Ngân hàng Nhà nước "tuýt còi" ngân hàng tăng lãi suất: Chặn nguy cơ phá vỡ mặt bằng lãi vay

Ngày 21/5/2026, NHNN tiếp tục ban hành Công văn số 4190/NHNN-CSTT yêu cầu NHNN khu vực tổ chức họp với các chi nhánh ngân hàng thương mại trên địa bàn nhằm quán triệt việc thực hiện nghiêm chỉ đạo của Thống đốc NHNN tại Thông báo số 117/TB-NHNN ngày 10/4/2026 về giảm mặt bằng lãi suất. Không chỉ dừng ở việc nhắc nhở, cơ quan điều hành còn yêu cầu tăng cường kiểm tra, thanh tra chuyên đề và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm nếu phát hiện dấu hiệu không tuân thủ.

Động thái này cho thấy NHNN đang đặc biệt quan tâm tới việc duy trì ổn định mặt bằng lãi suất trong bối cảnh nền kinh tế vẫn cần dòng vốn giá rẻ để hỗ trợ phục hồi sản xuất, kinh doanh và kích thích tiêu dùng. Đây cũng là lần thứ hai trong thời gian ngắn NHNN phải phát đi văn bản chấn chỉnh sau cuộc họp với các ngân hàng thương mại ngày 10/4/2026 nhằm thống nhất triển khai chủ trương giảm lãi suất theo định hướng của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.

Theo yêu cầu của NHNN, các ngân hàng thương mại phải giảm lãi suất tiền gửi đối với các khoản phát sinh mới ở kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, đồng thời điều chỉnh giảm lãi suất cho vay nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp và người dân tiếp cận vốn với chi phí thấp hơn. Sau cuộc họp tháng 4, nhiều ngân hàng đã nhanh chóng điều chỉnh biểu lãi suất, khiến mặt bằng lãi suất trên thị trường có xu hướng giảm khá rõ rệt trong suốt tháng 4/2026.

Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh huy động vốn trong hệ thống ngân hàng dường như vẫn chưa hạ nhiệt. Theo NHNN, thời gian gần đây xuất hiện tình trạng cá biệt một số tổ chức tín dụng điều chỉnh tăng lãi suất huy động, đi ngược với định hướng điều hành chung. Các động thái này cũng đã được báo chí và truyền thông phản ánh rộng rãi, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ "phá rào" lãi suất trong hệ thống.

Trên thực tế, việc một số ngân hàng tăng lãi suất huy động thường xuất phát từ nhu cầu cải thiện thanh khoản, cạnh tranh nguồn tiền gửi hoặc chuẩn bị nguồn vốn cho tăng trưởng tín dụng trong các quý tiếp theo. Tuy nhiên, nếu xu hướng này lan rộng, mặt bằng lãi suất cho vay sẽ chịu áp lực tăng trở lại, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phục hồi của doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh nhiều ngành nghề vẫn đang gặp khó khăn về dòng tiền và sức cầu thị trường chưa thực sự bền vững.

Vì vậy, bên cạnh yêu cầu giảm lãi suất, NHNN cũng chỉ đạo các NHNN khu vực rà soát những chi nhánh ngân hàng có mặt bằng lãi suất huy động và cho vay cao bất thường so với mặt bằng chung trên địa bàn để tiến hành kiểm tra chuyên đề. Đồng thời, nội dung thanh tra liên quan đến lãi suất cũng sẽ được lồng ghép trong các đoàn thanh tra theo kế hoạch năm 2026.

Thông điệp từ cơ quan điều hành cho thấy NHNN không chỉ dừng ở khuyến nghị mang tính định hướng mà đang chuyển sang giai đoạn giám sát chặt chẽ hơn nhằm đảm bảo tính đồng bộ trong thực thi chính sách tiền tệ. Việc kiểm tra cả hoạt động niêm yết lãi suất và công bố lãi suất cho vay trên website của các tổ chức tín dụng cho thấy quyết tâm minh bạch hóa thị trường và hạn chế tình trạng cạnh tranh lãi suất thiếu kiểm soát.

Trong thời gian tới, NHNN khẳng định sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến lãi suất huy động và cho vay của từng tổ chức tín dụng để có biện pháp điều hành kịp thời. Đồng thời, cơ quan này sẵn sàng hỗ trợ thanh khoản cho hệ thống ngân hàng thông qua các công cụ chính sách tiền tệ nhằm giảm áp lực huy động vốn, từ đó tạo điều kiện duy trì mặt bằng lãi suất thấp.

Từ đầu năm 2026 đến nay, NHNN vẫn giữ nguyên các mức lãi suất điều hành nhằm giúp các tổ chức tín dụng tiếp cận nguồn vốn với chi phí thấp hơn. Chính sách này được xem là nền tảng quan trọng để kéo giảm lãi suất thị trường, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và ổn định môi trường tài chính vĩ mô.

Tuy nhiên, diễn biến mới trên thị trường cho thấy bài toán cân bằng giữa ổn định thanh khoản ngân hàng và mục tiêu giảm lãi suất hỗ trợ nền kinh tế vẫn là thách thức không nhỏ đối với cơ quan điều hành trong những tháng còn lại của năm 2026.