Hội kế hoạch hóa gia đình Việt Nam - thu hẹp khoảng cách y tế: Quyền được chăm sóc sức khỏe sinh sản của cộng đồng yếu thế

Những "rào cản" đa tầng nơi vùng khó

Trong những năm qua, công tác chăm sóc sức khỏe nói chung và sức khỏe sinh sản nói riêng tại Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu mang tính bước ngoặt. Dẫu vậy, khi đi sâu vào các vùng lõi nghèo, các vùng đồng bào dân tộc thiểu số và cộng đồng người khuyết tật, chúng ta vẫn thấy tồn tại những khoảng cách lớn. Nhóm cộng đồng yếu thế này đang phải đối mặt với muôn vàn khó khăn mang tính đa tầng để tiếp cận với các dịch vụ y tế cơ bản nhất.

Rào cản đầu tiên và dễ thấy nhất chính là yếu tố địa lý và gánh nặng kinh tế. Đối với người nghèo sống tại các vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới hải đảo, một chuyến đi khám bệnh không đơn thuần là việc bước chân vào bệnh viện. Đó là một hành trình vượt núi, băng rừng, lội suối kéo dài nhiều giờ đồng hồ. Đi kèm với đó là chi phí đi lại, ăn ở, thuốc men vượt quá khả năng chi trả của một hộ thuần nông. Áp lực tài chính đè nặng khiến họ luôn có xu hướng trì hoãn việc đi khám, cam chịu sống chung với bệnh tật cho đến khi chuyển biến quá nặng.

Bên cạnh câu chuyện kinh tế, bất đồng ngôn ngữ và những rào cản văn hóa, tâm lý cũng là những bức tường vô hình nhưng vô cùng kiên cố. Việc thiếu hụt các tài liệu truyền thông bằng tiếng bản địa khiến đồng bào dân tộc thiểu số khó tiếp nhận kiến thức khoa học. Thêm vào đó, những phong tục tập quán lạc hậu, định kiến giới và tâm lý e ngại, tự ti khi nói về sức khỏe tình dục, SKSS khiến phụ nữ và nam giới vùng cao thường chọn cách im lặng hoặc tự chữa trị theo các phương pháp dân gian thiếu an toàn.

Đặc biệt, đối với người khuyết tật, rào cản lại đến từ sự thiếu hụt về hạ tầng chuyên biệt và kỹ năng hỗ trợ. Phần lớn các cơ sở y tế hiện nay chưa được tối ưu hóa thiết kế với lối đi, nhà vệ sinh hay bàn khám chuyên dụng dành cho người đi xe lăn. Đội ngũ y tế tại tuyến cơ sở dù rất tâm huyết nhưng cũng thường xuyên gặp lúng túng do thiếu kỹ năng giao tiếp chuyên biệt, chẳng hạn như ngôn ngữ ký hiệu để trao đổi với người khiếm thính. Điều này vô tình tạo ra cảm giác bị cô lập và e ngại cho người khuyết tật khi có nhu cầu chăm sóc sức khỏe.

Hành động của Hội và cam kết bình đẳng y tế 

Trước những khó khăn trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản (SKSS) của các nhóm yếu thế, lãnh đạo Hội cho biết mục tiêu đặt ra là bảo đảm mọi người dân, đặc biệt là người khuyết tật, hộ nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số, đều có cơ hội tiếp cận các dịch vụ y tế một cách thuận tiện và bình đẳng.

Để thực hiện mục tiêu này, Hội đang phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và các tổ chức quốc tế triển khai nhiều giải pháp trọng tâm. Trong đó, công tác vận động chính sách được đẩy mạnh nhằm lồng ghép quyền của người khuyết tật và các nhóm yếu thế vào các chương trình mục tiêu quốc gia về y tế và bình đẳng giới.

Bên cạnh đó, Hội tăng cường các hoạt động truyền thông phù hợp với từng nhóm đối tượng, chú trọng biên soạn tài liệu bằng ngôn ngữ địa phương và phát triển mạng lưới cộng tác viên tại cơ sở nhằm nâng cao hiệu quả tiếp cận thông tin.

Song song với đó, Hội thúc đẩy huy động nguồn lực xã hội để cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao năng lực y tế tuyến cơ sở và xây dựng các cơ sở khám, chữa bệnh thân thiện với người khuyết tật.

Theo đại diện Hội, thu hẹp khoảng cách trong tiếp cận dịch vụ SKSS không chỉ góp phần bảo đảm quyền được chăm sóc sức khỏe của người dân mà còn thúc đẩy mục tiêu phát triển bao trùm và bền vững.