Giáo dục số: Học thông qua trải nghiệm và va chạm quan điểm

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang đặt ra những câu hỏi không dễ có lời giải cho lĩnh vực sáng tạo. Khi AI có thể viết nội dung, tạo hình ảnh, hỗ trợ thiết kế và gợi ý ý tưởng chỉ trong vài giây, ranh giới giữa sáng tạo con người và sản phẩm công nghệ tạo ra ngày càng khó phân định.

Một sản phẩm có phần lớn nội dung được tạo bởi AI liệu có thể được xem có giá trị sáng tạo tương đương sản phẩm do con người thực hiện hoàn toàn? Nếu công nghệ tham gia ngày càng sâu vào quá trình sáng tạo, đâu là dấu ấn riêng mà con người còn nắm giữ?

Những câu hỏi đó trở thành trọng tâm của Chung kết cuộc thi "Đấu Trường Sáng Tạo Số", diễn ra ngày 4/5/2026 tại Học viện Phụ nữ Việt Nam. Không chỉ là sân chơi học thuật dành cho sinh viên, cuộc thi còn mở ra diễn đàn để người trẻ tiếp cận một trong những vấn đề lớn của thời đại số thông qua tư duy phản biện.

Với chủ đề "Sản phẩm thiết kế có từ 70% nội dung được tạo bởi AI có giá trị sáng tạo tương đương với sản phẩm do con người thực hiện hoàn toàn", hai đội thi bước vào tranh tài qua ba phần thi gồm Góc nhìn, Tranh biện và Chinh phục, cùng phần thi mở rộng "Bứt phá" xoay quanh việc cho phép AI sử dụng dữ liệu sáng tạo đã công bố để tạo nội dung mới.

Tranh biện để nhìn lại ranh giới sáng tạo

Điểm đáng chú ý của "Đấu Trường Sáng Tạo Số" nằm ở việc lựa chọn một chủ đề mang tính "vùng xám", nơi không có đáp án đúng hay sai tuyệt đối.

Ở góc nhìn ủng hộ AI, công nghệ được xem là công cụ mở rộng năng lực sáng tạo, giúp tăng tốc thử nghiệm, tối ưu quy trình và hỗ trợ người làm thiết kế hiện thực hóa ý tưởng hiệu quả hơn. Nếu con người vẫn là chủ thể định hướng tư duy và chịu trách nhiệm với sản phẩm cuối cùng, AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ.

Nhưng ở chiều ngược lại, nhiều quan điểm cho rằng khi tỷ lệ nội dung do AI tạo ra quá lớn, dấu ấn tác giả có nguy cơ mờ nhạt. Nếu sản phẩm được hình thành chủ yếu từ mô hình tổng hợp dữ liệu có sẵn, câu hỏi đặt ra là phần nguyên bản nằm ở đâu và điều gì đủ để gọi là sáng tạo của con người.

Chính sự đối nghịch ấy khiến chủ đề tranh biện không dừng ở câu chuyện công nghệ, nó chạm đến những lớp sâu hơn như đạo đức nghề nghiệp, quyền tác giả và tương lai ngành sáng tạo.

Theo Ban Tổ chức, ý tưởng hình thành cuộc thi xuất phát từ thực tế sinh viên hiện nay đang tiếp cận AI theo hai xu hướng đối lập: hoặc lo ngại bị công nghệ thay thế, hoặc phụ thuộc AI như một lối tắt sáng tạo. Trong bối cảnh đó, điều cần thiết không chỉ là học cách sử dụng công cụ mà là xây dựng năng lực tư duy để hiểu công nghệ đang tác động thế nào tới giá trị nghề nghiệp.

Từ góc độ đó, tranh biện trở thành cách để sinh viên tự chất vấn, tự bảo vệ quan điểm và định vị vai trò của mình trong bối cảnh AI đang tái định hình nhiều lĩnh vực.

Việc cuộc thi đưa thí sinh vào các phần thi đối đầu trực diện cũng cho thấy mục tiêu rèn luyện kỹ năng sân khấu, năng lực lập luận, phản xạ và chiều sâu tư duy. Khi buộc phải bảo vệ một quan điểm, xử lý lập luận đối lập và trả lời chất vấn chuyên sâu, sinh viên đồng thời rèn năng lực phân tích - kỹ năng ngày càng quan trọng trong môi trường lao động sáng tạo.

Chương trình mở rộng đón khán giả tham dự trực tiếp. Cơ chế chấm điểm gồm 80% từ Ban Giám khảo và 20% bình chọn của khán giả cũng tạo thêm tính tương tác xã hội, đưa tranh biện vượt khỏi sân khấu để trở thành thảo luận cộng đồng.

Ở góc độ rộng hơn, cuộc thi cho thấy một cách tiếp cận mới trong giáo dục số: học thông qua trải nghiệm, thông qua va chạm quan điểm và qua những câu hỏi của thời đại.

Từ cuộc thi học thuật đến góc nhìn về năng lực thích ứng số

Giá trị đáng chú ý của "Đấu Trường Sáng Tạo Số" nằm ở việc cuộc thi gợi mở câu chuyện rộng hơn về năng lực thích ứng của thế hệ trẻ.

Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh, kiến thức thao tác có thể nhanh chóng lạc hậu. Nhưng khả năng đặt câu hỏi, phân tích vấn đề và phản biện trước thay đổi lại là năng lực bền vững.

Thông qua mô hình tranh biện, sinh viên vừa học về AI bằng lý thuyết, vừa tiếp cận công nghệ thông qua va chạm quan điểm. Điều này giúp người học chuyển từ tâm thế tiếp nhận thụ động sang chủ động suy nghĩ về vị trí của mình trong sáng tạo số.

Bởi vậy, điều đáng chờ đợi ở Chung kết không chỉ là đội nào giành chiến thắng, mà sẽ ở những lập luận đủ sức mở thêm góc nhìn mới về mối quan hệ giữa trí tuệ nhân tạo và sáng tạo con người. "Đấu Trường Sáng Tạo Số" được kỳ vọng góp thêm góc nhìn thực tiễn cho những thảo luận rộng hơn về ranh giới sáng tạo trong thời đại AI.

Bạn Vũ Ánh Ngọc, Trưởng Ban Tổ chức, cho biết, cuộc thi hướng tới không phải tìm ra kết luận cuối cùng về AI trong thiết kế, nó tạo không gian để sinh viên chủ động suy nghĩ và hình thành quan điểm của riêng mình khi bước vào vùng tranh luận không có đáp án sẵn, nơi bản lĩnh nghề nghiệp và tư duy phản biện quyết định sức nặng của quan điểm. Đồng thời, sinh viên có cơ hội nhìn lại năng lực, định vị giá trị bản thân trong lĩnh vực đang theo đuổi. Khi hiểu rõ hơn cách AI phát triển và tác động tới ngành sáng tạo, người trẻ có thể chuyển từ tâm thế lo ngại sang chủ động thích nghi.

"Chúng tôi muốn tạo ra một cú hích về nhận thức, buộc sinh viên không chỉ tiếp cận AI như công cụ, mà phải hiểu công nghệ đang tác động thế nào tới giá trị sáng tạo và tương lai nghề nghiệp của mình, hiểu mình đang ở đâu trong cuộc chơi sáng tạo và sẽ thích ứng ra sao để không bị bỏ lại phía sau", Vũ Ánh Ngọc chia sẻ.