Liên kết chuỗi giá trị: Hướng đi nâng cao năng lực cạnh tranh cho hợp tác xã do phụ nữ tham gia quản lý

Ở xã Tây Yên Tử, tỉnh Bắc Ninh, Hợp tác xã Du lịch cộng đồng người Dao Bản Mậu do chị Triệu Thị Hoa làm Giám đốc, thành lập năm 2023. Hiện HTX có 9 thành viên chính thức và gần 100 thành viên liên kết, chủ yếu là người Dao. Mong muốn biến những giá trị vốn rất quen thuộc trong đời sống thành sản phẩm du lịch, HTX tập trung đầu tư đưa thổ cẩm, trang phục truyền thống, ẩm thực, cây thuốc và những phương thức chăm sóc sức khỏe bản địa… vào các hoạt động du lịch cộng đồng.

Chị Triệu Thị Hoa cho biết, du khách đến trải nghiệm tại HTX có thể tìm hiểu cách làm, mặc thử và nghe câu chuyện về ý nghĩa của những hoa văn; cách làm dịch vụ tắm lá, xông hơi từ cây thuốc bản địa; khám phá văn hóa từ những món ăn truyền thống. Tuy nhiên, HTX vẫn gặp khó trong quảng bá du lịch, kết nối với doanh nghiệp lữ hành và tìm đầu ra ổn định cho các sản phẩm, dịch vụ.

Từ câu chuyện của Bản Mậu gợi ra một vấn đề lớn hơn đối với khu vực HTX: Thành lập được một HTX chưa phải là đích đến.

Bởi lẽ, đối với giai đoạn trước, việc vận động thành lập HTX, thu hút thành viên, tạo việc làm là những kết quả quan trọng. Theo kết quả đánh giá giai đoạn 2023-2025, Đề án 01 về hỗ trợ hợp tác xã do phụ nữ tham gia quản lý, tạo việc làm cho lao động nữ đã đạt được những kết quả tích cực: Củng cố, nâng cao chất lượng hoạt động của 937 hợp tác xã do phụ nữ tham gia quản lý với 10.032 thành viên; củng cố, nâng cao chất lượng của 1.598 tổ hợp tác do phụ nữ tham gia quản lý; tạo việc làm ổn định cho hơn 5.000 lao động nữ trong HTX và trên 40.000 lao động nữ trong tổ hợp tác.

Nhưng khi số lượng HTX tăng lên, câu hỏi tiếp theo cần được đặt ra về sự phát triển sau thành lập; về sản phẩm, doanh thu, năng lực sản xuất đáp ứng đơn hàng lớn; tính ổn định của các hợp đồng ký được; sự chủ động vùng nguyên liệu; về tiêu chuẩn chất lượng, thương hiệu và phân phối...

Những vấn đề này đã đưa chính sách hỗ trợ HTX từ câu chuyện "có thêm bao nhiêu HTX" sang "HTX mạnh lên đến đâu".

Những chính sách mở đường cho liên kết chuỗi giá trị

Nghị quyết 20-NQ/TW về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể đã xác định HTX là trọng tâm của phát triển kinh tế tập thể, đồng thời đặt vấn đề thúc đẩy liên kết giữa các HTX, liên kết với doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế khác.

Luật HTX năm 2023 tiếp tục cụ thể hóa chủ trương này. Một trong những điểm mới là chính sách hỗ trợ HTX liên kết hình thành vùng nguyên liệu, sản xuất, tiêu thụ sản phẩm; áp dụng và chứng nhận tiêu chuẩn để phát triển thị trường; hỗ trợ hình thành sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ có nguồn gốc địa phương và phát huy lợi thế về kinh tế, văn hóa của từng địa bàn. Luật cũng quy định hỗ trợ đầu tư kết cấu hạ tầng gắn với chuỗi sản xuất, cung cấp dịch vụ, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Đặc biệt, Đề án "Hỗ trợ hợp tác xã do phụ nữ tham gia quản lý, tạo việc làm cho lao động nữ đến năm 2030", do Thủ tướng Chính phủ giao cho Hội LHPN Việt Nam chủ trì, đã xác định ưu tiên các HTX sản xuất theo chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ chế biến sâu, phát huy ngành nghề truyền thống, khôi phục văn hóa và khai thác tài nguyên bản địa.

Bên cạnh đó, Đề án 01 không chỉ hướng tới phát triển HTX. Mục tiêu gắn trực tiếp với việc tạo việc làm cho lao động nữ. Đối tượng của Đề án cũng bao gồm nữ quản lý, điều hành HTX, thành viên, người lao động trong HTX và phụ nữ có nhu cầu tham gia phát triển kinh tế tập thể; trong đó ưu tiên phụ nữ ở vùng khó khăn, miền núi, phụ nữ dân tộc thiểu số, hộ nghèo, cận nghèo và một số nhóm phụ nữ yếu thế.

Vì vậy, hỗ trợ HTX do phụ nữ quản lý không chỉ là hỗ trợ một mô hình kinh tế. Đó còn là cách mở rộng cơ hội để phụ nữ trở thành chủ thể của quá trình phát triển kinh tế ở địa phương.

Với những định hướng này, ngay từ khâu thiết kế chính sách, liên kết chuỗi đã được đặt ở vị trí ưu tiên hỗ trợ các HTX phát triển theo chiều sâu, nâng cao năng lực cạnh tranh; đồng thời có thể tiếp cận được với nguồn vốn, công nghệ, mặt bằng, đào tạo, thương hiệu và thị trường.

Dù vậy, từ một sản phẩm nhỏ đến một chuỗi giá trị hoàn chỉnh vẫn còn là một hành trình dài. Liên kết chuỗi giá trị, vì thế, không chỉ là cách để một HTX bán được nhiều hàng hơn. Đó là con đường để HTX nâng cao năng lực cạnh tranh, từng bước làm chủ thị trường và biến những lợi thế của quê hương thành giá trị kinh tế bền vững.