Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ: Nối dài di sản văn hóa biển đất phương Nam
Đoàn thuyền tham gia Lễ Nghinh Ông trên biển.
Trước biển cả mênh mông, nhìn đoàn thuyền mang lòng kính cẩn nối đuôi nhau ra khơi để Nghinh Ông, bất kỳ ai chứng kiến cũng có thể cảm nhận được lòng biết ơn sâu sắc mà người dân nơi đây dành cho biển cả.
"Năm có được ngày này, cỡ nào cũng đi"
Đó là câu nói mà chúng tôi nghe được từ rất nhiều người dân khi dẫn con, dẫn cháu đi theo đoàn để xem lễ rước Nghinh Ông tại xã Cần Giờ.
Còn với các ngư dân, họ lại càng mong chờ ngày đi Nginh Ông, để bày tỏ kính ngưỡng đối với Đức Ông Nam Hải – vị thần che chở những con thuyền giữa trùng khơi, như lời kể của bác Trần Việt Dũng - Vạn Trưởng Hội Vạn Lạch tại xã Cần Giờ, TPHCM: "Lễ hội Nghinh Ông từ xưa tới giờ đã thành nếp, những ai có ghe, có thuyền đều tham gia ra khơi Nghinh Ông, trừ những chiếc nào bị hư mới không đi được thôi. Còn lại, toàn bộ đều đi hết. Tầm vài trăm chiếc".
Chính niềm tin và lòng biết ơn về vị cá Ông đã lưu truyền thành lễ hội 113 năm tuổi. Và bước sang năm thứ 13 Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định tầm vóc và sức sống bền bỉ của lễ hội trong đời sống đương đại.
Lễ Thượng đại kỳ Lễ hội Nghinh Ông TPHCM năm 2026 tại xã Cần Giờ.
Trong ba ngày 24, 25 và 26 tháng 9, Lễ hội Nghinh Ông tại xã Cần Giờ có phần lễ trang nghiêm, cổ lệ với hoạt động dâng hương tại Nghĩa trang Liệt sĩ Rừng Sác và Đền thờ Anh hùng liệt sĩ Rừng Sác – Cần Giờ, cử hành Lễ Thượng đại kỳ lễ hội tại Công viên Cần Thạnh. Lễ cúng Tiền hiền, Hậu hiền, Bạn cũ – Lái xưa tại Lăng Ông Thủy Tướng, nhắc nhớ những người đã cùng nhau bám biển thuở trước. Đoàn thuyền hoa đăng diễu hành trên vùng biển Cần Giờ. Nghi thức thiêng liêng nhất của mùa hội là Lễ Nghinh Ông trên biển và đón đoàn Nghinh về Lăng Ông Thủy Tướng.
Bên cạnh nét văn hóa tín ngưỡng thể hiện lòng thành kính, biết ơn của ngư dân đối với cá Ông và các vị thần biển. Đây là dịp để ngư dân tổng kết một mùa đánh bắt trên biển và chuẩn bị cho mùa đánh bắt mới, gửi gắm ước vọng về một năm mưa thuận gió hòa, biển yên, tôm cá đầy khoang, mùa nuôi trồng, đánh bắt bội thu.
Phụ nữ tham gia trong nhiều hoạt động tại lễ hội.
Anh Phạm Hồ Quốc Đại (Nhà Bè, TPHCM) chia sẻ: Nhìn đoàn thuyền nối đuôi nhau ra biển với tâm thế phấn khởi, lòng thành kính biển cả bao la khiến anh có cảm giác lắng đọng khó giải thích. Khi theo dõi lễ cúng Ông và hòa vào dòng người tham gia đoàn rước, anh cảm nhận rõ không khí linh thiêng, trang nghiêm cùng nét văn hóa lâu đời của cư dân vùng biển Cần Giờ.
Đoàn tàu thuyền nối dài trên biển Cần Giờ trong lễ Nghinh Ông. Ảnh: LT
"Tôi tham gia lễ hội với mục đích cho hai con nhỏ trải nghiệm, biết thêm một nét văn hóa truyền thống độc đáo của người dân biển. Nhìn các con trố mắt ngạc nhiên khi quan sát đoàn rước, hay xem từng nghi thức cúng lễ, nghe hát bội... tôi thấy hài lòng với chuyến đi của mình. Lễ hội không chỉ là một trải nghiệm văn hóa độc đáo, mà còn nuôi dưỡng cảm xúc, giúp chúng ta và cả những đứa trẻ cảm nhận trọn vẹn hơn nét đẹp đời sống lao động hòa lẫn đời sống tâm linh của người dân vùng biển. Nhìn thấy không khí rộn ràng, tinh thần phấn chấn của người dân làm cho tôi thêm yêu và muốn tham gia giữ gìn nét văn hóa truyền thống đó, mặc dù mình cũng chỉ là người ở xa tới", anh Đại bày tỏ.
Tham gia như việc giỗ chạp của tổ tiên, dòng họ
Đến với lễ hội Nghinh Ông ở Cần Giờ, du khách có thể cảm nhận rõ tâm thế mà từng người dân nơi đây tham gia vào lễ hội. Những người dân vùng biển không đứng ngoài lễ hội để "xem" một chương trình văn hóa. Họ chính là những người thực hành và trao truyền di sản.
Người dân bày mâm cúng cá Ông trước nhà. Mọi người tham gia vào lễ hội như trách nhiệm của một người con trong gia đình với cội nguồn, tổ tiên. Ảnh: Dân Việt.
Chúng tôi cảm nhận được rõ mỗi người, mỗi nhà góp sức vào lễ hội như trách nhiệm của một người con trong gia đình với cội nguồn, tổ tiên. Họ biết đây là ngày cúng của làng, của ấp và đến góp công, góp sức. Giống như đến ngày giỗ chạp trong họ, trong gia đình của mình, ai cũng tự nguyện, thành tâm chứ không vì một sự ràng buộc nào.
Bác Trần Việt Dũng - Vạn Trưởng Hội Vạn Lạch cho biết: Công tác chuẩn bị cho lễ hội thường được thực hiện trước khoảng 3 tháng. Qua nhiều năm tổ chức, các phần việc cũng đã đi vào nền nếp, mỗi người được phân công một nhiệm vụ cụ thể.
"Phần hội có thể có sự hỗ trợ, tổ chức của Nhà nước, nhưng phần lễ truyền thống thì các thành viên trong bổn hội và bà con phải chủ động chuẩn bị. Từ việc vận động bà con, chuẩn bị ghe tàu cho đến các công việc liên quan đến nghi lễ đều phải được thực hiện từ trước. Chẳng hạn, có người thì lo sửa sân đình, tu bổ Lăng Ông, tìm kiếm vận động bà con có ghe, tàu đăng ký tham gia đoàn Nghinh Ông. Chúng tôi phải đi hỏi người này người nọ xem năm nay có phục vụ cho Nghinh Ông được không, sẽ bố trí đăng ký tham gia. Người có tâm với lễ hội, với cộng đồng thì khi được vận động, họ sẽ sẵn sàng tham gia. Còn nếu không có tâm thì vận động cỡ nào cũng không được", bác Việt Dũng cho hay.
Hay như quan sát trò chơi leo cột bôi mỡ, chúng tôi càng thấy rõ nét về tinh thần kiên trì, hào sảng và sự đoàn kết của người dân vùng biển. Để lấy được phần quà trên đỉnh, đội thi gồm khoảng 20 thanh niên phải liên tục hỗ trợ, làm trụ cho nhau leo lên cây cột cao ngất được bôi mỡ trơn trượt.
Phần thi leo cây cột mỡ tạo không khí sôi nổi cho lễ hội.
Dù thất bại không ít hơn 20 lần và liên tục ngã trượt suốt hơn hai giờ đồng hồ, những người đàn ông vùng biển vẫn không hề bỏ cuộc. Hòa cùng sự cố gắng của các chàng trai là không khí cổ vũ sôi nổi của người xem. Bà con không ngần ngại góp tiền động viên các đội thi. Sự hào sảng ấy đã mang về tổng số tiền ủng hộ lên tới hơn 22 triệu đồng. Và bằng sự kiên trì của những người con biển, đội thi năm nay cuối cùng cũng chinh phục được thử thách.
Người dân tặng nước miễn phí cho khách phương xa, tạo nét đẹp văn hoá từ những điều rất giản dị.
Thêm một điểm tích cực nữa, khắp các ngả đường, người dân tặng nước miễn phí cho khách phương xa, hay bất cứ ai đến thăm Lăng Ông đều được mời bữa cơm. Điều này thể hiện tấm lòng hào hiệp của người dân nơi đây...
"Đến với lễ hội, gia đình tôi cảm nhận rõ sự chân chất, hiền hậu và hào hiệp của người dân nơi đây. Cứ ai đến thăm Lăng Ông đều được mời bữa cơm. Gia đình tôi không ở lại ăn cơm nhưng thấy rất ấm lòng", chị Lê Thị Thu, du khách đến từ tỉnh Lâm Đồng chia sẻ.
Yên tâm vui hội
Nhưng giá trị của một lễ hội truyền thống không chỉ nằm ở những nghi lễ. Đó còn là cách người dân ứng xử, bảo đảm an toàn cho du khách, giữ gìn vệ sinh môi trường, tổ chức các hoạt động dịch vụ và gìn giữ những nghi thức truyền thống… Tại Lễ hội Nghinh Ông TPHCM năm 2026 ở xã Cần Giờ, những yếu tố này được chú trọng, góp phần xây dựng một môi trường văn hóa lễ hội văn minh, an toàn và giàu bản sắc.
Trò chơi leo cây cột mỡ nhìn từ trên cao.
Bà Võ Thị Diễm Phượng - Phó chủ tịch UBND xã Cần Giờ, Phó trưởng ban tổ chức lễ hội, cho biết: Trong tổng số gần 50 hoạt động của lễ hội, có những chương trình do các sở, ngành thành phố phối hợp triển khai và cũng có những hoạt động do địa phương chủ động tổ chức.
Để bảo đảm lễ hội giữ được những giá trị truyền thống, đồng thời tạo không khí vui tươi, an toàn cho người dân và du khách, công tác chuẩn bị được địa phương thực hiện kỹ lưỡng.
Trước hết là công tác chỉ đạo, điều hành và phân công nhiệm vụ cụ thể cho các đơn vị liên quan. Tiếp đó là công tác tuyên truyền, quảng bá lễ hội. Đặc biệt, địa phương chú trọng công tác bảo đảm an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy, an toàn vệ sinh thực phẩm và công tác y tế. Bên cạnh đó, công tác vệ sinh môi trường cũng được địa phương đặc biệt quan tâm. Một trong những nội dung tuyên truyền xuyên suốt là vận động người dân và du khách nâng cao ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường, không xả rác trong khu vực tổ chức lễ hội.
Lãnh đạo thành phố và địa phương cùng người dân tham gia vào lễ hội Nghinh Ông.
Bên cạnh công tác chỉ đạo, điều hành và phân công thực hiện, năm nay địa phương đặc biệt chú trọng công tác tuyên truyền, quảng bá lễ hội. "Một điểm mới của lễ hội năm nay là hoạt động tuyên truyền, quảng bá không chỉ được triển khai trên địa bàn xã Cần Giờ mà còn được mở rộng đến các địa phương khác. Qua đó, hình ảnh Lễ hội Nghinh Ông TPHCM được giới thiệu rộng rãi hơn, góp phần thu hút người dân, du khách đến tham quan, trải nghiệm", Bà Võ Thị Diễm Phượng cho biết.
Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ không chỉ là bảo tồn một lễ hội truyền thống, mà còn gìn giữ nếp văn hóa, tín ngưỡng và những giá trị tốt đẹp của ngư dân vùng biển phương Nam.
Ở Cần Giờ, gìn giữ Lễ hội Nghinh Ông không chỉ là bảo tồn một lễ hội truyền thống, mà còn gìn giữ nếp văn hóa, tín ngưỡng và những giá trị tốt đẹp của ngư dân vùng biển phương Nam. Qua đó, lễ hội trở thành một mô hình điểm cho việc xây dựng môi trường văn hóa trong lễ hội truyền thống, vừa bảo tồn bản sắc, vừa phù hợp với đời sống hiện đại.
