Hỗ trợ 2 triệu đồng khi sinh con thứ 2: Đặt phụ nữ ở trung tâm chính sách để khuyến sinh bền vững

Gánh nặng vô hình

Theo Nghị định 168/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành luật, từ ngày 1/1/2027, phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi được hỗ trợ tối thiểu 2 triệu đồng nhằm ứng phó với mức sinh thấp, không ít cặp vợ chồng trẻ bày tỏ sự đồng tình với chủ trương này. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều ý kiến băn khoăn bởi việc chăm sóc một đứa trẻ vô cùng tốn kém.

Theo Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Nguyễn Hải Vân, Chuyên viên Tâm lý - Khoa Tâm lý và Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc Phúc Trường Minh thì áp lực lớn nhất của các gia đình trẻ hiện nay là hành trình chăm sóc, nuôi dạy con sau khi sinh. Áp lực tài chính thường kéo theo áp lực tâm lý. Không ít người trẻ cảm thấy mình chưa đủ điều kiện để trở thành cha mẹ, luôn sống trong tâm trạng sợ không thể mang đến cho con môi trường phát triển tốt nhất.

Đặc biệt, phụ nữ sau sinh phải trải qua những thay đổi lớn về nội tiết, sức khỏe khi vừa chăm con, vừa thiếu ngủ, vừa lo lắng về kinh tế hoặc sự nghiệp bị gián đoạn, nguy cơ rơi vào căng thẳng kéo dài hoặc trầm cảm sau sinh...

"Nhiều người vẫn nghĩ sau sinh chỉ phụ nữ mới chịu ảnh hưởng về tâm lý. Trên thực tế, người cha cũng có thể trải qua áp lực rất lớn. Họ phải gánh thêm trách nhiệm tài chính, cân bằng giữa công việc và gia đình, đồng thời luôn mang cảm giác phải trở thành chỗ dựa cho vợ và con. Nếu không được chia sẻ, người cha cũng có thể rơi vào trạng thái kiệt sức về tinh thần", Thạc sĩ Nguyễn Hải Vân cho biết.

Theo nhà tâm lý thì nhiều ông bố trẻ lựa chọn im lặng, cố gắng chịu đựng vì quan niệm phải mạnh mẽ. Điều này khiến những căng thẳng tích tụ và có thể ảnh hưởng đến hạnh phúc gia đình. Chính sách hỗ trợ tài chính dành cho người sinh con là tín hiệu tích cực, góp phần giảm bớt một phần gánh nặng ban đầu và thể hiện sự đồng hành của Nhà nước với các gia đình trẻ. Tuy nhiên, dưới góc độ tâm lý, việc quyết định sinh con không chỉ phụ thuộc vào một khoản hỗ trợ trước mắt.

Sức khỏe tinh thần của cha mẹ có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của trẻ ngay từ những năm đầu đời. Một đứa trẻ lớn lên trong môi trường có cha mẹ thường xuyên căng thẳng, mâu thuẫn hoặc kiệt sức sẽ dễ gặp những khó khăn về cảm xúc và hành vi hơn.

Bởi vậy, bên cạnh chính sách dân số, cần quan tâm nhiều hơn đến các chương trình hỗ trợ sức khỏe tâm thần cho phụ nữ mang thai, phụ nữ sau sinh và cả người cha trong giai đoạn này.

Điều các cặp vợ chồng trẻ quan tâm nhiều hơn là cảm giác an toàn và ổn định trong tương lai. Họ cần có việc làm bền vững, thu nhập ổn định, môi trường làm việc thân thiện với người nuôi con nhỏ, hệ thống chăm sóc trẻ thuận tiện và sự hỗ trợ từ gia đình cũng như cộng đồng

Chuyên viên Tâm lý - Khoa Tâm lý và Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc Phúc Trường Minh

Thạc sĩ Nguyễn Hải Vân cũng khuyến nghị các cặp vợ chồng nên chuẩn bị tâm lý trước khi sinh con. Hai vợ chồng cần trao đổi rõ ràng về việc phân chia trách nhiệm chăm sóc con, kế hoạch tài chính, sự hỗ trợ từ gia đình hai bên cũng như cách ứng phó với những thay đổi trong cuộc sống sau khi em bé chào đời.

Tôn trọng quyền lựa chọn của mỗi cá nhân

Theo TS. Phùng Thị Quỳnh Trang, Giảng viên Phương pháp nghiên cứu, Học viện Phụ nữ Việt Nam thì chính sách hỗ trợ tối thiểu 2 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi là tín hiệu tích cực, cho thấy Nhà nước đang chuyển từ tư duy "vận động sinh con" sang chủ động đồng hành cùng các gia đình trẻ.

Giá trị lớn nhất của chính sách nằm ở thông điệp xã hội. Đó là việc sinh con không còn được coi là trách nhiệm riêng của mỗi gia đình mà là vấn đề liên quan đến sự phát triển bền vững của quốc gia. Khi mức sinh duy trì ở mức thấp trong thời gian dài, xã hội sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức như già hóa dân số, thiếu hụt lực lượng lao động và áp lực lên hệ thống an sinh xã hội.

Tuy nhiên, xét ở góc độ kinh tế, bà cho rằng khoản hỗ trợ 2 triệu đồng khó có thể tạo ra tác động đáng kể đến quyết định sinh con thứ hai của các cặp vợ chồng trẻ. "Chi phí mang thai, sinh nở, chăm sóc trẻ, học hành, nhà ở hay khoản thu nhập bị gián đoạn của người mẹ đều lớn hơn rất nhiều so với khoản hỗ trợ này. Vì vậy, đây chủ yếu là sự động viên về mặt tinh thần và thể hiện Nhà nước đã bắt đầu nhìn nhận rõ hơn những gánh nặng mà phụ nữ đang phải đối mặt", bà phân tích.

Quyết định sinh thêm con không phụ thuộc vào mong muốn cá nhân mà chịu tác động bởi rất nhiều yếu tố khác nhau. Rào cản lớn nhất khiến nhiều phụ nữ ngần ngại sinh thêm con hiện nay không phải là thiếu một khoản hỗ trợ tài chính ban đầu, mà là những áp lực kéo dài trong suốt quá trình làm mẹ.

Bà chỉ ra bốn nguyên nhân chính gồm: Điều kiện kinh tế chưa ổn định, chi phí nuôi con ngày càng tăng, thiếu hệ thống chăm sóc trẻ nhỏ và nỗi lo ảnh hưởng đến việc làm, thu nhập cũng như cơ hội thăng tiến sau khi sinh con.

"Phụ nữ cần được đồng hành trước sinh, trong thai kỳ, sau sinh và nhiều năm nuôi con nhỏ. Nếu chỉ hỗ trợ một lần thì chính sách sẽ mang ý nghĩa biểu tượng nhiều hơn là tạo ra sự thay đổi thực chất", bà nhận định.

Theo bà, một trong những áp lực lớn nhất đối với lao động nữ hiện nay là nguy cơ bị giảm cơ hội phát triển nghề nghiệp sau khi sinh con. Không ít phụ nữ lo ngại bị đánh giá là thiếu cam kết với công việc, mất cơ hội thăng tiến hoặc giảm thu nhập khi phải dành thời gian chăm sóc con nhỏ.

Do đó, bên cạnh hỗ trợ tài chính, cần có các chính sách bảo vệ việc làm của lao động nữ, kiểm soát tình trạng phân biệt đối xử trong tuyển dụng và sử dụng lao động, mở rộng các mô hình làm việc linh hoạt và bảo đảm quyền quay trở lại làm việc sau thời gian nghỉ thai sản.

Các chính sách khuyến sinh cần được truyền thông theo hướng tôn trọng quyền lựa chọn của mỗi cá nhân, tránh tạo áp lực rằng phụ nữ phải sinh đủ hai con mới hoàn thành trách nhiệm với xã hội.

"Gia đình sinh một con, hai con hay chưa sinh con đều cần được tôn trọng. Chính sách dân số hiện đại phải dựa trên quyền con người, bình đẳng giới và điều kiện sống thực tế, thay vì tạo sức ép lên phụ nữ"

TS. Phùng Thị Quỳnh Trang, Giảng viên Phương pháp nghiên cứu, Học viện Phụ nữ Việt Nam

Theo bà, để các chính sách khuyến sinh phát huy hiệu quả, vai trò của nam giới cũng cần được đặt ngang bằng với phụ nữ trong việc chăm sóc và nuôi dạy con. Người chồng phải cùng chia sẻ trách nhiệm chăm sóc gia đình. Việc mở rộng quyền nghỉ chăm con cho người cha, khuyến khích nam giới tham gia chăm sóc con và làm việc nhà sẽ góp phần giảm gánh nặng cho phụ nữ.

TS Quỳnh Trang đề xuất, cần ưu tiên đầu tư phát triển nhà trẻ công lập, dịch vụ giữ trẻ với chi phí phù hợp, nhà ở xã hội cho các gia đình trẻ, hệ thống chăm sóc sức khỏe sinh sản và sau sinh, cùng các chính sách hỗ trợ cha mẹ cân bằng giữa công việc và cuộc sống.

"Tôi kỳ vọng chính sách lần này sẽ mở ra cách tiếp cận mới trong công tác dân số. Muốn người trẻ yên tâm sinh con thì trước hết phải giúp họ cảm thấy việc sinh con bớt rủi ro, bớt cô đơn và không ảnh hưởng nhiều tới công việc. Phụ nữ phải luôn được đặt ở trung tâm của quyền lựa chọn và được hỗ trợ một cách thực chất", TS. Phùng Thị Quỳnh Trang nhấn mạnh.