Hơn nửa thế kỷ mẹ ngóng con về

Trong căn nhà nhỏ ở phường Hội An Tây, TP Đà Nẵng, Mẹ Việt Nam anh hùng Ngô Thị Lang lặng lẽ thắp nén hương, khẽ gọi tên người con trai là liệt sĩ Huỳnh Quang Thợ. Hơn nửa thế kỷ đi qua nhưng trong trái tim người mẹ, nỗi nhớ con chưa bao giờ nguôi ngoai.

Năm nay mẹ đã 105 tuổi, đôi mắt mờ đục, gần như không còn nhìn rõ, nhưng ký ức về con vẫn nguyên vẹn. Mẹ bảo mình phải cố khỏe, cố nhớ, bởi vẫn còn một điều day dứt chưa thể buông: đưa được hài cốt liệt sĩ Thợ trở về quê nhà.

"Cứ nhắc đến nó là tôi lại nhớ. Thằng Thợ da trắng lắm, mắt tròn. Nếu còn sống, giờ nó cũng đã 80 tuổi rồi...", giọng mẹ Lang ngắt quãng, ánh mắt nhìn xa xăm như đang lần tìm về ký ức cũ.

Những năm thực dân Pháp càn quét quê hương, để thuận lợi cho hoạt động cách mạng, cả gia đình mẹ phải rời quê, di tản vào xã Bình Dương, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam cũ - nay là xã Thăng An, TP Đà Nẵng. Chồng mẹ là liệt sĩ Huỳnh Kinh Nhi (SN 1918), từng làm giao liên cấp huyện, hy sinh năm 1950. Hài cốt ông đã được quy tập, an táng tại nghĩa trang liệt sĩ quê nhà Hội An.

Khi chồng mất, mẹ một mình tần tảo nuôi các con, đồng thời tiếp tục hoạt động cách mạng. Lợi dụng việc buôn bán qua lại giữa Thăng Bình và Hội An, mẹ bí mật vận chuyển lương thực, thuốc men tiếp tế cho bộ đội. Căn nhà đơn sơ của mẹ cũng trở thành nơi nuôi giấu cán bộ. Bên dưới khu bếp lụp xụp chính là hầm bí mật giúp họ trú ẩn. Nhiều lần bị địch nghi ngờ, đánh đập nhưng mẹ thà chết không khai.

Mẹ Lang có ba người con. Người con gái đầu được ra Bắc học tập, người con út bôn ba mưu sinh, chỉ còn anh Huỳnh Quang Thợ ở nhà, vừa đi học vừa phụ mẹ làm ruộng. Năm 1964, khi đang học cấp ba, chàng trai trẻ lặng lẽ viết đơn tình nguyện nhập ngũ mà không cho mẹ biết. Chỉ đến khi đơn vị báo tin, mẹ Lang mới hay con đã lên đường.

"Nó trốn tôi đi tòng quân. Ngày ấy chiến tranh ác liệt, tôi sợ mất con lắm. Nhưng giữ con ở nhà thì mất nước, nên tôi không ngăn cản...", mẹ Lang nghẹn ngào.

Hai năm sau, người chiến sĩ trẻ Huỳnh Quang Thợ anh dũng hy sinh tại chiến trường Núi Thành, tỉnh Quảng Nam cũ. Cũng trong năm anh trai ngã xuống, ông Huỳnh Quang Thuyền (SN 1948, thương binh hạng 3/4) viết đơn tình nguyện nhập ngũ. Trải qua nhiều năm tháng chiến đấu trên khắp chiến trường miền Trung, đến năm 1980, ông xuất ngũ, trở về quê hương và tiếp tục công tác trong chính quyền cách mạng.

Theo cựu chiến binh Huỳnh Quang Thuyền, qua nhiều lần xác minh, gia đình chỉ biết liệt sĩ Huỳnh Quang Thợ được an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Tam Nghĩa (huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam cũ), nhưng không thể xác định chính xác phần mộ.

"Nhiều năm nay, gia đình cố gắng tìm kiếm hài cốt, mộ phần của anh nhưng vô vọng. Do tại nghĩa trang này có rất nhiều mộ liệt sĩ vô danh, nên không thể biết anh ấy đang nằm chỗ nào. Mỗi lần vào nghĩa trang, mẹ lặng lẽ đi giữa những phần mộ gắn bia liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Ngôi mộ nào mẹ cũng thắp hương, cũng gọi tên anh Thợ, rồi mẹ lại khóc", ông Thuyền nghẹn giọng.

Năm 2014, mẹ Lang được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Những năm gần đây, mẹ thường xuyên nhận được sự quan tâm, thăm hỏi của các cấp, ngành và người dân địa phương. Năm 2024, mẹ Lang được mời ra Hà Nội tham dự Hội nghị tri ân người có công với cách mạng và chương trình ra mắt "Ngân hàng gen liệt sĩ chưa xác định được thông tin và thân nhân liệt sĩ".

"Mẹ tôi đã được lấy mẫu, giám định ADN để chờ xác định, khớp nối thông tin thân nhân. Đây cũng là động lực để gia đình tiếp tục tìm kiếm người thân, chờ ngày đưa anh về quê hương", ông Thuyền chia sẻ.