Kiểm soát chặt chẽ mỹ phẩm dùng cho trẻ em, phụ nữ mang thai

Quản lý theo mức độ rủi ro của sản phẩm

Theo ông Tạ Mạnh Hùng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Dược, Bộ Y tế, Việt Nam hiện đang áp dụng mô hình quản lý mỹ phẩm theo khung hài hòa ASEAN, trong đó doanh nghiệp tự công bố sản phẩm và chịu trách nhiệm, cơ quan quản lý thực hiện hậu kiểm. Mô hình này đã tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, song sau nhiều năm triển khai đã bộc lộ không ít hạn chế, đặc biệt khi số lượng doanh nghiệp và sản phẩm tăng nhanh.

Một trong những định hướng lớn của việc sửa đổi chính sách quản lý mỹ phẩm là chuyển từ quản lý "cào bằng" sang quản lý theo mức độ rủi ro của sản phẩm. Ông Tạ Mạnh Hùng cho biết, hiện nay cả nước có hàng nghìn cơ sở công bố mỹ phẩm với gần 200.000 hồ sơ đang lưu hành, trong khi nguồn lực của cơ quan quản lý có hạn, không thể kiểm soát toàn bộ theo cách đồng loạt.

"Nếu tiếp tục quản lý theo kiểu dàn trải thì vừa không hiệu quả, vừa dễ bỏ sót những sản phẩm tiềm ẩn nguy cơ cao. Do đó, cần phải phân loại để tập trung kiểm soát đúng nhóm sản phẩm có khả năng ảnh hưởng lớn đến sức khỏe người tiêu dùng" - ông Hùng phân tích.

Theo dự thảo sửa đổi, các sản phẩm mỹ phẩm sẽ được phân thành nhóm nguy cơ thấp và nhóm nguy cơ cao. Với nhóm nguy cơ thấp, doanh nghiệp tiếp tục được tự công bố tiêu chuẩn và chịu trách nhiệm hoàn toàn về chất lượng, cơ quan quản lý tăng cường hậu kiểm ngẫu nhiên. Trong khi đó, nhóm nguy cơ cao như mỹ phẩm dùng cho trẻ em, phụ nữ mang thai, vùng nhạy cảm hoặc có thành phần đặc biệt sẽ chịu cơ chế kiểm soát chặt chẽ hơn: kiểm tra hồ sơ ngay sau công bố, thậm chí tiền kiểm một phần trước khi lưu hành.

Cách tiếp cận này được đánh giá phù hợp thông lệ quốc tế, vừa giảm gánh nặng hành chính không cần thiết, vừa bảo đảm kiểm soát tốt các nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng.

Cùng với đó, cơ chế hậu kiểm cũng sẽ được tăng cường theo hướng chủ động hơn: lấy mẫu giám sát lưu thông, kiểm tra theo chuyên đề, theo dấu hiệu rủi ro thay vì chỉ xử lý khi có phản ánh. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý mỹ phẩm thống nhất cũng là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả quản lý.

Chấm dứt tình trạng "đội lốt" thuốc

Một điểm đột phá khác trong dự thảo sửa đổi chính sách là xác lập rõ trách nhiệm pháp lý của toàn bộ chuỗi liên quan đến sản phẩm mỹ phẩm, thay vì chỉ tập trung vào nhà công bố như hiện nay.

Theo ông Tạ Mạnh Hùng, thực tế xử lý vi phạm cho thấy khi xảy ra sự cố, nhiều trường hợp nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu gần như "đứng ngoài cuộc", đổ toàn bộ trách nhiệm cho đơn vị đứng tên công bố. Điều này tạo ra lỗ hổng lớn trong quản lý và làm suy yếu tính răn đe của pháp luật.

"Trong lần sửa đổi này, chúng tôi xác định rõ: nhà công bố, cơ sở sản xuất và cơ sở nhập khẩu đều phải chịu trách nhiệm liên đới. Nếu sản phẩm vi phạm, không chỉ xử lý đơn vị công bố mà cả nơi sản xuất và nhập khẩu cũng phải bị xử lý tương ứng" - ông Tạ Mạnh Hùng cho biết.

Song song với việc siết trách nhiệm pháp lý, Bộ Y tế cũng dự kiến nâng cao điều kiện sản xuất mỹ phẩm theo hướng áp dụng nghiêm tiêu chuẩn CGMP ASEAN. Những cơ sở không đáp ứng yêu cầu về nhân sự, cơ sở vật chất, hệ thống quản lý chất lượng sẽ không được phép hoạt động, qua đó từng bước loại bỏ tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, tiềm ẩn rủi ro.

Một nội dung quan trọng khác là chấn chỉnh tình trạng quảng cáo và công bố sai công dụng. Thời gian qua, không ít sản phẩm mỹ phẩm được quảng cáo như thuốc điều trị bệnh, gây hiểu nhầm nghiêm trọng cho người tiêu dùng. Theo ông Tạ Mạnh Hùng, đây là vấn đề cần phải xử lý dứt điểm.

"Chúng tôi sẽ kiên quyết không tiếp nhận hồ sơ công bố có nội dung gây hiểu nhầm là thuốc, đồng thời tăng cường hậu kiểm quảng cáo, xử lý nghiêm hành vi thổi phồng công dụng. Mỹ phẩm không phải là thuốc và không được phép mang danh nghĩa điều trị" - ông Hùng nhấn mạnh.

Sửa đổi cơ chế, chính sách quản lý mỹ phẩm không nhằm làm khó doanh nghiệp, mà để lập lại trật tự thị trường, bảo vệ người tiêu dùng và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh. Theo lãnh đạo Cục Quản lý Dược, những doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc, đầu tư bài bản sẽ được hưởng lợi từ một thị trường minh bạch, trong khi các doanh nghiệp làm ăn chụp giật, lợi dụng kẽ hở pháp luật sẽ không còn "đất sống".

Với cách tiếp cận dựa trên rủi ro, siết trách nhiệm toàn chuỗi và nâng chuẩn sản xuất, chính sách mới được kỳ vọng sẽ làm sạch thị trường mỹ phẩm, ngăn chặn hàng kém chất lượng, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo động lực phát triển bền vững cho ngành mỹ phẩm Việt Nam trong giai đoạn tới.