Hơn 40% phụ nữ thường xuyên phơi nhiễm khói thuốc lá tại nhà

Không hút thuốc vẫn chịu rủi ro

Phụ nữ và trẻ em là những nhóm ít hoặc không sử dụng thuốc lá, nhưng lại thường xuyên phải tiếp xúc với khói thuốc trong gia đình cũng như nhiều không gian công cộng. Từ kết quả nhiều năm nghiên cứu về tình hình sử dụng thuốc lá tại Việt Nam, PGS.TS Trần Thị Tuyết Hạnh cho rằng đây là vấn đề cần được nhìn nhận dưới góc độ bảo vệ sức khỏe và quyền của những người không hút thuốc.

Theo PGS.TS Trần Thị Tuyết Hạnh, Đồng chủ nhiệm nghiên cứu "Thành phố không khói thuốc" (TFC), Trường Đại học Y tế công cộng, việc phụ nữ và trẻ em thường xuyên phải phơi nhiễm với khói thuốc lá là hệ quả của sự khác biệt về tỷ lệ sử dụng thuốc lá giữa nam và nữ ở Việt Nam.

Dẫn kết quả các nghiên cứu về "Thực trạng sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành và thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Việt Nam (PGATS)" do nhóm nghiên cứu phối hợp với Sở Y tế và Trung tâm Kiểm soát bệnh tật các tỉnh, thành phố thực hiện trong các năm 2020, 2022 và 2024, PGS.TS Trần Thị Tuyết Hạnh cho biết tỷ lệ nam giới hút thuốc lần lượt là 42,3%; 38,9% và 35,3%. Trong khi đó, tỷ lệ hút thuốc ở nữ giới chỉ 1,7%; 1,5% và 1,1%.

Tuy nhiên, tỷ lệ hút thuốc thấp không đồng nghĩa với việc phụ nữ tránh được tác hại của thuốc lá. Theo kết quả nghiên cứu, hơn 40% phụ nữ thường xuyên phơi nhiễm với khói thuốc lá tại nhà; còn tại các quán cà phê, quán ăn, nhà hàng, khách sạn..., tỷ lệ phơi nhiễm còn cao hơn.

Theo chuyên gia, điều đáng quan tâm là phần lớn phụ nữ và trẻ em không phải là người tạo ra khói thuốc, cũng không phải là người lựa chọn việc hít phải khói thuốc. Dù vậy, họ vẫn thường xuyên phải tiếp xúc với khói thuốc trong chính ngôi nhà của mình hoặc tại các địa điểm công cộng. "Đây là một vấn đề về công bằng sức khỏe. Người không hút thuốc không nên phải gánh hậu quả sức khỏe từ hành vi của người khác", PGS.TS Trần Thị Tuyết Hạnh nhấn mạnh.

Theo bà, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khẳng định không có mức phơi nhiễm an toàn với khói thuốc thụ động. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cũng chỉ ra rằng, ngay cả việc tiếp xúc với khói thuốc trong thời gian ngắn cũng có thể gây hại cho sức khỏe.

Trong khi đó, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã quy định công dân có quyền được sống và làm việc trong môi trường không có khói thuốc lá. Vì vậy, được hít thở bầu không khí không bị ô nhiễm bởi khói thuốc không chỉ là nhu cầu chính đáng mà còn là quyền cần được tôn trọng và bảo vệ.

Điểm nghẽn ở khâu thực thi

Dù Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã có hiệu lực hơn 10 năm, kết quả nghiên cứu của PGS.TS Trần Thị Tuyết Hạnh cho thấy tình trạng phơi nhiễm khói thuốc trong nhiều không gian công cộng vẫn diễn ra phổ biến. Theo chuyên gia, điều đó phản ánh khoảng cách giữa quy định của pháp luật và việc thực thi trên thực tế.

Dẫn kết quả nghiên cứu "Thành phố không khói thuốc" (TFC) do Trường Đại học Y tế công cộng phối hợp với Đại học York (Vương quốc Anh), Đại học Melbourne (Australia) và chính quyền địa phương triển khai, PGS.TS Trần Thị Tuyết Hạnh cho biết, 49% quán cà phê, quán ăn, nhà hàng và khách sạn được khảo sát phát hiện có nicotine trong không khí.

Điều này đồng nghĩa với việc gần một nửa số cơ sở được khảo sát vẫn có sự hiện diện của khói thuốc lá trong không gian trong nhà, mặc dù đây là những địa điểm đã có quy định cấm hút thuốc. Theo bà, kết quả này phản ánh việc các quy định của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá chưa được thực hiện đầy đủ trên thực tế.

Theo chuyên gia, nguyên nhân không chỉ xuất phát từ ý thức của người hút thuốc mà còn liên quan đến trách nhiệm của chủ cơ sở kinh doanh, việc tổ chức thực hiện quy định cấm hút thuốc cũng như công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Khi người hút thuốc ít bị nhắc nhở, chủ cơ sở chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm và việc xử lý chưa thường xuyên, các quy định của pháp luật sẽ khó đi vào cuộc sống.

PGS.TS Trần Thị Tuyết Hạnh cho biết, Nghị định số 117/2020/NĐ-CP đã quy định xử phạt đối với hành vi hút thuốc tại địa điểm cấm và xử phạt đối với cơ sở không thực hiện quy định về môi trường không khói thuốc. Tuy nhiên, để các quy định này phát huy hiệu quả, việc kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm cần được thực hiện nghiêm túc, thường xuyên hơn.

Theo bà, chủ cơ sở kinh doanh có vai trò rất quan trọng trong việc xây dựng môi trường không khói thuốc. Việc treo biển cấm hút thuốc, không bố trí gạt tàn tại khu vực cấm, chủ động nhắc nhở khách hàng hoặc từ chối phục vụ đối với trường hợp cố tình vi phạm đều là những biện pháp góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và bảo đảm quyền của người không hút thuốc.

"Người không hút thuốc không nên phải gánh chịu những rủi ro sức khỏe từ hành vi của người khác", PGS.TS Trần Thị Tuyết Hạnh nhấn mạnh. Theo bà, mục tiêu cuối cùng của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là bảo đảm mọi người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em, được sống trong môi trường không khói thuốc, nơi quyền được bảo vệ sức khỏe không bị phụ thuộc vào ý thức của người khác.