Học sinh tụ tập đánh nhau: Bao nhiêu tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự?

Luật sư Trần Đình Hà (Công ty Luật An Thái, tỉnh Hưng Yên) đã có những phân tích liên quan đến những quy định trong việc áp dụng chế tài pháp luật đối với người chưa thành niên.

- Thưa luật sư, trong vụ việc 15 học sinh Trường Trung cấp nghề số 1 Hà Nội tụ tập, cãi chửi, dùng mũ bảo hiểm đuổi đánh nhau tại xã Phú Xuyên, cơ quan công an xác định các em có dấu hiệu phạm tội Gây rối trật tự công cộng theo Điều 318 Bộ luật Hình sự. Vậy học sinh ở độ tuổi nào phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi này?

Theo Điều 12 Bộ luật Hình sự, người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật có quy định khác. Vì vậy, nếu học sinh từ đủ 16 tuổi trở lên có hành vi thỏa mãn các yếu tố cấu thành tội Gây rối trật tự công cộng theo Điều 318 thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc các em đang đi học, chưa đủ 18 tuổi không đồng nghĩa với việc được miễn trách nhiệm hình sự.

Đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi, phạm vi chịu trách nhiệm hình sự được giới hạn ở một số tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng được quy định cụ thể tại khoản 2, Điều 12 Bộ luật Hình sự. Tội Gây rối trật tự công cộng theo Điều 318 không thuộc danh mục này.

Ngay cả khi hành vi thuộc khoản 2 Điều 318, với mức hình phạt cao nhất là 7 năm tù, đây vẫn là tội phạm nghiêm trọng theo phân loại tại Điều 9 Bộ luật Hình sự. Do đó, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội danh này. Người dưới 14 tuổi cũng không phải chịu trách nhiệm hình sự.

Như vậy, trong vụ việc này, cơ quan chức năng cần xác định chính xác tuổi của từng học sinh tại thời điểm xảy ra hành vi (ngày 9/10/2026) để có căn cứ xem xét trách nhiệm pháp lý.

- Thông tin ban đầu cho biết 2 nhóm học sinh còn dùng dao đe dọa nhau. Chi tiết này có khiến các em phải đối diện với những tội danh khác không, thưa luật sư?

Đây là tình tiết cần được cơ quan điều tra làm rõ. Cần xác định ai là người mang dao đến hiện trường, mục đích mang theo là gì, có sử dụng dao để đe dọa, tấn công người khác hay không và hậu quả thực tế xảy ra như thế nào.

Nếu có căn cứ xác định người tham gia sử dụng vũ khí, hung khí để gây rối trật tự công cộng thì đây có thể là tình tiết định khung tăng nặng theo điểm b, khoản 2, Điều 318 Bộ luật Hình sự.

Tuy nhiên, không thể mặc nhiên cho rằng tất cả học sinh có mặt trong vụ việc đều phải chịu tình tiết này. Trách nhiệm của từng người phải được xác định dựa trên hành vi cụ thể và vai trò thực tế.

Đặc biệt, nếu có hành vi dùng dao tấn công người khác gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe thì cơ quan chức năng có thể xem xét dấu hiệu của tội Cố ý gây thương tích hoặc Gây tổn hại cho sức khỏe của người khác theo Điều 134 Bộ luật Hình sự.

Đây là tội danh có phạm vi truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi trong những trường hợp luật định, khi hành vi thuộc loại rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng. Vì vậy, nếu phát hiện dấu hiệu của tội danh này, cơ quan điều tra cần đánh giá độc lập về hành vi, hậu quả, mức độ thương tích và các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự.

- Đối với những học sinh từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi nếu bị xác định phạm tội Gây rối trật tự công cộng, pháp luật có những cơ chế xử lý nào ngoài việc truy cứu trách nhiệm hình sự và áp dụng hình phạt tù?

Từ ngày 1/1/2026, Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 chính thức có hiệu lực, đặt trọng tâm vào giáo dục, phục hồi và hỗ trợ người chưa thành niên tái hòa nhập cộng đồng.

Theo Điều 36 của luật này, có 12 biện pháp xử lý chuyển hướng, gồm: khiển trách; xin lỗi bị hại; bồi thường thiệt hại; giáo dục tại xã, phường, đặc khu; quản thúc tại gia đình; hạn chế khung giờ đi lại; cấm tiếp xúc với người có nguy cơ dẫn đến việc phạm tội mới; cấm đến địa điểm có nguy cơ dẫn đến việc phạm tội mới; tham gia chương trình học tập, dạy nghề; tham gia điều trị hoặc tư vấn tâm lý; thực hiện công việc phục vụ cộng đồng và giáo dục tại trường giáo dưỡng.

Theo Điều 37, người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng có thể được xem xét áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng nếu đáp ứng các điều kiện luật định và không thuộc trường hợp bị loại trừ.

Đối với tội Gây rối trật tự công cộng theo khoản 1 hoặc khoản 2, Điều 318, người chưa thành niên trong độ tuổi này có thể được xem xét áp dụng cơ chế xử lý chuyển hướng.

Tuy nhiên, việc áp dụng không đương nhiên. Cơ quan có thẩm quyền phải căn cứ vào chứng cứ về hành vi phạm tội, mức độ nguy hiểm, vai trò của từng người, nhân thân, hoàn cảnh gia đình và khả năng giáo dục, phục hồi.

Theo Điều 39, một trong những điều kiện quan trọng là người chưa thành niên phải thừa nhận hành vi phạm tội và đồng ý bằng văn bản về việc xử lý chuyển hướng, cùng các điều kiện khác theo luật định.

Tôi cho rằng đây là chính sách mang tính nhân văn, tạo cơ hội cho các em sửa chữa sai lầm, tiếp tục học tập và trở thành người có ích. Tuy nhiên, xử lý chuyển hướng không có nghĩa là bỏ qua vi phạm hay dung túng cho hành vi bạo lực.

- Trong vụ việc có 15 học sinh liên quan, cơ quan chức năng cần căn cứ vào những yếu tố nào để xác định trách nhiệm của từng em? Có phải cứ tham gia hoặc có mặt trong nhóm đánh nhau đều bị coi là đồng phạm?

Không thể đánh đồng trách nhiệm của tất cả 15 học sinh. Cơ quan điều tra cần làm rõ vai trò, mức độ tham gia và ý thức chủ quan của từng người.

Cần phân biệt người chủ động khởi xướng, kích động, lôi kéo; người chuẩn bị hoặc mang theo hung khí; người trực tiếp đuổi đánh, tấn công người khác; người chỉ có mặt tại hiện trường và người tham gia can ngăn, ngăn chặn hành vi vi phạm.

Theo quy định tại Điều 17 Bộ luật Hình sự, đồng phạm là trường hợp có 2 người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Do đó, việc một học sinh xuất hiện tại hiện trường hoặc đi cùng nhóm bạn không đồng nghĩa với việc em đó là đồng phạm.

Cơ quan chức năng phải thu thập, đánh giá các chứng cứ như hình ảnh camera, video ghi lại sự việc, lời khai của những người liên quan, vật chứng và các tài liệu khác để xác định hành vi cụ thể của từng em.

Bên cạnh đó, nếu hành vi vi phạm gây thiệt hại về sức khỏe, tài sản hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của người khác thì trách nhiệm bồi thường cũng cần được xem xét theo quy định pháp luật.

- Từ vụ việc này, luật sư có khuyến cáo gì đối với gia đình và nhà trường trong việc phòng ngừa tình trạng học sinh giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực?

Theo tôi, gia đình và nhà trường không nên chỉ quan tâm đến việc xử lý sau khi vụ việc xảy ra mà cần chủ động phát hiện, ngăn chặn những mâu thuẫn từ sớm.

Ở lứa tuổi học sinh, nhiều mâu thuẫn có thể bắt nguồn từ những lời nói khiêu khích, thách thức, tranh cãi trên mạng xã hội hoặc xích mích trong quan hệ bạn bè. Nếu không được định hướng, giải quyết kịp thời, những bất đồng nhỏ có thể leo thang thành hành vi bạo lực.

Nhà trường cần tăng cường giáo dục pháp luật, kỹ năng kiểm soát cảm xúc, giải quyết xung đột và trách nhiệm của học sinh khi tham gia các hoạt động tập thể. Khi phát hiện dấu hiệu học sinh chuẩn bị đánh nhau, mang theo hung khí hoặc có hành vi đe dọa nhau, cần phối hợp ngay với gia đình và cơ quan chức năng để ngăn chặn.

Gia đình cũng cần quan tâm đến những thay đổi trong tâm lý, hành vi và các mối quan hệ của con em mình, không nên xem nhẹ những biểu hiện như thường xuyên gây gổ, tụ tập hoặc có thái độ thách thức người khác.

Pháp luật có chính sách nhân văn đối với người chưa thành niên nhưng điều đó không có nghĩa các em được đứng ngoài trách nhiệm đối với hành vi của mình. Điều quan trọng là phải xử lý đúng người, đúng hành vi, đúng độ tuổi, đồng thời giúp các em nhận thức được sai lầm để có cơ hội sửa chữa và trưởng thành.

- Xin cảm ơn luật sư!