Lãi suất hạ nhiệt nhưng vẫn cao: Người gửi tiền hưởng lợi, người vay tiếp tục chịu áp lực

Sau nhiều tháng liên tục điều chỉnh tăng, mặt bằng lãi suất huy động trong tháng 6/2026 đã có dấu hiệu chững lại. Theo khảo sát của Công ty Chứng khoán MBS đối với 16 ngân hàng, chỉ còn 6 ngân hàng tăng lãi suất, giảm so với 9 ngân hàng của tháng trước. Trong khi đó, có 4 ngân hàng điều chỉnh giảm lãi suất từ 0,1-0,2 điểm phần trăm ở một số kỳ hạn.

Tuy nhiên, mặt bằng lãi suất vẫn ở mức cao. Đến cuối tháng 6, lãi suất huy động kỳ hạn dưới 12 tháng cao nhất đạt 8,8%/năm, trong khi kỳ hạn 12 tháng lên tới 9%/năm. Lãi suất bình quân kỳ hạn 12 tháng của các ngân hàng thương mại đạt khoảng 8,4%/năm, tăng 2,59 điểm phần trăm so với đầu năm.

Người gửi tiền được hưởng lợi, người vay vốn chịu nhiều áp lực

Việc lãi suất huy động duy trì ở mức cao giúp người dân có khoản tiền nhàn rỗi hưởng mức sinh lời tốt hơn khi gửi tiết kiệm. Trong bối cảnh nhiều kênh đầu tư còn biến động, tiền gửi ngân hàng tiếp tục là lựa chọn an toàn đối với nhiều gia đình.

Ở chiều ngược lại, lãi suất huy động cao cũng tạo áp lực lên chi phí vốn của các ngân hàng. Khi chi phí đầu vào tăng, dư địa giảm lãi suất cho vay bị thu hẹp, khiến các cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ vẫn khó tiếp cận nguồn vốn với chi phí thấp.

Đối với nhiều hộ gia đình có nhu cầu vay mua nhà, sửa chữa nhà cửa hoặc vay phục vụ sản xuất kinh doanh, việc mặt bằng lãi suất chưa giảm mạnh đồng nghĩa áp lực trả nợ vẫn còn lớn. Đặc biệt, các phụ nữ khởi nghiệp, kinh doanh nhỏ hoặc làm chủ hộ kinh doanh cá thể - nhóm thường phụ thuộc nhiều vào vốn vay ngân hàng - sẽ chịu tác động rõ nét hơn khi chi phí tài chính tiếp tục ở mức cao.

Theo các chuyên gia, dù nhiều ngân hàng đã bắt đầu giảm lãi suất từ đầu quý II, nhưng lãi suất huy động vẫn neo cao do mặt bằng lãi suất đã tăng mạnh trong quý I. Đồng thời, một số ngân hàng vẫn phải tăng lãi suất để hút vốn khi tăng trưởng tín dụng đang cao hơn đáng kể so với tốc độ huy động.

Chia sẻ tại họp báo công bố kết quả hoạt động ngân hàng 6 tháng đầu năm 2026, ông Phạm Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ (Ngân hàng Nhà nước), cho biết khó khăn lớn nhất của ngành ngân hàng hiện nay là tốc độ tăng trưởng huy động vốn luôn thấp hơn tăng trưởng tín dụng.

Đến ngày 15/6/2026, tín dụng toàn hệ thống đã tăng 6,38%, trong khi huy động vốn chỉ tăng khoảng 4,3%, tạo mức chênh lệch khoảng 2 điểm phần trăm.

Theo ông Quang, xu hướng này đã kéo tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) lên mức 112-117%; riêng nhóm ngân hàng thương mại nhà nước khoảng 111-112%. Điều này đồng nghĩa với việc bình quân cứ huy động được 100 đồng tiền gửi thì các ngân hàng đã cho vay khoảng 111-112 đồng, phần chênh lệch phải được bù đắp từ các nguồn vốn khác.

Mặc dù thanh khoản toàn hệ thống vẫn được đảm bảo và người dân có thể yên tâm về khả năng chi trả của các tổ chức tín dụng, song áp lực cân đối nguồn vốn vẫn rất lớn. Đây cũng là nguyên nhân khiến lãi suất huy động khó giảm sâu trong ngắn hạn.

Lãi suất liên ngân hàng biến động mạnh do yếu tố mùa vụ

Trong khi lãi suất huy động dân cư có dấu hiệu ổn định hơn, thị trường liên ngân hàng lại ghi nhận nhiều biến động.

Đầu tháng 6, lãi suất cho vay qua đêm trên thị trường liên ngân hàng ở mức khoảng 10,1%, sau đó giảm xuống còn 2,85% vào ngày 26/6 - mức thấp nhất trong bốn tháng - trước khi tăng vọt lên 13% vào phiên giao dịch cuối tháng.

Theo các chuyên gia, diễn biến này chủ yếu xuất phát từ yếu tố mùa vụ khi nhu cầu thanh khoản thường tăng mạnh vào thời điểm cuối quý, do các doanh nghiệp đẩy mạnh thanh toán để hoàn tất báo cáo tài chính.

Tuy nhiên, bước sang tuần đầu tháng 7, áp lực thanh khoản đã nhanh chóng hạ nhiệt. Lãi suất cho vay qua đêm trên thị trường liên ngân hàng giảm còn khoảng 5,7%, bằng chưa tới một nửa so với phiên đầu tháng.

Trong tuần từ 29/6 đến 3/7, Ngân hàng Nhà nước đã chào thầu 79.000 tỷ đồng trên kênh cầm cố với lãi suất 4,5%, có hơn 69.000 tỷ đồng trúng thầu. Sau khi trừ lượng đáo hạn, cơ quan điều hành đã bơm ròng khoảng 9.547 tỷ đồng ra thị trường thông qua kênh thị trường mở, góp phần hỗ trợ thanh khoản cho hệ thống.

Theo TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, thời gian qua Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã chỉ đạo quyết liệt việc giảm lãi suất nhằm hỗ trợ doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc giảm lãi suất không chỉ là câu chuyện hỗ trợ sản xuất kinh doanh trước mắt mà còn phải bảo đảm an toàn tài chính của hệ thống ngân hàng.

Theo ông, bài toán cân đối giữa chi phí huy động vốn, lãi suất cho vay, biên lợi nhuận và an toàn hệ thống là thách thức không nhỏ. Vì vậy, để giảm gánh nặng chi phí vốn cho doanh nghiệp và người dân một cách bền vững, cần có các chính sách hỗ trợ trung và dài hạn thay vì chỉ đặt kỳ vọng vào việc các ngân hàng tự giảm lãi suất.

Mặc dù đà tăng lãi suất đã chậm lại, nhưng việc mặt bằng lãi suất vẫn duy trì ở mức cao sẽ tạo ra hai tác động trái chiều. Người có tiền nhàn rỗi được hưởng mức sinh lời tốt hơn từ tiền gửi, trong khi người có nhu cầu vay vốn, đặc biệt là các hộ gia đình, phụ nữ kinh doanh nhỏ và doanh nghiệp siêu nhỏ, vẫn phải cân nhắc kỹ kế hoạch tài chính do chi phí vay vốn chưa giảm đáng kể. Điều này cũng khiến khả năng mở rộng sản xuất, đầu tư hoặc chi tiêu lớn của nhiều gia đình tiếp tục bị ảnh hưởng trong thời gian tới.