Khẳng định giá trị và "tính thời đại" của di sản Trần Nhân Tông

Vừa qua, Viện Trần Nhân Tông (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã tổ chức Hội thảo khoa học “Trần Nhân Tông - Những góc nhìn mới và giá trị thời đại”, với gần 60 tham luận, tập trung làm rõ những giá trị trong di sản Trần Nhân Tông dưới góc nhìn liên ngành. Đây là hoạt động trọng tâm hướng tới kỷ niệm 10 năm thành lập Viện Trần Nhân Tông.

Phát biểu đề dẫn, Giáo sư, Tiến sĩ Khoa học, Nhà giáo Nhân dân Vũ Minh Giang, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Đại học Quốc gia Hà Nội, nhận định: Trần Nhân Tông (1258-1308) không chỉ là một vị vua triều Trần mà còn là nhà chính trị kiệt xuất, nhà quân sự tài ba, nhà ngoại giao xuất sắc, nhà tư tưởng lớn và người sáng lập Thiền phái Trúc Lâm - dòng thiền mang đậm bản sắc Việt Nam.

Theo GS Vũ Minh Giang, cuộc đời Trần Nhân Tông là sự hội tụ giữa trị quốc, giữ nước, kiến tạo văn hóa và phát triển con người. Việc nghiên cứu hệ thống, toàn diện về ông không chỉ có ý nghĩa tri ân tiền nhân mà còn nhằm tìm kiếm trong di sản tư tưởng những giá trị có khả năng đối thoại với các vấn đề đương đại như xây dựng con người, đạo đức công vụ, đối ngoại, bản sắc dân tộc, sức khỏe tinh thần và giáo dục thế hệ trẻ.

Các tham luận tại hội thảo tập trung nhìn nhận Trần Nhân Tông như một chỉnh thể nhân cách thống nhất, thay vì tách bạch giữa hoàng đế và thiền sư. Trong đó, “đạo” và “đời”, thế quyền và thần quyền, trách nhiệm quốc gia và tu dưỡng cá nhân được đặt trong mối quan hệ hòa quyện, soi chiếu lẫn nhau.

Một nội dung đáng chú ý là việc tiếp tục làm rõ đặc sắc tư tưởng, văn hóa Trần Nhân Tông và Phật giáo Trúc Lâm trong tương quan với Tam giáo và văn hóa Việt Nam. Các nhà nghiên cứu đồng thời đưa ra nhiều cách tiếp cận và phương pháp mới, bên cạnh những phương pháp sử học, văn bản học, triết học truyền thống, qua đó góp phần mở rộng khung nghiên cứu và định hình lĩnh vực “Trần Nhân Tông học”.

"Tính thời đại” của di sản cũng được các tham luận đặc biệt quan tâm, với câu hỏi: Di sản Trần Nhân Tông có thể đóng góp gì cho việc xây dựng hệ giá trị văn hóa, con người Việt Nam; đạo đức công vụ và quản trị quốc gia; đối ngoại, bảo vệ chủ quyền; sức khỏe tinh thần và giáo dục thế hệ trẻ trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế.

Nội dung này càng có ý nghĩa khi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc - không gian gắn liền với cuộc đời tu hành của Trần Nhân Tông và Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử - được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới năm 2025. Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục nghiên cứu, cập nhật và hệ thống hóa tri thức về Trần Nhân Tông và Phật giáo Trúc Lâm, làm cơ sở cho công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản.

Phát biểu kết luận hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Kim Sơn, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Chủ tịch Hội đồng Định hướng, hỗ trợ phát triển Viện Trần Nhân Tông, đánh giá những năm qua, việc nghiên cứu về Trần Nhân Tông đã được thúc đẩy với nhiều hội thảo, công trình, sách và luận án tiến sĩ. Tuy nhiên, nếu hướng tới xây dựng một lĩnh vực “Trần Nhân Tông học”, vẫn còn nhiều việc phải làm.

Theo ông Nguyễn Kim Sơn, nghiên cứu về Trần Nhân Tông thời gian tới cần được đặt trong tầm nhìn rộng hơn, cả trong mối quan hệ với dòng tộc, vương triều Trần và tương quan khu vực, quốc tế. Đồng thời, cần kết hợp thế mạnh của các thiền sư, người tu hành về trải nghiệm thực tiễn thiền, phương pháp tu tập với thế mạnh nghiên cứu hàn lâm của các học giả.

Ông Nguyễn Kim Sơn cho rằng việc xây dựng “Trần Nhân Tông học” trong thời đại mới cần phương pháp, tư duy, tầm nhìn và kỹ thuật mới; trong đó, số hóa cần được triển khai mạnh mẽ nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu.