Kinh tế bạc và tương lai việc làm - Bài cuối: Phụ nữ cao tuổi trong xu hướng lao động mới
Thu nhập mà phụ nữ cao tuổi kiếm được thường được tái đầu tư vào nền kinh tế.
Số lượng phụ nữ trên 55 tuổi trong lực lượng lao động toàn cầu đang tăng lên, với dự báo tăng đáng kể ở nhóm tuổi từ 65 đến 74 vào năm 2031.
"Động cơ tăng trưởng bạc"
Khi phụ nữ từ 55 tuổi trở lên tiếp tục tham gia hoặc tái gia nhập lực lượng lao động, họ đóng góp vào GDP giống như bất kỳ nhóm nhân khẩu học nào khác: thông qua sản xuất và thu nhập.
Ở nhiều quốc gia thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), phụ nữ trên 55 tuổi là nhóm có mức tăng trưởng nhanh nhất của lực lượng lao động. Sự hiện diện của họ ngăn chặn đà suy giảm lao động do tỷ lệ sinh giảm. Số lượng phụ nữ trên 55 tuổi trong lực lượng lao động toàn cầu đang tăng lên, với dự báo tăng đáng kể ở nhóm tuổi từ 65 đến 74 vào năm 2031.
Các quốc gia thành công trong việc đưa phụ nữ cao tuổi vào nền kinh tế chính thức sẽ là những quốc gia chứng kiến sự tăng trưởng kinh tế bền vững. Thu nhập mà phụ nữ cao tuổi kiếm được thường được tái đầu tư vào nền kinh tế thông qua các dịch vụ, sản phẩm liên quan đến sức khỏe và hỗ trợ gia đình của họ. Điều này tiếp tục kích thích sản xuất hơn nữa.
Một nghiên cứu của OECD chỉ ra rằng, nếu tỷ lệ tham gia lao động của phụ nữ bằng với nam giới, GDP của các quốc gia thành viên có thể tăng thêm 12% vào năm 2030. Các chuyên gia gọi đây là "động cơ tăng trưởng bạc".
Theo Hiệp hội hưu trí Mỹ (AARP), "kinh tế bạc" đóng góp khoảng 8,3 nghìn tỷ USD mỗi năm cho GDP của Mỹ. Trong đó, phụ nữ đóng vai trò then chốt vì họ chiếm tỷ lệ cao trong các ngành dịch vụ và giáo dục.
Tại Nhật Bản, việc tăng tỷ lệ phụ nữ cao tuổi đi làm được ước tính có thể giúp GDP Nhật Bản tăng thêm trên 10% trong vài thập kỷ tới, bù đắp sự sụt giảm do thiếu hụt lao động trẻ.
Một nghệ nhân kim hoàn ở Nhật Bản.
Tại châu Âu, phụ nữ cao tuổi là lực lượng chính trong các hoạt động tình nguyện và tổ chức phi lợi nhuận. Giá trị kinh tế từ hoạt động tình nguyện của nhóm này ước tính tương đương 2-5% GDP của một số quốc gia.
Đa dạng chính sách dành cho lao động nữ cao tuổi
Nếu coi nền kinh tế là một cỗ máy thì phụ nữ cao tuổi chính là những "bánh răng" bền bỉ đã được tôi luyện qua thời gian, sẵn sàng vận hành nếu được tra thêm "dầu nhờn" từ chính sách phù hợp.
Tại Mỹ, câu chuyện phụ nữ cao tuổi quay lại làm việc không chỉ là một hiện tượng mà là sự thay đổi cấu trúc của nền kinh tế. Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS), nhóm lao động từ 65 đến 74 tuổi dự kiến sẽ tăng trưởng mạnh nhất trong thập kỷ tới. Đặc biệt, phụ nữ cao tuổi Mỹ đang phá vỡ các quy luật nghỉ hưu truyền thống.
Một trong những mô hình cụ thể và thành công mà các tập đoàn hàng đầu tại Mỹ đang áp dụng chính là "Returnships" (Chương trình thực tập dành cho người quay lại thị trường lao động).
Bà Phyllis Scalettar (80 tuổi) điều hành một công ty tư vấn AI ở Mỹ.
Tập đoàn Goldman Sachs là đơn vị tiên phong tạo ra thuật ngữ "Returnship". Năm 2026, họ mở rộng chương trình không chỉ trong mảng kỹ thuật mà còn cả mảng phi kỹ thuật như quản trị rủi ro, chăm sóc khách hàng. Họ đánh giá cao phụ nữ cao tuổi ở khả năng kiểm soát rủi ro và sự điềm tĩnh – những thứ mà thực tập sinh trẻ tuổi thường thiếu. "Returnship" đã biến những phụ nữ cao tuổi từ "nhóm rủi ro" thành "nhóm tiềm năng".
Tại châu Âu, việc đưa phụ nữ cao tuổi trở lại thị trường lao động không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn được coi là một cuộc cách mạng xã hội. Trong giai đoạn 2025-2026, Liên minh châu Âu (EU) đã nâng cấp chiến lược này lên mức ưu tiên cao nhất.
Các nước Bắc Âu (Na Uy, Thụy Điển) đã bãi bỏ giới hạn tuổi nghỉ hưu cứng nhắc tại doanh nghiệp. Từ năm 2026, người lao động tại Na Uy có thể làm việc đến 72 tuổi nếu có nguyện vọng. Chính phủ cấp "tín dụng đào tạo" để phụ nữ cao tuổi học các kỹ năng mới như trí tuệ nhân tạo (AI), quản trị số hoặc kinh tế xanh để phù hợp với xu hướng lao động mới.
Ở Pháp, có loại hợp đồng đặc biệt dành cho người trên 57 tuổi đang tìm việc, đi kèm với các ưu đãi về thuế cho doanh nghiệp và đảm bảo quyền lợi hưu trí đầy đủ cho người lao động.
Còn Đức hỗ trợ phụ nữ cao tuổi khởi nghiệp với các khoản học bổng lên đến 3.000 Euro/tháng và các mạng lưới cố vấn chuyên sâu để vượt qua rào cản cấu trúc.
Châu Âu đang biến phụ nữ cao tuổi thành những người dẫn dắt trong các lĩnh vực họ có thế mạnh: Phụ nữ cao tuổi được thuê để huấn luyện kỹ năng mềm cho Gen Z tại các tập đoàn lớn. Họ còn tham gia các mô hình "kinh tế chia sẻ", cung cấp dịch vụ giáo dục hoặc tư vấn tâm lý dựa trên bề dày trải nghiệm sống.
Công ty Ukiha no Takara Co. (Nhật Bản) mở rộng mô hình "người già kinh doanh".
Còn tại Nhật Bản, việc đưa phụ nữ cao tuổi trở lại thị trường lao động không còn là một giải pháp tình thế mà là "xương sống" để duy trì nền kinh tế. Trong những năm qua, chính sách "Womenomics" (Kinh tế phụ nữ) phiên bản 2.0 được Chính phủ Nhật Bản nâng cấp để tập trung sâu hơn vào nhóm phụ nữ trên 60 tuổi.
Nước này đang cải cách thuế để khuyến khích phụ nữ cao tuổi làm việc toàn thời gian hoặc bán thời gian với mức thu nhập cao hơn mà không bị "phạt" thuế. Chính phủ cấp chứng nhận và ưu đãi cho các công ty thiết kế lại quy trình làm việc phù hợp với sức khỏe người cao tuổi (giảm bớt việc mang vác nặng, tăng cường tự động hóa). Các tập đoàn lớn như Toyota hay Suntory cho phép nhân viên nữ nghỉ hưu ở tuổi 60, sau đó ngay lập tức tái ký hợp đồng với vai trò cố vấn hoặc đào tạo lại cho lớp trẻ.
Nhiều phụ nữ ở độ tuổi 60-70 tại Nhật Bản đang tích cực học cách sử dụng các ứng dụng quản lý kho vận hoặc nền tảng thương mại điện tử để bán các sản phẩm thủ công truyền thống ra quốc tế. Tại các vùng nông thôn như Tokushima, phụ nữ trên 70-80 tuổi tham gia hái lá trang trí món ăn (mô hình Irodori) thu về hàng triệu USD, tận dụng sự tỉ mỉ và hiểu biết về văn hóa ẩm thực.
