Hợp nhất 4 Chương trình mục tiêu quốc gia: Tăng phân cấp, khơi thông nguồn lực

Hướng tới 1 chương trình, giữ nguyên các mục tiêu

Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị, Đảng ủy Chính phủ và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo số 368/TB-VPCP ngày 11/7/2026, Bộ Tài chính đã xây dựng phương án thống nhất 4 CTMTQG thành 1 CTMTQG tổng thể.

4 chương trình được đề xuất thống nhất gồm: CTMTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; CTMTQG hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; CTMTQG về phát triển văn hóa; CTMTQG về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

Theo phương án, Bộ Tài chính báo cáo Chính phủ trình Quốc hội ban hành Nghị quyết giữ nguyên mục tiêu tổng thể và tổng nguồn lực thực hiện chương trình. Chính phủ sẽ được giao quy định cụ thể về nội dung, cơ cấu nguồn lực và cơ chế, chính sách triển khai.

Điểm đáng chú ý là việc thống nhất không theo hướng cộng gộp cơ học 4 chương trình. Các mục tiêu, nhiệm vụ đã được Quốc hội quyết nghị vẫn được giữ nguyên nhưng sẽ được sắp xếp lại theo những nhóm vấn đề cần giải quyết, phù hợp với bản chất chính sách và mục tiêu của từng chương trình.

Cách tiếp cận này cũng tính đến giải pháp chuyển tiếp, nhằm không làm gián đoạn những nhiệm vụ đã được phê duyệt.

Về nguồn lực, ngân sách nhà nước được cơ cấu lại theo hướng phấn đấu đạt tỷ trọng 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên.

Cùng với đó, các đầu mối quản lý sẽ được thu gọn, gắn trách nhiệm của từng bộ chủ trì ngành, lĩnh vực với việc xây dựng mục tiêu, nhiệm vụ và tiêu chí đánh giá kết quả theo yêu cầu đầu ra. Bộ Tài chính tiếp tục thực hiện vai trò quản lý ngân sách nhà nước theo quy định.

Một điểm nhấn khác là tăng cường phân cấp cho địa phương theo phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Ngày 4/8/2026, sau khi tiếp thu, giải trình ý kiến của các thành viên Chính phủ, Bộ Tư pháp và tổng hợp đề xuất của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương, Bộ Tài chính đã có Tờ trình Chính phủ số 591/TTr-BTC về hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội về giải pháp thống nhất các CTMTQG.

35.000 tỷ đồng cho các chương trình, nhưng giải ngân còn thấp

Trong khi phương án thống nhất các chương trình đang được hoàn thiện, việc triển khai từng CTMTQG vẫn tiếp tục được thực hiện.

Đến nay, CTMTQG phòng, chống ma túy và CTMTQG tích hợp gồm xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội đã hoàn thành hệ thống cơ chế, chính sách và văn bản hướng dẫn thực hiện.

CTMTQG phát triển văn hóa cũng đã cơ bản hoàn thành cơ sở phân bổ nguồn lực và phần lớn các văn bản quản lý, hướng dẫn triển khai. Trong khi đó, CTMTQG về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển và CTMTQG về hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo đã hoàn thành cơ sở phân bổ nguồn lực nhưng vẫn tiếp tục hoàn thiện văn bản hướng dẫn.

Về nguồn lực, Quốc hội đã quyết nghị bố trí 35.000 tỷ đồng từ ngân sách trung ương trong năm 2026 để thực hiện các CTMTQG, gồm 25.000 tỷ đồng vốn đầu tư công và 10.000 tỷ đồng kinh phí thường xuyên.

Đến ngày 31/7/2026, Thủ tướng Chính phủ đã giao 21.656 tỷ đồng cho 3 chương trình gồm: CTMTQG phòng, chống ma túy, CTMTQG phát triển văn hóa và CTMTQG tích hợp. Các địa phương đang hoàn thiện phương án phân bổ nguồn vốn để triển khai.

Tuy nhiên, nguồn vốn được bố trí và số vốn thực tế giải ngân vẫn còn khoảng cách khá lớn.

Đến hết ngày 31/7/2026, vốn đầu tư công thuộc giai đoạn 2026-2030 mới giải ngân khoảng 94 tỷ đồng, tương đương 0,5% kế hoạch. Kinh phí thường xuyên giải ngân hơn 27 tỷ đồng, đạt khoảng 2,8% dự toán.

Theo Bộ Tài chính, tiến độ này còn thấp do phần lớn các chương trình vẫn đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục giao kế hoạch, phân bổ vốn và ban hành cơ chế hướng dẫn.

Để thúc đẩy tiến độ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch được yêu cầu khẩn trương hoàn thiện phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn vốn ngân sách trung ương giai đoạn 2026-2030 của CTMTQG về phát triển văn hóa.

Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo được yêu cầu hoàn thiện phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 và vốn ngân sách trung ương năm 2026, gửi Bộ Tài chính tổng hợp, trình cấp có thẩm quyền.

Bộ Tài chính cho biết, sau khi nhận được phương án phân bổ của các bộ đủ điều kiện theo quy định, Bộ sẽ trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định việc phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 và kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 cho các chương trình.

Vốn kéo dài từ năm 2025: Cần đẩy nhanh tiến độ triển khai

Một phần nguồn lực khác đang được tập trung giải ngân là số vốn ngân sách nhà nước năm 2025 được Quốc hội cho phép kéo dài sang năm 2026.

Bộ Tài chính đang theo dõi khoảng 18.232 tỷ đồng vốn được thực hiện kéo dài, trong đó vốn đầu tư công gần 6.982 tỷ đồng và kinh phí thường xuyên hơn 11.249 tỷ đồng.

Đến cuối tháng 7/2026, vốn đầu tư công của các chương trình kéo dài đã giải ngân khoảng 31% kế hoạch, trong khi kinh phí thường xuyên đạt khoảng 19,4% dự toán.

Kết quả này đã tích cực hơn so với những tháng đầu năm, song tiến độ vẫn cần được đẩy nhanh để bảo đảm hoàn thành kế hoạch giải ngân trong năm 2026.

Thực tế triển khai cho thấy, khó khăn không chỉ nằm ở thủ tục phân bổ vốn. Một số địa phương còn lúng túng trong việc xác định những khoản kinh phí đã hết nhiệm vụ chi hoặc còn nhiệm vụ chi để điều chỉnh, phân bổ lại nguồn vốn theo quy định.

Ở cấp dự án, nhiều vấn đề cũng đang ảnh hưởng tới tiến độ như xác định đối tượng thụ hưởng, điều chỉnh tổng mức đầu tư do giá vật liệu biến động, bồi thường và giải phóng mặt bằng, xác minh nguồn gốc đất hay bố trí tái định cư.

Đặc biệt, phần lớn dự án được triển khai tại vùng sâu, vùng xa, miền núi, nơi điều kiện địa hình phức tạp. Thời tiết mùa mưa tiếp tục gây ảnh hưởng đến tiến độ thi công và giải ngân.

Tăng phân cấp, khơi thông nguồn lực tại địa phương

Trong thời gian tới, Bộ Tài chính kiến nghị Chính phủ tiếp tục chỉ đạo các bộ, ngành và địa phương tập trung hoàn thiện phương án xây dựng CTMTQG tổng thể, bảo đảm kế thừa đầy đủ mục tiêu, nhiệm vụ của từng chương trình và nâng cao hiệu quả quản lý nguồn lực.

Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo cần khẩn trương hoàn thiện các văn bản hướng dẫn cùng phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn, dự toán ngân sách trung ương năm 2026 để Bộ Tài chính tổng hợp, trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Các bộ, cơ quan trung ương và địa phương cũng cần đẩy nhanh việc phân bổ, giao dự toán và bố trí đầy đủ nguồn vốn đối ứng của địa phương; đồng thời tăng tốc giải ngân nguồn vốn năm 2026 và nguồn vốn năm 2025 được kéo dài.

Cùng với yêu cầu về tiến độ, việc kiểm tra và tháo gỡ khó khăn trong quá trình thực hiện cũng được đặt ra nhằm bảo đảm nguồn lực được sử dụng đúng mục tiêu và hiệu quả.

Việc hợp nhất 4 CTMTQG không chỉ nhằm thu gọn đầu mối quản lý mà còn đặt ra yêu cầu đưa nguồn lực đến đúng nơi, đúng mục tiêu và đúng tiến độ. Khi phân cấp cho địa phương đi cùng trách nhiệm và những điểm nghẽn về cơ chế, phân bổ vốn được tháo gỡ, hiệu quả của các chương trình sẽ được thể hiện rõ hơn trong quá trình triển khai giai đoạn 2026-2030.