Khán giả hiện nay "lướt rất nhanh" nhưng cũng "tỉnh rất nhanh"

Mở một cánh cửa mới cho điện ảnh

Những năm gần đây, không khó để bắt gặp các đoạn phim ngắn, trích đoạn điện ảnh hay thậm chí cả series được chia nhỏ xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội. Nhiều bộ phim vừa ra rạp đã nhanh chóng được cắt clip lan truyền trên nền tảng số, thu hút hàng triệu lượt xem chỉ sau vài giờ.

Một số dự án điện ảnh thậm chí xây dựng chiến lược quảng bá ngay từ đầu bằng việc phát hành nội dung hậu trường, trích đoạn hoặc phiên bản rút gọn trên nền tảng trực tuyến để tạo hiệu ứng truyền thông. Điều này cho thấy cách khán giả tiếp cận điện ảnh đang thay đổi rõ rệt: từ thói quen mua vé ra rạp sang việc khám phá nội dung ngay trên điện thoại.

Xu hướng này mở ra cơ hội mới cho ngành điện ảnh, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều câu hỏi: liệu việc chuyển dịch sang không gian số có làm thay đổi cách làm phim? 

Nội dung điện ảnh có bị "ngắn hóa" để phù hợp với thị hiếu lướt nhanh? Và làm thế nào để điện ảnh Việt vừa tiếp cận khán giả mới, vừa giữ được bản sắc trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt của thị trường nội dung số?

Theo nhà sản xuất Võ An Nguyên, sự bùng nổ của nền tảng số đang tạo ra một "loa phóng thanh" mới cho mọi loại nội dung, trong đó có cả những sản phẩm chất lượng lẫn nội dung dễ dãi. Anh cho rằng, hiện tượng nội dung "nhảm", câu view không phải mới, nhưng khi lên nền tảng số thì mức độ lan truyền mạnh hơn nhiều. Điều này ít nhiều kéo mặt bằng kỳ vọng của khán giả xuống, khiến những sản phẩm chỉn chu phải cạnh tranh gay gắt hơn để được chú ý.

Ở góc độ tích cực, anh Võ An Nguyên nhận định môi trường số cũng giúp phân loại rõ ràng hơn giữa nội dung giải trí nhanh và tác phẩm có chiều sâu. Những nội dung chỉ mang tính giải trí tức thời thường trôi rất nhanh, trong khi các tác phẩm được đầu tư vẫn có đời sống dài hơn nếu chạm được cảm xúc người xem. Theo ông, khán giả hiện nay "lướt rất nhanh", nhưng cũng "tỉnh rất nhanh", nghĩa là họ có thể bị thu hút bởi những nội dung ngắn, nhưng vẫn sẵn sàng ở lại với một câu chuyện đủ hấp dẫn và chân thật.

Việc chuyển dịch sang nền tảng số cũng đặt ra bài toán cân bằng giữa yếu tố thị trường và giá trị nghệ thuật. Nhà sản xuất Võ An Nguyên cho rằng người làm phim không thể bỏ qua thị hiếu, nhưng cũng không nên chạy theo xu hướng một cách vô điều kiện. Ông ví thị hiếu giống như dòng nước, người làm phim cần bơi theo để không bị chìm, nhưng vẫn phải xác định rõ hướng đi. Nếu chỉ chạy theo "trend", phim dễ trở thành sản phẩm "mì ăn liền", còn nếu chỉ giữ nghệ thuật mà quên khán giả thì lại khó tiếp cận công chúng.

Thực tế, nhiều nhà sản xuất đã thử nghiệm phát hành phim ngắn, series hoặc nội dung độc quyền trên nền tảng trực tuyến. Theo ông Võ An Nguyên, thuận lợi lớn nhất của môi trường số là khả năng tiếp cận khán giả nhanh và nhận phản hồi gần như tức thì. Nhưng dù ở rạp hay trên điện thoại, khán giả vẫn cần một câu chuyện chân thật. Chuyển dịch sang nền tảng số không phải là bỏ rạp để lên mạng, mà là mở thêm một cánh cửa mới cho điện ảnh.

Từ phía khán giả, sự thay đổi này cũng thể hiện rõ trong thói quen xem phim. Anh Trần Minh Hoàng (Thanh Liệt, Hà Nội) cho biết trước đây anh thường chờ phim ra rạp, nhưng hiện nay thường xem trước các trích đoạn hoặc series phát hành trên nền tảng số. "Nhiều khi xem vài đoạn trên mạng thấy hay thì tôi mới quyết định ra rạp. Ngược lại, cũng có phim xem xong clip thì thấy nội dung không hấp dẫn nên thôi. Nền tảng số giống như bước "xem thử" trước khi khán giả chọn bỏ tiền mua vé", anh Hoàng chia sẻ.

Trong khi đó, chị Nguyễn Thu Hà (Cầu Giấy, Hà Nội) cho rằng nền tảng số giúp khán giả tiếp cận điện ảnh thuận tiện hơn, nhưng cũng khiến việc lựa chọn trở nên khó khăn. Chị bày tỏ: "Tôi vẫn thích những bộ phim có câu chuyện rõ ràng, nhưng phải thừa nhận là thói quen xem của mình cũng bị ảnh hưởng bởi cách xem nhanh trên mạng".

Cần cơ chế quản lý để giữ bản sắc điện ảnh Việt

Dưới góc nhìn chuyên gia, Tiến sĩ Phan Văn Kiền, Viện trưởng Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông, cho rằng sự lan truyền mạnh của các nội dung ngắn, dễ dãi trên nền tảng số xuất phát từ cả yếu tố công nghệ, tâm lý tiếp nhận và cấu trúc thị trường nội dung. Các nền tảng số hiện vận hành theo cơ chế tối ưu hóa thời gian chú ý, nên những nội dung ngắn, kích thích cảm xúc và dễ chia sẻ thường được ưu tiên phân phối. Điều này tạo ra vòng lặp lan truyền, khiến nội dung dễ dãi có độ phủ lớn hơn.

Ở góc độ tâm lý, công chúng đang có xu hướng lựa chọn các đơn vị nội dung nhỏ để tiết kiệm thời gian trong bối cảnh quá tải thông tin. Những nội dung giải trí nhanh dễ được tiếp nhận hơn so với các sản phẩm đòi hỏi sự tập trung. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa công chúng quay lưng với nội dung chất lượng, mà chỉ cho thấy cách tiêu thụ nội dung đang thay đổi.

Theo Tiến sĩ Phan Văn Kiền, khoảng trống hiện nay nằm ở sự chênh lệch giữa tốc độ phát triển của công nghệ và khung pháp lý. Nội dung trên nền tảng số mang tính xuyên biên giới, trong khi cơ chế quản lý vẫn dựa trên mô hình truyền thống. Bên cạnh đó, ranh giới giữa người sản xuất và người tiêu dùng ngày càng bị xóa nhòa, khiến việc kiểm soát nội dung trở nên khó khăn hơn.

Để giải quyết bài toán này, anh cho rằng cần cách tiếp cận đa tầng, bao gồm hoàn thiện khung pháp lý linh hoạt, tăng cường trách nhiệm của các nền tảng số và nâng cao năng lực số cho công chúng. Quan trọng hơn, quản lý không chỉ dừng ở kiểm soát mà cần hướng tới kiến tạo hệ sinh thái nội dung lành mạnh, trong đó các sản phẩm có giá trị được lan tỏa mạnh mẽ hơn.

Ở góc độ phát triển, Tiến sĩ Phan Văn Kiền nhận định chuyển dịch sang nền tảng số là sự thay đổi toàn diện về tư duy sản xuất và phân phối. Điện ảnh Việt cần đa dạng hóa định dạng nội dung, từ phim điện ảnh truyền thống đến series trực tuyến, nội dung hậu trường hay các sản phẩm tương tác. Đồng thời, cần chú trọng dữ liệu khán giả để hiểu hành vi xem và điều chỉnh chiến lược nội dung.

Thực tế cho thấy, khi nền tảng số trở thành một phần của chuỗi giá trị điện ảnh, ranh giới giữa rạp chiếu và không gian trực tuyến ngày càng linh hoạt. Một bộ phim có thể khởi đầu bằng chiến lược truyền thông trên mạng, phát hành tại rạp, sau đó tiếp tục sống trên nền tảng số với phiên bản mở rộng, hậu trường hoặc series liên quan. Điều này mở ra cơ hội kéo dài vòng đời của tác phẩm và mở rộng đối tượng khán giả.

“Cơ hội là áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, khi bất kỳ cá nhân nào cũng có thể trở thành người sáng tạo nội dung, phim ảnh phải cạnh tranh trực tiếp với hàng nghìn video ngắn mỗi ngày. Điều này đòi hỏi ngành phim ảnh không chỉ thay đổi cách phát hành, mà còn cần đổi mới tư duy về nội dung kịch bản, cách kể chuyện bằng hình ảnh, xây dựng thương hiệu nội dung và phát triển hệ sinh thái sáng tạo” - nhà sản xuất Võ An Nguyên nhấn mạnh.