Lo ngại "khoảng trống" khi chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phòng cháy chữa cháy

Bình chữa cháy giả - Ai bảo vệ người dân khi nhà có hỏa hoạn?

Thảo luận về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, đại biểu Vũ Văn Tiến, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng việc xử lý các doanh nghiệp sản xuất bình chữa cháy giả là chưa đủ nếu hàng triệu sản phẩm kém chất lượng vẫn được sử dụng trong nhà dân và công trình.

Ông dẫn vụ việc tháng 9/2025, một người dân ở Hà Nội mua 180 bình chữa cháy nhưng khi sử dụng phát hiện không thể dập lửa. Qua điều tra, cơ quan công an phát hiện đường dây sản xuất, tiêu thụ hơn 1,2 triệu bình bột chữa cháy giả, cùng hành vi đưa hối lộ hơn 17 tỷ đồng để được kiểm định đạt chuẩn.

Tháng 10/2025, Công an tỉnh Phú Thọ tiếp tục bắt giám đốc một công ty sản xuất hơn 2,2 triệu bình chữa cháy giả.

Những vụ việc này khiến đại biểu đặt vấn đề về số phận của hàng triệu bình chữa cháy đã bán ra thị trường, trong đó có thể nhiều sản phẩm đang được sử dụng tại nhà dân và công trình.

"Tại sao lại có số lượng lớn bình chữa cháy giả như vậy? Vì sao người dân bỏ tiền mua phương tiện bảo vệ tính mạng nhưng thứ nhận được lại là những chiếc bình vô dụng khi hỏa hoạn xảy ra?", ông đặt câu hỏi.

Theo đại biểu, dự thảo luật cần quy định rõ trách nhiệm truy xuất, thu hồi, tiêu hủy và thay thế các phương tiện chữa cháy giả đã lưu thông. Đồng thời, cần xác định trách nhiệm của từng cơ quan trong kiểm kê, xử lý sản phẩm vi phạm và trách nhiệm chi trả chi phí, bồi thường thiệt hại của doanh nghiệp sản xuất, nhà phân phối cùng các bên liên quan.

Ông cũng đề nghị thiết lập cơ chế hậu kiểm thực chất, độc lập và minh bạch. Việc giảm tiền kiểm, đơn giản hóa thủ tục không đồng nghĩa với giảm trách nhiệm quản lý chất lượng. Công tác kiểm soát cần bao quát từ sản xuất, nhập khẩu đến chất lượng phương tiện lưu thông, cũng như việc thi công, lắp đặt, nghiệm thu và vận hành hệ thống phòng cháy chữa cháy tại công trình.

Đại biểu đề xuất nghiên cứu giao các đơn vị kỹ thuật chuyên môn đủ năng lực thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng tham gia lấy mẫu, kiểm nghiệm đối chứng và giám định độc lập theo thẩm quyền.

Dân vào ở nhiều năm, chung cư vẫn chưa nghiệm thu phòng cháy chữa cháy

Cùng quan tâm đến việc thay đổi phương thức quản lý phòng cháy chữa cháy, đại biểu Cao Mạnh Linh, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát, cho rằng quy định cho phép chủ đầu tư tự nghiệm thu và đưa công trình vào sử dụng mà không phải chờ cơ quan nhà nước kiểm tra, chấp thuận kết quả có thể giúp giảm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, ông đề nghị cân nhắc áp dụng đối với nhà chung cư, nơi sai sót về phòng cháy chữa cháy có thể đe dọa tính mạng nhiều người.

Ông dẫn trường hợp một chung cư tại Hà Nội được thẩm duyệt thiết kế phòng cháy chữa cháy từ năm 2010 nhưng thi công không đúng thiết kế, chưa hoàn thành nghiệm thu. Dù vậy, cư dân đã vào ở từ năm 2016, trong khi một số hạng mục phòng cháy chữa cháy vẫn chưa được nghiệm thu.

Theo đại biểu, người mua nhà có thể kiểm tra chất lượng căn hộ nhưng khó đánh giá các điều kiện an toàn chung của tòa nhà như đường tiếp cận cho xe chữa cháy, hệ thống thoát nạn, ngăn cháy và ngăn khói có đáp ứng thiết kế được duyệt hay không.

Nếu sai phạm chỉ được phát hiện sau khi cư dân vào ở, việc khắc phục có thể buộc người dân tạm dừng sử dụng công trình hoặc di dời. Thậm chí, một số vi phạm không thể khắc phục có thể dẫn đến hậu quả phức tạp hơn.

Ông Cao Mạnh Linh cũng cho rằng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm chưa chắc giúp tiết kiệm thời gian, chi phí. Với chung cư thuộc diện phải kiểm tra nghiệm thu xây dựng, cơ quan chức năng vẫn phải đối chiếu thiết kế, kiểm tra hiện trạng và vận hành thử hệ thống phòng cháy chữa cháy. Nếu phát hiện sai phạm, chủ đầu tư phải khắc phục, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt của cư dân.

"Tính đủ các yếu tố này, việc chuyển sang hậu kiểm chưa chắc đã tiết kiệm hơn việc xem xét điều kiện phòng cháy chữa cháy trong cùng thủ tục kiểm tra nghiệm thu xây dựng", ông nói.

Từ đó, đại biểu đoàn Thanh Hóa đề nghị tích hợp kiểm tra an toàn phòng cháy chữa cháy vào thủ tục nghiệm thu xây dựng, trước mắt áp dụng với nhà chung cư. Cơ quan chuyên môn về xây dựng có thể sử dụng chung hồ sơ, kiểm tra trong một đợt và ghi nhận kết quả bằng một văn bản, tránh phát sinh thủ tục riêng.

Trường hợp phát hiện sai phạm ảnh hưởng đến an toàn cháy nổ, chủ đầu tư chỉ được bàn giao, đưa công trình vào sử dụng sau khi cơ quan có thẩm quyền xác nhận đã khắc phục. Ông cũng đề nghị công khai tình trạng đủ điều kiện bàn giao của chung cư để người mua có thể tra cứu trước khi nhận nhà.

Bộ trưởng Bộ Công an: Sẽ tăng mức phạt tiền với vi phạm nghiệm thu phòng cháy, chữa cháy

Giải trình tại phiên thảo luận, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, cho biết thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy chữa cháy đối với công trình, phương tiện giao thông đã được bãi bỏ theo Nghị quyết 66.18 của Chính phủ. Vì vậy, dự thảo luật tiếp tục bãi bỏ thủ tục này, đồng thời bổ sung cơ sở pháp lý cho việc kiểm soát an toàn phòng cháy chữa cháy, hậu kiểm và xử lý vi phạm.

Theo Bộ trưởng, pháp luật hiện hành đã có các quy định về trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình và chủ phương tiện khi đưa vào khai thác, sử dụng. Đây là cơ sở để thực hiện công tác thanh tra, hậu kiểm và xử lý vi phạm.

Trước băn khoăn về trách nhiệm của chủ đầu tư sau khi bỏ thủ tục kiểm tra nghiệm thu phòng cháy chữa cháy, ông khẳng định pháp luật đã có chế tài hành chính và hình sự. Sau khi Quốc hội thông qua Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi, Bộ Công an sẽ tham mưu Chính phủ sửa đổi Nghị định 106 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Trong đó, Bộ dự kiến tăng mức phạt đối với hành vi không tổ chức nghiệm thu phòng cháy chữa cháy, nghiệm thu không đúng quy định hoặc không đúng thiết kế đã được thẩm định; đồng thời bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc dừng thi công, khai thác, sử dụng công trình, phương tiện; buộc thực hiện biện pháp bảo đảm an toàn cho người và tài sản; thi công, lắp đặt lại theo đúng thiết kế và tổ chức nghiệm thu theo quy định.

Bộ trưởng cũng cho biết sẽ bổ sung các biện pháp cưỡng chế, ngăn chặn đối với trường hợp không chấp hành yêu cầu khắc phục hậu quả, như ngừng cung cấp điện, nước, internet, viễn thông; niêm phong công trình, cơ sở hoặc bộ phận công trình; tạm dừng đăng kiểm, đăng ký phương tiện giao thông.