"Không nên buộc trẻ rời xa cha mẹ nuôi mắc bệnh hiểm nghèo"

Chiều 2/11, thảo luận về dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM, đề nghị sửa quy định về chấm dứt việc nuôi con nuôi khi cha mẹ nuôi gặp biến cố sức khỏe.

Theo đó, điểm b khoản 1 Điều 27 quy định chấm dứt việc nuôi con nuôi, nếu cha mẹ nuôi đi tù, mất năng lực hành vi dân sự, hoặc mắc bệnh hiểm nghèo.

Nữ đại biểu đoàn TPHCM đề nghị xem xét việc trường hợp cha mẹ nuôi mắc bệnh hiểm nghèo được đặt trong nhóm căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi.

Theo đại biểu, bệnh tật không đồng nghĩa với việc cha mẹ mất quyền nuôi con. Trẻ vẫn có thể là chỗ dựa tinh thần của cha mẹ nuôi, đồng thời cần được tiếp tục sống trong tình cảm gia đình.

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc cũng lưu ý, việc chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi khi cha mẹ nuôi còn sống có thể ảnh hưởng đến quyền thừa kế của trẻ, dù nguyên nhân là bệnh tật hoặc việc chấp hành án tù, không xuất phát từ lỗi của trẻ.

Từ đó, bà đề nghị ưu tiên cơ chế giám hộ tạm thời thay vì chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi, trừ trường hợp việc chấm dứt thực sự cần thiết vì lợi ích tốt nhất của trẻ. Luật cũng cần bảo đảm quyền thừa kế của con nuôi trong những trường hợp quan hệ nuôi con nuôi chấm dứt do biến cố ngoài ý muốn.

Mở rộng đối tượng trẻ được nhận làm con nuôi

Về điều kiện nhận con nuôi ngoài phạm vi gia đình, bà Võ Ngọc Thanh Trúc đề nghị mở rộng đối tượng trẻ được nhận làm con nuôi, thay vì chỉ giới hạn ở trẻ bị bỏ rơi, mồ côi cả cha và mẹ hoặc không nơi nương tựa như dự thảo.

Nữ đại biểu đoàn TPHCM đồng tình với mục tiêu ngăn chặn việc lợi dụng cho con làm con nuôi để đi học, định cư nước ngoài khi cha mẹ đẻ vẫn đủ khả năng chăm sóc. Tuy nhiên, quy định quá chặt có thể bỏ sót những trẻ có hoàn cảnh đặc biệt, như bé gái 16 tuổi mang thai bị gia đình ruồng bỏ hoặc trẻ có mẹ qua đời, cha đang chấp hành án tù.

Theo đại biểu, nếu không có phương án hỗ trợ phù hợp, người mẹ cùng quẫn có thể phải bỏ con tại chùa, bệnh viện để trẻ được xác định là "trẻ bị bỏ rơi" và đủ điều kiện nhận nuôi. Điều này còn có nguy cơ ảnh hưởng đến quyền được biết nguồn gốc của trẻ.

Bà cũng đề nghị bổ sung nhóm trẻ có cha mẹ đẻ nhưng cha mẹ mất khả năng chăm sóc, dựa trên đánh giá của cơ quan có thẩm quyền và nhân viên công tác xã hội; đồng thời làm rõ khái niệm "trẻ em không nơi nương tựa" để thống nhất áp dụng giữa các địa phương.

Về cơ chế hủy bỏ, thu hồi quyết định nuôi con nuôi, bà Võ Ngọc Thanh Trúc không đồng tình với quy định tự động khôi phục quyền của cha mẹ đẻ sau khi trẻ đã được giao nhận, như khoản 2 Điều 23 dự thảo.

Nữ đại biểu cho rằng, nếu quyết định nuôi con nuôi bị hủy do phát hiện có hành vi mua bán trẻ em hoặc trục lợi có liên quan đến cha mẹ đẻ, thì việc đưa trẻ trở lại gia đình gốc có thể khiến trẻ tiếp tục sống trong môi trường từng gây tổn hại cho mình.

Do đó, đại biểu đề nghị đánh giá phương án chăm sóc thay thế phù hợp nhất với lợi ích của trẻ, thay vì mặc nhiên trả trẻ về cho cha mẹ đẻ. Việc chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi sau khi giao nhận cũng cần được Tòa án xem xét, quyết định theo thủ tục tố tụng, thay vì chỉ dựa vào quyết định hành chính.

Nghiêm cấm lợi dụng nhận con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể

Cũng thảo luận về dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (đoàn TPHCM) đề nghị bổ sung các biện pháp ngăn chặn việc lợi dụng cho, nhận con nuôi để mua bán, bóc lột hoặc lấy mô, bộ phận cơ thể trẻ em.

Theo ông Nguyễn Vũ Trung, nhận con nuôi là để mở cửa một mái ấm cho trẻ em nhưng không thể để thủ tục nhân văn ấy trở thành cánh cửa cho hành vi mua bán, chuyển giao hoặc lạm dụng trẻ.

"Không nên suy diễn rằng mọi trường hợp nhận nuôi đều có nguy cơ bị lợi dụng, nhưng luật phải lường trước kịch bản xấu nhất bởi hậu quả với một đứa trẻ có thể không khắc phục được", ông nói.

Đại biểu đề nghị lập hồ sơ đánh giá cụ thể đối với từng trường hợp cho, nhận con nuôi, làm rõ hoàn cảnh, nhu cầu, ý kiến của trẻ, thông tin về người thân đã được xác minh, các hỗ trợ dành cho gia đình gốc và những phương án chăm sóc thay thế đã được xem xét.

Với trường hợp nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, hồ sơ cần ghi nhận kết quả tìm kiếm gia đình phù hợp tại Việt Nam và thời hạn tìm kiếm hợp lý, bảo đảm nguyên tắc ưu tiên bố trí trẻ trong nước theo Công ước La Hay.

Ông cũng đề nghị bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có lợi dụng việc cho, nhận con nuôi để tuyển mộ, chuyển giao, tiếp nhận, vận chuyển hoặc đưa trẻ em đi nhằm mục đích mua bán người, bóc lột hoặc lấy mô, bộ phận cơ thể. Việc nhận nuôi không được gắn với yêu cầu hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể hoặc can thiệp y tế trái pháp luật.

Đại biểu kiến nghị quy định rõ người từng bị kết án về tội mua bán người, mua bán hoặc chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người không được nhận con nuôi. Việc thẩm tra cần thực hiện đối với cả hai người trong cặp vợ chồng và những người có vai trò thực tế trong chăm sóc trẻ.

Đặc biệt, việc xác minh nguồn gốc, danh tính, người thân và sự tự nguyện cần được tiến hành trong mọi trường hợp có dấu hiệu bất thường, không chỉ giới hạn ở trẻ bị bỏ rơi.

Đối với trường hợp phát hiện sai phạm, phải hủy bỏ hoặc thu hồi quyết định nuôi con nuôi, ông Trung đề nghị bảo đảm trẻ được chuyển đến nơi ở an toàn, có người chăm sóc, được hỗ trợ tâm lý và có cơ chế xem xét độc lập.

Theo đại biểu, trẻ em không thể phải gánh chịu hậu quả từ hành vi của người lớn hoặc sai sót của cơ quan giải quyết hồ sơ.