Hoàn thiện cơ chế giám sát, mở đường cho sàn giao dịch các-bon vận hành

Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 12/5/2026 và được xem là bước hoàn thiện quan trọng trong quá trình xây dựng hành lang pháp lý cho thị trường các-bon tại Việt Nam – một cấu phần then chốt trong chiến lược giảm phát thải khí nhà kính, thúc đẩy tăng trưởng xanh và hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Việc ban hành Thông tư diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước triển khai thị trường các-bon theo lộ trình được quy định tại Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, Nghị định số 06/2022/NĐ-CP về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn, Nghị định số 119/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan và Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch các-bon trong nước.

Theo các quy định hiện hành, việc trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon sẽ được thực hiện trên sàn giao dịch các-bon trong nước thông qua hệ thống giao dịch chuyên biệt, có sự liên thông với hệ thống đăng ký quốc gia. Điều này đòi hỏi phải xây dựng một cơ chế giám sát giao dịch chặt chẽ, đồng bộ và minh bạch nhằm bảo đảm thị trường vận hành an toàn, hạn chế rủi ro và phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững.

Thiết lập cơ chế giám sát đồng bộ cho thị trường các-bon

Thông tư số 48/2026/TT-BTC gồm 4 chương, 16 điều, trong đó tập trung quy định nguyên tắc tổ chức, nội dung và phương thức giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon trên sàn giao dịch các-bon trong nước.

Điểm đáng chú ý là Thông tư xây dựng cơ chế giám sát theo hướng phối hợp liên ngành giữa cơ quan quản lý lĩnh vực tài chính – chứng khoán với cơ quan quản lý môi trường. Đây được xem là yêu cầu cần thiết bởi thị trường các-bon không chỉ mang tính chất của một thị trường tài chính mà còn gắn trực tiếp với dữ liệu phát thải và mục tiêu giảm phát thải quốc gia.

Thông tư đồng thời quy định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường, bao gồm Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), các thành viên giao dịch, thành viên lưu ký, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Việc xác lập rõ trách nhiệm của từng chủ thể giúp hình thành cơ chế quản lý thống nhất, nâng cao hiệu quả giám sát và hạn chế khoảng trống pháp lý trong quá trình vận hành thị trường.

Tăng minh bạch thị trường, tạo nền tảng cho phát triển xanh

Một nội dung quan trọng khác của Thông tư là quy định chế độ báo cáo định kỳ và báo cáo đột xuất nhằm phục vụ công tác quản lý nhà nước đối với thị trường các-bon.

Theo đó, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội và VSDC phải thực hiện báo cáo định kỳ theo quý và hằng năm về tình hình giao dịch, hoạt động lưu ký, thanh toán giao dịch, kết quả giám sát giao dịch cũng như công tác giám sát thành viên giao dịch trên sàn các-bon trong nước.

Bên cạnh đó, cơ chế báo cáo đột xuất và báo cáo theo yêu cầu cũng được quy định nhằm bảo đảm cơ quan quản lý có thể kịp thời phát hiện, xử lý các dấu hiệu bất thường phát sinh trong quá trình vận hành thị trường.

Giới chuyên gia đánh giá, việc hoàn thiện khung pháp lý về giám sát giao dịch sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, tăng niềm tin của doanh nghiệp và nhà đầu tư khi tham gia thị trường các-bon. Đồng thời, đây cũng là nền tảng quan trọng để Việt Nam từng bước kết nối với các cơ chế trao đổi tín chỉ các-bon khu vực và quốc tế trong tương lai.

Khi thị trường các-bon đi vào vận hành đầy đủ, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực đầu tư công nghệ sạch, cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính thông qua cơ chế thị trường. Qua đó, thị trường các-bon không chỉ đóng vai trò là công cụ quản lý môi trường mà còn trở thành động lực thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế bền vững trong dài hạn.