhạy bén. Tuy nhiên, phía sau vẻ ngoài linh hoạt ấy, nhiều bạn trẻ đang phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn: học tập căng thẳng, kỳ vọng gia đình, cạnh tranh nghề nghiệp, cùng sự so sánh liên tục trên mạng xã hội.

Dự án nghiên cứu mang tên "Mức độ thiếu chịu đựng của Gen Z trước áp lực cuộc sống", do nhóm 3 sinh viên Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội thực hiện, gồm: Nguyễn Anh Duy, Lê Nguyễn Nguyên Anh, Đặng Yến Vy, với sự hướng dẫn của PGS.TS Trần Văn Công. Dự án đã đi sâu tìm hiểu cách Gen Z Việt Nam cảm nhận và phản ứng khi đứng trước áp lực.

Theo Nguyễn Anh Duy - Nhóm trưởng nhóm -nghiên cứu, điểm đặc biệt của đề tài này là không áp đặt các khái niệm hàn lâm sẵn có, mà xuất phát từ chính những trải nghiệm, lời kể và hành vi thực tế của các bạn trẻ.

"Khi được hỏi về "thiếu chịu đựng", phần lớn Gen Z không đưa ra định nghĩa trừu tượng, mà kể lại những tình huống rất đời thường: dễ cáu gắt, nhanh nản, buông bỏ nhiệm vụ, hoặc chọn cách né tránh khi thấy quá áp lực", Nguyễn Anh Duy chia sẻ.

Từ quá trình khảo sát và phân tích, nhóm nghiên cứu xác định 5 biểu hiện chính của tình trạng "thiếu chịu đựng trước áp lực" ở Gen Z Việt Nam, gồm: Khó kiểm soát cảm xúc, dễ căng thẳng, cáu gắt, bùng nổ cảm xúc. Thiếu bền bỉ, dễ bỏ cuộc khi gặp khó. Thiếu cam kết, giảm động lực theo đuổi mục tiêu dài hạn. Hành vi né tránh, trì hoãn, trốn tránh trách nhiệm. Hành vi thiếu trách nhiệm, bỏ dở công việc, đùn đẩy nhiệm vụ. Trong đó, hành vi thiếu trách nhiệm là điểm khiến nhóm nghiên cứu bất ngờ nhất.

"Ban đầu, chúng tôi nghĩ rằng thiếu trách nhiệm chỉ là hệ quả của né tránh hoặc thiếu bền bỉ. Nhưng khi phân tích dữ liệu, biểu hiện này xuất hiện rất rõ ràng và được các bạn trẻ nhắc đến như một phản ứng 'bình thường' khi quá mệt mỏi", Trưởng nhóm Nguyễn Anh Duy cho biết.

Nhiều người trẻ thừa nhận họ chọn cách "làm cho xong", "buông bỏ giữa chừng" hoặc "tránh nhận việc" để giảm bớt căng thẳng tâm lý. Điều đáng nói là hành vi này không xuất phát từ sự vô ý thức, mà từ mong muốn tự bảo vệ bản thân trước áp lực kéo dài.

So với các nghiên cứu quốc tế, nhóm nghiên cứu nhận thấy Gen Z Việt Nam có cách nhìn về "thiếu chịu đựng" mang nhiều nét đặc thù văn hóa. Bên cạnh áp lực cá nhân, các bạn trẻ còn chịu ảnh hưởng mạnh từ: Kỳ vọng của gia đình, so sánh với bạn bè cùng trang lứa, áp lực hình ảnh và thành tích trên mạng xã hội. Những yếu tố này khiến nhiều Gen Z cảm thấy mình "không bao giờ đủ tốt", từ đó dễ nản lòng và mất động lực khi gặp thất bại.

Khác với cách tiếp cận của nhiều nghiên cứu phương Tây - vốn tách bạch cảm xúc, nhận thức và hành vi, nghiên cứu này cho thấy các biểu hiện tâm lý của Gen Z Việt Nam đan xen và tác động lẫn nhau, phản ánh một trạng thái tâm lý phức hợp hơn.

Dấu hiệu cảnh báo từ con số 26,25%

Kết quả khảo sát trên 301 người trẻ cho thấy 26,25% Gen Z có mức thiếu chịu đựng trên trung bình. Theo nhóm nghiên cứu, đây là con số không thể xem nhẹ, đặc biệt khi Gen Z đang dần trở thành lực lượng lao động chính của xã hội.

Con số này gợi mở nhiều rủi ro như trong học tập bị giảm hiệu quả, tăng nguy cơ bỏ học, bỏ cuộc giữa chừng. Trong công việc thì dễ bỏ việc, thiếu ổn định, khó thích nghi với môi trường áp lực cao. Với sức khỏe tâm lý có nguy cơ stress kéo dài, kiệt sức tinh thần, lo âu.

"Thiếu chịu đựng không chỉ là câu chuyện của từng cá nhân, mà phản ánh cách xã hội đang đặt kỳ vọng và tạo áp lực lên người trẻ", nhóm nghiên cứu nhận định.

Từ những phát hiện ban đầu, nhóm nghiên cứu cho rằng cần tiếp tục mở rộng nghiên cứu để hiểu sâu hơn về khả năng thích ứng của Gen Z, đồng thời xây dựng các giải pháp hỗ trợ thiết thực.

Một số hướng đi được đề xuất gồm: Phát triển các chương trình giáo dục kỹ năng cảm xúc và quản lý áp lực. Tăng cường hỗ trợ tâm lý trong trường học và nơi làm việc. Nghiên cứu vai trò của gia đình, nhà trường và môi trường xã hội trong việc nâng cao sức chịu đựng của người trẻ.

Theo Trưởng nhóm, thay vì gắn nhãn Gen Z là "yếu đuối", điều quan trọng hơn là lắng nghe, thấu hiểu và tạo điều kiện để người trẻ học cách thích nghi bền vững với áp lực trong một xã hội đang thay đổi nhanh chóng.

Không khó để bắt gặp những người trẻ thở dài vì áp lực học tập, công việc, hay cảm giác "mệt quá rồi" trước guồng quay của cuộc sống hiện đại. Với nhiều bạn thuộc thế hệ Gen Z, áp lực không còn là điều gì xa lạ, mà trở thành một phần thường trực trong đời sống hằng ngày.

Từ thực tế này, nhóm cho rằng thay vì chỉ trích hay gắn nhãn người trẻ là "mong manh", điều cần thiết hơn là tạo ra những môi trường học tập, làm việc thấu hiểu và hỗ trợ. Khi được trang bị kỹ năng quản lý cảm xúc, được lắng nghe và chia sẻ, người trẻ sẽ có thêm năng lực để đứng vững trước áp lực, thay vì buông tay quá sớm.