Theo luật sư Đậu Thị Quyên, phát hiện sớm trẻ em bị bạo hành, xâm hại không chỉ là vấn đề của riêng gia đình hay cơ quan chức năng, mà là thước đo về khả năng phản ứng của cả hệ thống bảo vệ trẻ em trong xã hội. Để làm được điều này, các giải pháp cần được triển khai đồng bộ ở cả ba cấp độ: phòng ngừa, hỗ trợ và can thiệp theo đúng tinh thần của Luật Trẻ em 2016.

Thứ nhất, cần kích hoạt năng lực nhận diện nguy cơ trong cộng đồng. Khi trẻ đã phát ra tín hiệu cầu cứu từ rất sớm: thường xuyên có thương tích bất thường, thay đổi tâm lý, sợ hãi, nghỉ học kéo dài hoặc có dấu hiệu sang chấn, thì xã hội cần được trang bị đủ kỹ năng để nhận diện đây là dấu hiệu của bạo hành hoặc xâm hại.

Thứ hai, cần xây dựng quy trình phản ứng rõ ràng cho người đầu tiên phát hiện dấu hiệu bất thường. Điều xã hội cần không chỉ là lời kêu gọi "hãy lên tiếng", mà là một quy trình cụ thể để bất kỳ ai cũng biết cách kích hoạt cơ chế bảo vệ trẻ em ngay từ thời điểm đầu tiên phát hiện nguy cơ.

Thứ ba, cần thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành, đồng bộ hoá thực chất thay vì xử lý rời rạc. Luật Trẻ em đã quy định trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan trong việc tiếp nhận, xử lý thông tin liên quan đến trẻ em bị xâm hại hoặc có nguy cơ bị bạo lực, bóc lột, bỏ rơi. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều vụ việc bị đứt gãy thông tin vì mỗi nơi chỉ nắm một phần dữ liệu nhưng không có cơ chế liên thông hiệu quả. Nhà trường thấy trẻ nghỉ học bất thường. Bệnh viện thấy dấu hiệu thương tích. Hàng xóm nghe tiếng trẻ kêu cứu. Địa phương nhận phản ánh. Nhưng các dữ liệu đó không được kết nối để tạo thành một cảnh báo nguy cơ thống nhất. Vì vậy, giải pháp đồng bộ ở đây là phải hình thành cơ chế phối hợp thực chất giữa gia đình, nhà trường, y tế, công an, chính quyền địa phương và cơ quan bảo vệ trẻ em, trong đó mỗi chủ thể đều có trách nhiệm tiếp nhận, đánh giá, chuyển tiếp xử lý và phản hồi thông tin cụ thể.

Thứ tư, cần chuyển từ tư duy "xử lý hậu quả" sang tư duy "can thiệp sớm". Nhiều vụ việc hiện nay chỉ được xử lý khi trẻ đã bị tổn hại nghiêm trọng. Trong khi đó, Luật Trẻ em đã đặt ra cấp độ hỗ trợ nhằm kịp thời phát hiện và giảm thiểu nguy cơ gây tổn hại cho trẻ em. Điều đó cho thấy tinh thần của pháp luật không chỉ là xử lý người vi phạm, mà còn yêu cầu hệ thống phải can thiệp trước khi tổn thương xảy ra hoặc tiếp diễn.

Thứ năm, cần đồng bộ giữa trách nhiệm pháp lý và năng lực thực thi của người làm công tác bảo vệ trẻ em. Luật Trẻ em đã quy định trách nhiệm của người làm công tác bảo vệ trẻ em cấp xã trong việc đánh giá nguy cơ, xây dựng kế hoạch hỗ trợ và can thiệp đối với trẻ em bị xâm hại hoặc có nguy cơ bị xâm hại. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều nơi lực lượng này vẫn còn mỏng, kiêm nhiệm và thiếu kỹ năng chuyên sâu về nhận diện nguy cơ xâm hại trẻ em. Điều đó dẫn đến thực trạng "có cơ chế nhưng thiếu khả năng vận hành cơ chế".

Tiến sĩ Ngô Thị Thanh Mai cho biết, để đẩy lùi vấn nạn trẻ em bị bạo hành, xâm hại, xã hội cần có năng lực nhận diện được vụ việc. Cộng đồng cần được cung cấp kiến thức về dấu hiệu xâm hại, không chỉ những thương tích thể chất rõ ràng mà còn là những thay đổi hành vi, cảm xúc, lời nói bất thường ở trẻ. Điều này không thể chỉ dừng ở những thông tin đăng lên mạng xã hội, mà cần được đưa vào chương trình đào tạo bài bản cho giáo viên, nhân viên y tế và cha mẹ.

Tiến sĩ Mai cũng cho rằng, tổng đài 111 là đầu mối quốc gia tiếp nhận tố giác xâm hại trẻ em, hoạt động miễn phí 24/7, nhưng thực tế là rất nhiều người chưa biết đến kênh này. Bởi vậy, chúng ta cần thông tin rộng rãi hơn về nguồn lực hỗ trợ này để cộng đồng tiếp cận nhiều hơn.

Với cách đánh giá của một cựu giáo chức, ông Hoàng Chương cho biết dù đã có luật bảo vệ trẻ em nhưng việc thông tin, phổ biến các luật này về khu dân cư vùng sâu, vùng xa, vùng nông thôn, tới các đối tượng ít quan tâm hoặc hạn chế nhận thức các việc xã hội vẫn chưa được chú trọng.

"Vì vậy, khi người dân không nắm rõ các quy định pháp luật về vấn đề trẻ bị bạo hành, xâm hại thì rất ngại can thiệp, tố giác những việc không tốt của hàng xóm, thậm chí của người thân. Một vấn đề nữa là vai trò của cán bộ Hội phụ nữ cơ sở và tổ chức bảo vệ trẻ em tại địa phương rất quan trọng. Họ vừa là tuyên truyền viên, vừa là "lá chắn" vững vàng để khi có việc đau lòng xảy tới, phải cùng kết hợp với các cơ quan hữu trách để bảo vệ cho những người dám lên tiếng", ông Hoàng Chương bày tỏ ý kiến.

 Bài: ĐINH THU HIỀN

Thiết kế: TRẦN THẮNG