Hà Nội và bài toán biến 25 tỷ USD FDI thành nội lực kinh tế

Không chỉ là câu chuyện của những tỷ USD

Sau hơn 35 năm thu hút FDI, Hà Nội đã trở thành một trong những địa phương dẫn đầu cả nước về quy mô vốn đầu tư nước ngoài. Lũy kế đến giữa tháng 6/2026, Thủ đô thu hút trên 74,6 tỷ USD FDI với hơn 9.200 dự án. Riêng giai đoạn 2021-2025, nguồn vốn này đạt khoảng 11,3 tỷ USD và tiếp tục đóng góp vào tăng trưởng GRDP, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm, tăng thu ngân sách và mở rộng hội nhập quốc tế.

Nhưng bước sang giai đoạn phát triển mới, câu chuyện FDI của Hà Nội đang được đặt trong một yêu cầu khác: thu hút vốn phải đi cùng nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Theo kế hoạch của Thành phố, giai đoạn 2026-2030, Hà Nội phấn đấu thu hút 25 tỷ USD FDI đăng ký và 16 tỷ USD FDI thực hiện. Đây là mục tiêu lớn nếu đặt cạnh mức khoảng 11,5 tỷ USD vốn FDI đăng ký của giai đoạn 2021-2025.

Điều đáng chú ý là Hà Nội không chỉ đặt mục tiêu tăng về lượng. Định hướng thu hút FDI của Thành phố nhấn mạnh lựa chọn có chiều sâu, ưu tiên công nghệ tiên tiến, công nghệ mới, công nghệ sạch, thân thiện với môi trường và những dự án có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa, kết nối với chuỗi sản xuất, cung ứng toàn cầu, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực.

Thực tế 8 tháng năm 2026 cho thấy xu hướng này đang dần hình thành. Đến cuối tháng 8, tổng vốn FDI thu hút đạt khoảng 3.737,35 triệu USD, tương đương 83,05% mục tiêu 4,5 tỷ USD của cả năm. Trong đó, hoạt động chuyên môn, khoa học và công nghệ dẫn đầu với khoảng 2.240,18 triệu USD, chiếm gần 60% tổng vốn thu hút; tiếp đến là thông tin và truyền thông với 336,03 triệu USD, kinh doanh bất động sản 295,42 triệu USD, bán buôn, bán lẻ 230,77 triệu USD và cung cấp nước, quản lý và xử lý rác thải 220,18 triệu USD.

Cơ cấu này cho thấy dòng vốn ngoại đang có xu hướng hướng vào những lĩnh vực gắn với khoa học - công nghệ, kinh tế số, đổi mới sáng tạo và tăng trưởng xanh - những lĩnh vực phù hợp với lợi thế của Hà Nội về giáo dục, đào tạo, nghiên cứu và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Vì thế, 25 tỷ USD không nên được nhìn đơn thuần như một chỉ tiêu về vốn. Giá trị thực của mục tiêu này phải được đo bằng những gì Hà Nội có thêm sau khi dòng vốn được đưa vào nền kinh tế.

Một dự án FDI tạo ra bao nhiêu việc làm chất lượng? Bao nhiêu lao động Việt Nam được đào tạo ở trình độ cao hơn? Có bao nhiêu doanh nghiệp trong nước trở thành nhà cung ứng? Công nghệ nào được chuyển giao? Có bao nhiêu hoạt động nghiên cứu và phát triển được thực hiện tại Hà Nội? Giá trị gia tăng ở lại nền kinh tế Thủ đô là bao nhiêu? Đó mới là những câu hỏi quyết định chất lượng của dòng vốn.

Khi FDI phải tạo ra "đường ray" cho doanh nghiệp Việt

Một trong những thước đo quan trọng nhất của FDI thế hệ mới là khả năng tạo liên kết với khu vực doanh nghiệp trong nước.

Thực tế cho thấy, nếu một dự án nước ngoài hoạt động như một "ốc đảo", nhập phần lớn nguyên liệu, sử dụng công nghệ khép kín và ít kết nối với doanh nghiệp Việt Nam, tác động lan tỏa sẽ hạn chế. Ngược lại, khi doanh nghiệp trong nước có thể trở thành nhà cung ứng linh kiện, dịch vụ kỹ thuật, logistics, phần mềm, thiết kế hoặc các sản phẩm hỗ trợ, giá trị của dự án FDI sẽ được nhân lên nhiều lần.

Câu chuyện tại Công ty TNHH MTV Onaga Việt Nam là một ví dụ. Từ một dự án 100% vốn Nhật Bản, doanh nghiệp này không chỉ triển khai tự động hóa, quản lý dữ liệu và bản vẽ kỹ thuật theo tiêu chuẩn ngành hàng không, mà còn tham gia hình thành chuỗi cung ứng hàng không vũ trụ thông qua đào tạo tiêu chuẩn AS9100D cho doanh nghiệp.

Điều đáng nói ở đây không phải chỉ là quy mô vốn của một doanh nghiệp FDI, mà là những tiêu chuẩn sản xuất, kỹ năng và phương thức quản trị có cơ hội được lan tỏa sang khu vực doanh nghiệp Việt Nam.

Hà Nội cũng đã đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 350 doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI; tỷ lệ nội địa hóa trong các ngành công nghiệp chủ lực đạt từ 45% trở lên.

Đây là một mục tiêu có ý nghĩa đặc biệt. Bởi nếu thành công, dòng vốn ngoại sẽ không chỉ tạo ra những khu vực sản xuất hiện đại, mà còn góp phần hình thành một lớp doanh nghiệp Việt Nam có năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Từ góc độ này, thu hút FDI cũng chính là một cách nâng cấp doanh nghiệp Việt.

Nhưng để doanh nghiệp trong nước bước được vào chuỗi cung ứng, không thể chỉ trông chờ vào thiện chí của các tập đoàn đa quốc gia. Doanh nghiệp Việt phải đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, tiến độ, quản trị, an toàn, môi trường và khả năng đổi mới công nghệ.

Điều đó đòi hỏi Hà Nội không chỉ làm tốt việc "đón" nhà đầu tư nước ngoài, mà còn phải hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nâng năng lực để có thể "đón" được những đơn hàng từ các nhà đầu tư đó.

Khi một doanh nghiệp Việt từ chỗ chỉ sản xuất đơn giản có thể chuyển sang cung cấp linh kiện chính xác; từ gia công sang thiết kế; từ cung ứng sản phẩm sang cung ứng giải pháp, khi ấy hiệu ứng lan tỏa của FDI mới thực sự được hình thành. Nói cách khác, thước đo quan trọng của 25 tỷ USD không nằm ở số tiền đi vào Hà Nội, mà ở số doanh nghiệp Việt có thể lớn lên cùng dòng vốn ấy.

Cần làm gì để đón dòng vốn chất lượng cao?

Thu hút được FDI chất lượng cao ngày càng không phải câu chuyện chỉ cần có quỹ đất và ưu đãi.

Trong bối cảnh cạnh tranh đầu tư quốc tế thay đổi và thuế tối thiểu toàn cầu làm giảm vai trò của ưu đãi thuế, lợi thế cạnh tranh của một địa phương ngày càng phụ thuộc vào chất lượng thể chế, hạ tầng, nhân lực, hệ sinh thái doanh nghiệp và khả năng cung cấp những điều kiện phát triển mà nhà đầu tư cần.

Với những lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu hay R&D, yêu cầu này càng rõ.

Nhà đầu tư không chỉ cần một mặt bằng sạch. Họ cần nguồn điện ổn định, hạ tầng số, hệ thống logistics, nguồn nhân lực kỹ thuật cao, khả năng kết nối quốc tế và một quy trình hành chính có tính dự báo. Những điểm nghẽn về đất đai, giải phóng mặt bằng, xây dựng, môi trường, phòng cháy chữa cháy hay hạ tầng năng lượng nếu không được xử lý đồng bộ có thể làm giảm sức hấp dẫn của Hà Nội đối với những dự án có yêu cầu công nghệ cao.

Đây cũng là lý do việc Luật Thủ đô năm 2026 và các cơ chế mới về thu hút nhà đầu tư chiến lược mở thêm dư địa cho Hà Nội là một cơ hội đáng chú ý.

Nhưng cơ chế tốt chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là năng lực thực thi. Hà Nội cần tiếp tục chuyển từ tư duy "có dự án là thành công" sang tư duy lựa chọn những dự án phù hợp với chiến lược phát triển dài hạn. Hiệu quả sử dụng đất, trình độ công nghệ, mức độ thân thiện với môi trường, đóng góp cho R&D, đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ và khả năng kết nối với doanh nghiệp trong nước cần trở thành những tiêu chí ngày càng quan trọng.

Đặc biệt, chính sách ưu đãi cần gắn với những cam kết cụ thể và kết quả đầu ra. Một dự án được hưởng lợi từ chính sách của Thành phố cần chứng minh được những giá trị tương ứng về công nghệ, nhân lực, tiến độ, môi trường và liên kết chuỗi cung ứng. Đây là cách để Hà Nội tránh rơi vào cuộc cạnh tranh thu hút FDI bằng mọi giá.

Bởi mục tiêu cuối cùng không phải là để Hà Nội trở thành nơi có thật nhiều dự án FDI, mà là trở thành một điểm đến mà những dự án có chất lượng cao nhất muốn lựa chọn.

Trong định hướng đến năm 2030, Hà Nội đặt mục tiêu ưu tiên các tập đoàn đa quốc gia, trung tâm R&D, trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm dữ liệu, trung tâm thiết kế vi mạch và các dự án công nghệ cao; khoảng 80% vốn FDI thu hút mới được định hướng đến từ các nền kinh tế phát triển và một nửa tổng vốn FDI mới tập trung vào công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, R&D và công nghiệp xanh.

Nếu những mục tiêu này được hiện thực hóa, 25 tỷ USD FDI sẽ không chỉ bổ sung nguồn vốn cho tăng trưởng. Quan trọng hơn, nó có thể góp phần đưa Hà Nội tiến thêm một bước trên hành trình chuyển từ lợi thế về quy mô thị trường và nguồn nhân lực sang lợi thế về tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đó cũng là cách để nguồn lực bên ngoài trở thành động lực củng cố nội lực.

Một nền kinh tế mạnh không phải là nền kinh tế thu hút được bao nhiêu vốn ngoại, mà là nền kinh tế có thể học được gì từ dòng vốn ấy, tạo ra bao nhiêu giá trị mới và để lại bao nhiêu năng lực mới cho chính mình.

Với Hà Nội, mục tiêu 25 tỷ USD vì thế không chỉ là một con số về đầu tư. Đó là phép thử đối với khả năng kiến tạo một mô hình tăng trưởng mới - nơi vốn FDI đi cùng công nghệ, công nghệ đi cùng nhân lực, nhân lực đi cùng doanh nghiệp Việt và tất cả cùng tạo nên sức cạnh tranh mới cho Thủ đô.

Nếu làm được điều đó, 25 tỷ USD sẽ không chỉ là số vốn Hà Nội thu hút được. Đó sẽ là nguồn lực góp phần tạo nên một Hà Nội có năng lực sản xuất cao hơn, doanh nghiệp mạnh hơn, việc làm chất lượng hơn và vị thế lớn hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.