Giành sự sống từ lằn ranh tử thần cho hai ca sốt rét ác tính

Ngày 6/7, Viện Y học nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai tiếp nhận người đàn ông 51 tuổi, quê Hà Tĩnh, trong tình trạng sốt cao, rối loạn ý thức. Kết quả thăm khám cho thấy người bệnh đã rơi vào suy đa tạng với tổn thương não, gan, thận và phổi, buộc các bác sĩ phải lập tức hồi sức tích cực, lọc máu liên tục để duy trì sự sống.

Tuy nhiên, hồi sức chỉ là một phần của cuộc chiến. Điều quan trọng hơn là phải xác định chính xác căn nguyên gây bệnh giữa hàng trăm nguyên nhân có thể dẫn đến sốt cao, rối loạn ý thức và suy đa tạng. Trong khi đó, tình trạng người bệnh diễn biến xấu theo từng giờ.

Báo động đỏ toàn viện được kích hoạt. Các chuyên gia truyền nhiễm, hồi sức, thận - lọc máu, huyết học - truyền máu, vi sinh, dược, điện quang, dinh dưỡng... cùng tham gia hội chẩn khẩn cấp.

Trong quá trình rà soát lại bệnh sử, một chi tiết tưởng như rất nhỏ đã mở ra hướng chẩn đoán quyết định: gần nửa tháng trước khi nhập viện, người bệnh từng sang Angola, quốc gia có sốt rét lưu hành để thăm người thân. Từ yếu tố dịch tễ này, các bác sĩ lập tức chỉ định xét nghiệm tìm ký sinh trùng sốt rét. Kết quả soi máu trực tiếp xác định người bệnh mắc sốt rét ác tính do Plasmodium falciparum.

Hiện nay sốt rét không còn lưu hành phổ biến tại Việt Nam. Các trường hợp ghi nhận chủ yếu là bệnh nhân nhập cảnh từ những vùng có dịch ở châu Phi hoặc các quốc gia khác. Chính vì hiếm gặp nên nếu không khai thác đầy đủ lịch sử đi lại, bệnh rất dễ bị bỏ sót hoặc chẩn đoán muộn.

Trong khi đó, sốt rét ác tính do Plasmodium falciparum có thể diễn biến cực kỳ nhanh. Người bệnh chỉ trong thời gian ngắn có thể xuất hiện tổn thương não, suy gan, suy thận, rối loạn đông máu, suy hô hấp và suy đa tạng, với nguy cơ tử vong rất cao nếu không được điều trị kịp thời.

May mắn là ngay thời điểm đó, Bệnh viện Bạch Mai vẫn còn đủ lượng thuốc artesunate đường tiêm, thuốc đặc hiệu được Bộ Y tế khuyến cáo sử dụng trong điều trị sốt rét ác tính để điều trị cho người bệnh. Tuy nhiên, số thuốc còn lại cũng chỉ đủ dùng cho đúng trường hợp này.

Huy động mọi nguồn lực để giữ lấy sự sống

Trong khi các bác sĩ vẫn đang nỗ lực điều trị cho người bệnh đầu tiên, một tình huống còn khó khăn hơn tiếp tục xảy ra. Viện Y học nhiệt đới tiếp nhận nam người bệnh 38 tuổi, quốc tịch Trung Quốc, từng sinh sống hơn một năm tại Cộng hòa Guinea - quốc gia Tây Phi có tỷ lệ sốt rét rất cao. Sau khi trở về Trung Quốc, người bệnh sang Việt Nam công tác.

Ngày 11/7, nhân viên khách sạn tại Bắc Ninh phát hiện người bệnh hôn mê bên cạnh bãi nôn có lẫn máu. Sau khi được sơ cứu và chuyển đến Bệnh viện Bạch Mai, các bác sĩ nhanh chóng nghĩ đến khả năng sốt rét dựa trên yếu tố dịch tễ và chỉ định xét nghiệm. Kết quả cho thấy người bệnh nhiễm Plasmodium falciparum với mật độ ký sinh trùng rất cao.

Lúc này, người bệnh đã xuất hiện hàng loạt biến chứng nguy hiểm như sốt rét thể não, suy gan, suy thận, viêm phổi, thiếu máu nặng, giảm tiểu cầu, nguy cơ xuất huyết tiêu hóa và nhiễm khuẩn huyết. Người bệnh phải đặt nội khí quản, thở máy và lọc máu liên tục.

Khó khăn càng chồng chất khi người bệnh không có thân nhân tại Việt Nam. Mọi trao đổi giữa ê-kíp điều trị và gia đình đều phải thực hiện trực tuyến thông qua phiên dịch, trong điều kiện khác biệt về ngôn ngữ và văn hóa.

Trước nguy cơ nguồn thuốc đặc hiệu không còn đủ, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Ban Giám đốc Bệnh viện, Viện Y học nhiệt đới và khoa Dược khẩn trương liên hệ Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương cùng nhiều đơn vị khác để tìm nguồn thuốc, đồng thời báo cáo khẩn lên Bộ Y tế.

PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, khẳng định, trong những tình huống đặc biệt cấp bách, mọi quyết định chuyên môn đều phải được cân nhắc kỹ lưỡng nhưng tính mạng người bệnh luôn được đặt lên hàng đầu. Bệnh viện có trách nhiệm huy động tối đa mọi nguồn lực để giữ lấy cơ hội sống cho người bệnh.

TS.BS Đỗ Văn Thành, Phó Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới, cho biết áp lực đối với ê-kíp điều trị rất lớn bởi người bệnh có mật độ ký sinh trùng cao, tổn thương nhiều cơ quan và nguy cơ tử vong đặc biệt lớn. Tuy nhiên, toàn bộ đội ngũ đều thống nhất mục tiêu bằng mọi giá phải kiểm soát ký sinh trùng sớm nhất, kết hợp hồi sức tích cực để bảo vệ chức năng các cơ quan.

Trước báo cáo khẩn của Bệnh viện Bạch Mai, Bộ Y tế đã phối hợp với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) điều phối 150 liều artesunate đường tiêm từ nước ngoài về Việt Nam. Nguồn thuốc quý giá này đã giúp người bệnh thứ hai vượt qua giai đoạn nguy kịch.

Sau nhiều ngày điều trị tích cực với thở máy, lọc máu liên tục, kiểm soát nhiễm khuẩn, điều chỉnh rối loạn đông máu và sử dụng thuốc đặc hiệu, tình trạng của cả hai người bệnh dần cải thiện. Ký sinh trùng trong máu được khống chế, chức năng gan, thận và các cơ quan từng bước hồi phục.

Từ chỗ hôn mê sâu, hoàn toàn phụ thuộc vào máy thở, người bệnh quốc tịch Trung Quốc đã tỉnh táo, có thể giao tiếp với các bác sĩ bằng tiếng mẹ đẻ. Qua các cuộc gọi trực tuyến, người thân nhiều lần bày tỏ sự xúc động và biết ơn đối với đội ngũ y bác sĩ Việt Nam. Ngày 22/7, cả hai người bệnh đều được xuất viện trong niềm vui của gia đình và tập thể thầy thuốc