Giáo viên nghỉ hưu được ký hợp đồng dạy toàn thời gian: Cùng một vị trí sẽ ưu tiên giáo viên trẻ

Tận dụng "kho kinh nghiệm" của ngành Giáo dục

Những năm gần đây, nhiều trường học rơi vào tình trạng thiếu giáo viên do số lượng nghỉ hưu tăng nhanh, trong khi việc tuyển dụng chưa đáp ứng kịp nhu cầu. Một số môn như Tin học, Ngoại ngữ, Âm nhạc, Mỹ thuật, Khoa học tự nhiên hay giáo viên mầm non luôn trong tình trạng khó tuyển.

Trong bối cảnh đó, việc cho phép giáo viên đã nghỉ hưu tiếp tục ký hợp đồng giảng dạy toàn thời gian từ ngày 1/9/2026 được xem là giải pháp giúp các nhà trường chủ động hơn trong bố trí nhân sự. Khác với việc mời giáo viên nghỉ hưu dạy theo tiết như trước đây, hợp đồng toàn thời gian giúp nhà trường có thể phân công đầy đủ nhiệm vụ chuyên môn, chủ nhiệm lớp, tham gia sinh hoạt tổ chuyên môn, hướng dẫn giáo viên trẻ và đồng hành cùng các hoạt động giáo dục khác.

Điều này không chỉ giải quyết bài toán thiếu giáo viên trước mắt mà còn giúp duy trì chất lượng giảng dạy, nhất là tại những trường đang thiếu người đứng lớp.

Sau hơn 35 năm đứng trên bục giảng, cô Nguyễn Thị Định, giáo viên Trường TH và THCS An Ấp (Hưng Yên) nhận quyết định nghỉ hưu từ đầu năm 2024. Dù đã đến tuổi nghỉ nhưng, mỗi khi nhận được lời mời hỗ trợ chuyên môn, cô vẫn sẵn sàng quay lại trường.

Theo cô Định, nhiều giáo viên nghỉ hưu vẫn còn rất khỏe mạnh, giàu nhiệt huyết và mong muốn tiếp tục cống hiến. "Tôi từng nghĩ sau khi nghỉ hưu sẽ hoàn toàn rời xa bảng đen, phấn trắng. Nhưng chỉ vài tháng ở nhà, tôi nhận ra mình vẫn nhớ học trò, nhớ không khí lớp học. Nếu có cơ hội được ký hợp đồng giảng dạy chính thức và sức khỏe cho phép, tôi sẵn sàng quay trở lại", cô chia sẻ.

Theo nữ giáo viên, điểm mạnh lớn nhất của giáo viên nghỉ hưu là kinh nghiệm xử lý tình huống sư phạm khi đội ngũ này từng trải qua nhiều chương trình giáo dục khác nhau, từng dạy nhiều thế hệ học sinh nên có vốn kinh nghiệm khá phong phú. Điều đó giúp việc xử lý các tình huống trong lớp học bình tĩnh và hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, cô Định cũng cho rằng không phải giáo viên nghỉ hưu nào cũng phù hợp để tiếp tục đứng lớp. "Muốn tiếp tục dạy học thì trước hết phải đủ sức khỏe, cập nhật công nghệ, phương pháp mới và đặc biệt phải thực sự yêu nghề", cô chia sẻ.

"Nếu cùng đáp ứng yêu cầu, chúng tôi sẽ ưu tiên giáo viên trẻ"

Thầy Hồ Tuấn Anh, Hiệu trưởng Trường THCS Quỳnh Phương (Nghệ An) cho rằng việc cho phép giáo viên nghỉ hưu được ký hợp đồng làm việc toàn thời gian là một chủ trương tích cực, góp phần hoàn thiện cơ chế sử dụng đội ngũ nhà giáo sau khi nghỉ hưu.

Theo thầy Tuấn Anh, quy định mới không chỉ tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho các cơ sở giáo dục khi có nhu cầu tuyển dụng giáo viên đã nghỉ hưu mà còn khẳng định nguyên tắc thực hiện trên cơ sở tự nguyện, bình đẳng và đúng nhu cầu thực tế. Đây cũng là giải pháp để tận dụng hiệu quả vốn tri thức, kinh nghiệm và năng lực của những nhà giáo đã có nhiều năm gắn bó với nghề, qua đó góp phần ổn định đội ngũ và bảo đảm chất lượng dạy học.

Từ thực tiễn quản lý, thầy Tuấn Anh cho rằng có thể chia giáo viên nghỉ hưu thành 2 nhóm. Nhóm thứ nhất là những người nghỉ hưu sớm, thường có xu hướng chuyển sang công việc khác hoặc dành thời gian cho gia đình nên tỷ lệ quay trở lại giảng dạy không nhiều. Nhóm thứ 2 là giáo viên nghỉ hưu đúng tuổi. Đây là lực lượng có khả năng tiếp tục tham gia công tác cao hơn bởi nhiều người vẫn còn sức khỏe, tâm huyết và mong muốn tiếp tục cống hiến cho ngành giáo dục.

Tuy nhiên, theo vị hiệu trưởng, không phải giáo viên nghỉ hưu nào cũng nên được ký hợp đồng trở lại. Để chính sách phát huy hiệu quả, các cơ sở giáo dục cần chủ động lựa chọn đúng đối tượng, ưu tiên những nhà giáo có chuyên môn vững, giàu kinh nghiệm và có nhiều đóng góp trong quá trình công tác.

Thầy Tuấn Anh dẫn chứng trường hợp một nhà giáo đã nghỉ hưu nhưng vẫn phát huy rất tốt năng lực quản lý. Đây là minh chứng cho thấy nếu lựa chọn đúng người, đúng vị trí thì giáo viên nghỉ hưu vẫn có thể tiếp tục mang lại nhiều giá trị. Không chỉ có kinh nghiệm chuyên môn, nhiều giáo viên lâu năm còn có kỹ năng quản lý, khả năng hướng dẫn đồng nghiệp trẻ, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường.

Bên cạnh những điểm tích cực, thầy Tuấn Anh cho rằng không nên coi giáo viên nghỉ hưu là giải pháp thay thế lâu dài cho nguồn nhân lực trẻ. 

Theo ông, thực tế không phải giáo viên nào sau nghỉ hưu cũng còn đủ điều kiện để tiếp tục công tác. "Một bộ phận thầy cô sau nhiều năm cống hiến thì sức khỏe đã giảm sút, bản thân cũng muốn dành thời gian nghỉ ngơi. Bên cạnh đó, khả năng thích ứng với chuyển đổi số, công nghệ mới của một số giáo viên lớn tuổi thường hạn chế hơn so với lực lượng trẻ", ông phân tích.

Đặc biệt, nếu quá lạm dụng việc tuyển giáo viên nghỉ hưu, các trường có thể vô tình tạo ra nghịch lý khi sinh viên sư phạm mới tốt nghiệp ngày càng khó tìm được việc làm. Theo ông, mục tiêu của chính sách là tận dụng nguồn lực chất lượng trong trường hợp cần thiết, chứ không phải thay thế lực lượng giáo viên trẻ.

Là người trực tiếp tuyển dụng giáo viên, thầy Tuấn Anh cho biết hiện đơn vị của mình vẫn đang thiếu nhân sự khi nhà trường có nhu cầu hợp đồng thêm 6 giáo viên nhưng đến nay mới chỉ nhận được 2 hồ sơ của sinh viên mới ra trường. Theo Hiệu trưởng Trường THCS Quỳnh Phương, trong những trường hợp thiếu giáo viên nếu có giáo viên nghỉ hưu còn đủ sức khỏe, đáp ứng các điều kiện theo quy định và có nguyện vọng tiếp tục làm việc thì nhà trường sẵn sàng ký hợp đồng.

Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng trong trường hợp có nhiều ứng viên cùng đăng ký một vị trí, nhà trường sẽ xây dựng hệ thống tiêu chí tuyển dụng rõ ràng. "Không phân biệt giáo viên nghỉ hưu hay giáo viên mới ra trường. Tất cả đều phải được đánh giá trên các tiêu chí cụ thể và lựa chọn từ người đáp ứng tốt nhất", thầy Tuấn Anh cho biết.

Dẫu vậy, khi được hỏi nếu cùng một vị trí có một giáo viên nghỉ hưu và một sinh viên sư phạm mới tốt nghiệp cùng đáp ứng yêu cầu thì nhà trường sẽ lựa chọn ai, ông Tuấn Anh khẳng định sẽ ưu tiên giáo viên trẻ.

Lý giải về quan điểm này, vị hiệu trưởng đưa ra nhiều nguyên nhân. Thứ nhất, giáo viên nghỉ hưu đã hoàn thành quá trình công tác nhiều năm và cũng cần có thời gian nghỉ ngơi sau khi cống hiến. Thứ hai, sinh viên mới tốt nghiệp rất cần có cơ hội việc làm để bắt đầu sự nghiệp. Ông đánh giá họ có khát vọng cống hiến rất lớn và cần một môi trường để khẳng định bản thân sau quá trình học tập. Ngoài ra, theo ông, giáo viên trẻ thường được đào tạo theo chương trình mới, có nhiều lợi thế về công nghệ, chuyển đổi số, phương pháp dạy học hiện đại cũng như khả năng thích ứng với những yêu cầu đổi mới giáo dục.

Chưa phải "chìa khóa" cho giáo dục vùng cao?

Thầy Nguyễn Văn Dúp, Hiệu trưởng Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Si Pa Phìn (Điện Biên) cũng đồng quan điểm rằng chủ trương cho phép giáo viên đã nghỉ hưu tiếp tục ký hợp đồng giảng dạy toàn thời gian là bước đi phù hợp với yêu cầu thực tiễn của ngành Giáo dục, góp phần tận dụng hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo thầy Dúp, giáo dục là lĩnh vực mà kinh nghiệm nghề nghiệp có giá trị đặc biệt. Qua nhiều năm giảng dạy, các nhà giáo không chỉ tích lũy kiến thức chuyên môn mà còn có kỹ năng sư phạm, khả năng xử lý tình huống và kinh nghiệm giáo dục học sinh. Vì vậy, việc tạo điều kiện để những giáo viên còn đủ sức khỏe, tâm huyết tiếp tục cống hiến sẽ giúp ngành giáo dục giữ được nguồn "chất xám" quý giá thay vì để lãng phí sau tuổi nghỉ hưu.

Thầy Dúp nhận định, chính sách này cũng góp phần giải quyết tình trạng thiếu giáo viên cục bộ ở nhiều địa phương, nhất là tại các môn học đang khó tuyển dụng. Việc ký hợp đồng với giáo viên nghỉ hưu có chuyên môn vững sẽ giúp nhà trường chủ động hơn trong bố trí giảng dạy, giảm áp lực cho đội ngũ hiện có và bảo đảm chất lượng dạy học.

Ở góc độ quản lý, thầy Dúp đánh giá đây còn là giải pháp sử dụng ngân sách hiệu quả. Giáo viên hợp đồng sau nghỉ hưu được trả thù lao theo khối lượng công việc, không phát sinh nhiều khoản chi dài hạn như viên chức, qua đó giúp tối ưu chi phí nhưng vẫn duy trì chất lượng giảng dạy.

Tuy nhiên, trở lại với vấn đề thực tế, thầy Dúp cho biết mặc dù giáo viên đã nghỉ hưu là nguồn lực chất lượng cao nhưng không phải tại địa phương nào cũng dễ dàng tuyển chọn được để phục vụ nhu cầu dạy học. Thầy Dúp lấy ví dụ, nhà trường hiện có 29 giáo viên biên chế trong đó có 8 giáo viên tăng cường.

Với quy mô như hiện tại, nhu cầu thực tế của nhà trường cần tới 34 giáo viên. Nếu lực lượng tăng cường rút đi, thì nhà trường còn thiếu nhiều giáo viên. Trong khi đó, tại địa phương vùng sâu, vùng xa, việc tìm kiếm nguồn nhân lực là giáo viên nghỉ hưu cũng rất khó và hầu như không có. Vậy nên, ưu tiên của nhà trường vẫn là giáo viên trong độ tuổi làm việc, thấu hiểu và có nhu cầu gắn bó với giáo dục vùng cao.