Hệ lụy khôn lường của thuốc lá điện tử với thanh thiếu niên

Não bộ thanh thiếu niên đặc biệt dễ tổn thương

Nicotine là một trong những thành phần phổ biến của thuốc lá điện tử và có khả năng gây nghiện cao. Trong khi đó, não bộ của trẻ vẫn tiếp tục phát triển cho tới khoảng 25 tuổi. Vì vậy, việc tiếp xúc với nicotine trong giai đoạn này có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển não bộ, khả năng kiểm soát cảm xúc, khả năng tập trung và học tập.

Một vòng xoáy dễ hình thành: trẻ tò mò và hút thử, sau đó cảm thấy thư giãn hoặc dễ chịu, rồi dần tăng tần suất sử dụng. Khi cơ thể đã hình thành sự lệ thuộc, trẻ có thể xuất hiện cảm giác bứt rứt, khó chịu, lo âu, khó tập trung hoặc thèm thuốc khi không sử dụng.

Các bác sĩ tại Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai từng tiếp nhận những bệnh nhân còn rất trẻ liên quan đến việc sử dụng thuốc lá điện tử. Có học sinh mới 13 tuổi đã sử dụng sản phẩm này trong khoảng hai năm. Một số trường hợp còn sử dụng thêm cần sa hoặc các chất gây nghiện khác.

Theo các chuyên gia, thuốc lá điện tử có thể trở thành "cánh cửa" dẫn tới việc thử nghiệm các chất gây nghiện khác, đặc biệt khi người trẻ có tâm lý tò mò, muốn thử cảm giác mới hoặc chịu ảnh hưởng từ bạn bè.

Nguy cơ đối với sức khỏe tâm thần

Thuốc lá điện tử hoạt động bằng cách làm nóng dung dịch để tạo thành khí dung cho người sử dụng hít vào. Dung dịch này có thể chứa nicotine, glycerin, propylene glycol, chất tạo hương vị và nhiều thành phần hóa học khác. Khi bị nung nóng, một số chất có thể tạo thành các hợp chất gây hại.

Đáng lưu ý, thành phần của sản phẩm trên thị trường không phải lúc nào cũng giống nhau. Một số loại có thể bị pha trộn các chất khác, trong đó có những chất gây nghiện hoặc ma túy tổng hợp. Điều này làm gia tăng nguy cơ ngộ độc và khiến người sử dụng rất khó biết chính xác mình đang đưa chất gì vào cơ thể.

Các bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai đã tiếp nhận nhiều trường hợp ngộ độc liên quan đến thuốc lá điện tử. Người bệnh có thể xuất hiện kích thích, ảo giác, rối loạn huyết áp, yếu cơ, suy tim, suy thận, thậm chí hôn mê và tổn thương nhiều cơ quan.

Với hệ hô hấp, việc hít phải các chất độc hại có thể gây viêm, cản trở trao đổi oxy và làm tổn thương phổi. Ho kéo dài, đau tức ngực, khó thở, sốt, ho ra máu, mệt mỏi hoặc sụt cân là những dấu hiệu cần được lưu ý và thăm khám sớm.

Tác hại của thuốc lá điện tử không dừng ở phổi hay tim mạch. Nicotine có thể tạo ra sự phụ thuộc và làm xuất hiện các triệu chứng cai như khó chịu, lo âu, đau đầu, trầm cảm, tăng cảm giác thèm ăn và giảm khả năng tập trung.

Đặc biệt, khi trẻ sử dụng thuốc lá điện tử để giải tỏa căng thẳng, buồn chán hoặc áp lực học tập, nguy cơ hình thành thói quen lệ thuộc càng đáng lo ngại. Thay vì tìm kiếm sự hỗ trợ từ gia đình, thầy cô hoặc chuyên gia tâm lý, trẻ có thể coi nicotine như một cách để đối phó với cảm xúc tiêu cực.

Một số trường hợp nặng có thể xuất hiện mất ngủ, dễ kích thích, cáu gắt, thay đổi hành vi hoặc rối loạn tâm thần, nhất là khi thuốc lá điện tử được sử dụng cùng các chất khác như cần sa.

Cha mẹ không thể đứng ngoài

Trước thực trạng này, gia đình là một trong những "hàng rào" đầu tiên bảo vệ trẻ. Cha mẹ cần chủ động trò chuyện với con về thuốc lá điện tử trước khi trẻ sử dụng, thay vì chỉ phản ứng khi phát hiện con đã hút.

Điều quan trọng là không nên mặc định rằng con mình "không bao giờ thử". Cha mẹ cần quan sát những thay đổi bất thường về hành vi, tâm lý, sức khỏe và sinh hoạt của trẻ; đồng thời quan tâm tới bạn bè, môi trường học tập và những áp lực mà con đang trải qua.

Một cuộc trò chuyện bình tĩnh, không phán xét thường hiệu quả hơn việc quát mắng hoặc đe dọa. Khi trẻ thừa nhận đã sử dụng, cha mẹ cần tìm hiểu nguyên nhân, tần suất và mức độ lệ thuộc thay vì chỉ tập trung vào việc trách phạt.

Nếu trẻ đã có dấu hiệu phụ thuộc, bứt rứt, khó chịu hoặc thay đổi hành vi khi không được hút, gia đình nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá và tư vấn. Với những trường hợp có biểu hiện bất thường về tâm thần, cần tìm đến cơ sở chuyên khoa sức khỏe tâm thần để được hỗ trợ.

Ngăn trẻ tiếp cận thuốc lá điện tử là một nhiệm vụ cấp thiết để bảo vệ não bộ đang phát triển, sức khỏe thể chất, sức khỏe tâm thần và tương lai của thế hệ trẻ. Sự phối hợp chủ động giữa gia đình, nhà trường và xã hội sẽ góp phần phát hiện sớm, can thiệp kịp thời, hạn chế nguy cơ trẻ lệ thuộc nicotine và các chất gây nghiện khác.