Kinh nghiệm vận hành và phát triển để hợp tác xã trở thành điểm tựa sinh kế cho phụ nữ

Bà Trần Thị Tuyết, Giám đốc HTX Tuyết Hương, xã Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên, chia sẻ những kinh nghiệm được đúc rút từ quá trình gần 15 năm vận hành HTX.

+ Từ một HTX chỉ có 7 thành viên khi thành lập đến nay đã có 25 thành viên chính thức và rất nhiều hộ liên kết. Bà có thể chia sẻ kinh nghiệm quan trọng nhất trong việc tập hợp và duy trì sự gắn bó của thành viên với HTX?

Bà Trần Thị Tuyết: Khi mới thành lập năm 2012, chúng tôi chỉ có 7 thành viên và gặp rất nhiều khó khăn. Nhưng trong quá trình hoạt động, chúng tôi nhận ra rằng muốn người dân gắn bó với HTX thì trước hết phải để họ thấy được lợi ích thực tế.

Trước đây, bà con chủ yếu tự sản xuất, tự bán hàng, tự tìm người tiêu thụ. Khi tham gia HTX, bà con được hướng dẫn sản xuất theo quy trình an toàn, được học hỏi kỹ thuật mới, nhờ đó sản phẩm sạch hơn, chất lượng tốt hơn, giá trị cao hơn và quan trọng là đầu ra yên tâm hơn.

Khi người dân thấy tham gia HTX có lợi, đời sống được ổn định hơn thì họ sẽ hào hứng và tự nguyện gắn bó. Đó cũng là cách để HTX từng bước mở rộng số lượng thành viên.

Hiện nay, HTX có 25 thành viên chính thức và các hộ liên kết, với khoảng 15ha được chứng nhận VietGAP, 5ha được cấp mã số vùng trồng, trong đó khoảng 10ha là diện tích của các hộ liên kết.

+ Trong những năm đầu, HTX gặp khó khăn cả về nhân sự, năng lực quản trị, vốn và thị trường. HTX đã từng bước tháo gỡ những khó khăn đó như thế nào?

Bà Trần Thị Tuyết: Thực sự thời gian đầu, HTX rất khó khăn, cả về nhân sự, trình độ của ban quản trị và thành viên và những khó khăn về vốn, thị trường.

Chúng tôi may mắn nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của các sở, ban, ngành, chính quyền địa phương và các cấp Hội phụ nữ. HTX được tham gia các lớp tập huấn về kỹ thuật sản xuất chè, được hỗ trợ tiếp cận máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất, chế biến.

Nhờ có máy móc hiện đại hơn, sản phẩm sau chế biến tinh tế hơn, chất lượng cũng được đảm bảo hơn. Cùng với đó, cán bộ và thành viên HTX được học thêm những kiến thức mới, từ kỹ thuật sản xuất đến cách tiếp cận thị trường.

Tôi nghĩ với HTX, nhất là trong giai đoạn đầu, rất cần sự đồng hành về kiến thức, kỹ thuật và thị trường. Nhưng quan trọng là sau khi được hỗ trợ, HTX phải biết tiếp thu và biến những hỗ trợ đó thành năng lực của chính mình.

+ Bà có thể chia sẻ kinh nghiệm của HTX trong việc đào tạo, tập huấn, nâng cao năng lực cho ban quản trị và thành viên?

Bà Trần Thị Tuyết: Người dân ở đây vốn đã có kinh nghiệm làm nông nghiệp, nhiều người làm chè rất giỏi. Tuy nhiên, thị trường thay đổi thì mình cũng phải thay đổi.

Vì vậy, chúng tôi được tập huấn về kỹ thuật trồng, chăm sóc, chế biến chè và tiếp cận những tiến bộ khoa học kỹ thuật mới. Chẳng hạn, làm thế nào để giống chè cho hương vị sâu hơn, cánh chè xoăn đều, nhỏ hơn, đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của khách hàng.

Các dòng chè khác nhau cũng có kỹ thuật chế biến khác nhau, như chè đinh, chè nõn hay những sản phẩm khác. Chúng tôi cũng được hướng dẫn cách làm hồng trà, tiếp cận các tiêu chuẩn sản xuất an toàn như VietGAP, GlobalGAP.

Ngoài kỹ thuật sản xuất, HTX còn được tập huấn về thị trường, bán hàng trên các nền tảng thương mại điện tử như Shopee, Lazada... Đối với chúng tôi, đây là những kiến thức rất cần thiết bởi nếu chỉ sản xuất tốt mà không biết bán hàng thì sản phẩm cũng khó đi xa.

+ Hiện nay, HTX đã thay đổi cách tiếp cận thị trường ra sao?

Bà Trần Thị Tuyết: Trước đây, phần lớn khách hàng của chúng tôi là khách quen. Chất lượng sản phẩm tốt thì khách giới thiệu cho nhau, rồi khách tự tìm đến. Cách bán đó giúp HTX xây dựng được uy tín nhưng phạm vi thị trường còn hạn chế.

Gần đây, chúng tôi được tiếp cận với bán hàng trên nền tảng số và thương mại điện tử. Chính quyền tỉnh cũng rất quan tâm đến việc đưa các sản phẩm nông nghiệp lên các sàn thương mại điện tử.

Đây là cơ hội để sản phẩm của HTX đi xa hơn và tiếp cận khách hàng dễ dàng hơn. Tuy nhiên, với thành viên là phụ nữ và nhiều người tuổi đã cao, việc tiếp cận công nghệ mới vẫn còn khó khăn. Vì vậy, chúng tôi rất cần tiếp tục được tập huấn, hướng dẫn về kỹ năng bán hàng và tiếp cận thị trường trên môi trường số.

+ Được biết, có khoảng 80% thành viên và người lao động của HTX là phụ nữ. Theo bà, HTX đã mang lại những thay đổi như thế nào cho chị em?

Bà Trần Thị Tuyết: Phần lớn thành viên và người lao động của HTX là phụ nữ, khoảng 80%. Phụ nữ ở đây đã gắn bó với cây chè từ lâu nên khi HTX phát triển, chị em cũng có thêm cơ hội việc làm và thu nhập.

Điều tôi thấy rõ nhất là trước kia mỗi người tự làm, tự bán, tự lo đầu ra. Khi vào HTX, mọi người được hướng dẫn làm chè sạch hơn, đảm bảo sức khỏe, sản phẩm có giá trị hơn và đầu ra cũng yên tâm hơn.

Thu nhập tùy theo diện tích và công lao động. Với diện tích khoảng 1ha, thu nhập có thể đạt khoảng 30-40 triệu đồng. Khi thu nhập ổn định, bà con sẽ yên tâm hơn và tiếp tục gắn bó với cây chè.

+ Từ thực tiễn của HTX Tuyết Hương, theo bà, đâu là những yếu tố quan trọng nhất để một HTX có thể vận hành hiệu quả và phát triển bền vững?

Bà Trần Thị Tuyết: Theo tôi, trước hết phải tạo được lợi ích thực sự cho thành viên. Người dân phải thấy rằng tham gia HTX giúp họ làm ra sản phẩm tốt hơn, giá trị cao hơn và yên tâm hơn về đầu ra.

Thứ hai là phải liên tục học hỏi. Không thể giữ mãi cách làm cũ. Người làm chè phải cập nhật kỹ thuật mới, HTX phải nâng cao năng lực quản lý, tiếp cận công nghệ và thị trường mới.

Thứ ba là phải chú trọng chất lượng sản phẩm. Chất lượng là nền tảng để xây dựng thương hiệu. Khi sản phẩm có chất lượng, khách hàng tin tưởng thì thương hiệu mới có thể đi xa.

Và cuối cùng là phải biết thay đổi theo thị trường. HTX không thể chỉ sản xuất những gì mình có mà cần nghiên cứu xem người tiêu dùng cần gì, từ đó phát triển sản phẩm phù hợp.

+ Bà mong muốn sự hỗ trợ nào để các HTX, nhất là HTX có số lượng lớn phụ nữ tham gia, có thể phát triển mạnh hơn?

Bà Trần Thị Tuyết: Chúng tôi rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm của chính quyền địa phương và các tổ chức như MTTQ, Hội Nông dân, Hội Phụ nữ.

Sản phẩm của chúng tôi đã được thị trường đón nhận và HTX cũng đạt được một số giải thưởng về trà. Tuy nhiên, để đi xa hơn, đặc biệt là tiếp cận thị trường xuất khẩu, chúng tôi vẫn cần được hỗ trợ thêm về kỹ thuật, thị trường và cách thức đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế.

Phần lớn thành viên của HTX là phụ nữ, nhiều người tuổi đã cao nên việc tiếp cận những điều mới, nhất là công nghệ và thị trường, chưa thật nhanh nhạy.

Nếu được hỗ trợ đúng vào những khâu còn yếu như kỹ thuật, thương mại điện tử, xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường xuất khẩu, tôi tin sản phẩm của HTX sẽ có thêm cơ hội đi xa hơn.

+ Xin trân trọng cảm ơn bà!