Lợi nhuận doanh nghiệp niêm yết tăng 25,6%: Động lực nào đang kéo thị trường?

Lợi nhuận tăng cao nhưng chưa lan tỏa

Theo thống kê của FiinGroup, tính đến ngày 29/7/2026, đã có 672/1.525 doanh nghiệp và ngân hàng niêm yết công bố báo cáo tài chính hoặc ước tính sơ bộ kết quả kinh doanh quý II/2026. Nhóm này đại diện khoảng 38,9% vốn hóa toàn thị trường.

Tổng lợi nhuận sau thuế của 672 doanh nghiệp tăng 25,6% so với cùng kỳ. Mức tăng này thấp hơn ba quý gần nhất, song vẫn duy trì trên nền cao, cho thấy khả năng sinh lời của khu vực doanh nghiệp niêm yết tiếp tục được cải thiện.

Điểm đáng chú ý nằm ở cơ cấu đóng góp. Khối phi tài chính ghi nhận lợi nhuận sau thuế tăng tới 36,1%, trong khi khối tài chính tăng 10,7%. Như vậy, động lực chính của mùa báo cáo quý II hiện không đến từ ngân hàng và các doanh nghiệp tài chính mà nghiêng về các doanh nghiệp sản xuất, năng lượng, hàng hóa, bán lẻ và một số doanh nghiệp bất động sản.

Tuy nhiên, cần lưu ý 672 doanh nghiệp mới đại diện khoảng 38,9% vốn hóa thị trường. Nhiều doanh nghiệp vốn hóa lớn vẫn chưa công bố báo cáo tài chính hoặc ước tính sơ bộ kết quả kinh doanh quý II, do đó bức tranh chung có thể còn thay đổi khi mùa báo cáo hoàn tất.

Dù vậy, những dữ liệu hiện có đã cho thấy một xu hướng đáng chú ý: lợi nhuận doanh nghiệp đang tăng nhưng chưa lan tỏa đồng đều giữa các động lực của nền kinh tế.

Nhóm doanh nghiệp hưởng lợi từ chu kỳ hàng hóa và năng lượng đang nổi bật hơn cả. Dầu khí, thép và nhiệt điện tiếp tục duy trì kết quả tích cực, cho thấy yếu tố chu kỳ vẫn đang đóng vai trò quan trọng trong việc nâng đỡ lợi nhuận của khối phi tài chính.

Ở một số doanh nghiệp công nghiệp, sự cải thiện còn đến từ nhu cầu đầu tư hạ tầng và thiết bị. Chẳng hạn, GELEX Electric (GEE) ghi nhận doanh thu thuần quý II đạt 9.524 tỷ đồng, tăng 46,3% so với cùng kỳ; lợi nhuận sau thuế đạt 740,2 tỷ đồng, tăng 30,8%. Kết quả này cho thấy nhu cầu đối với thiết bị điện và hoạt động sản xuất đang tạo dư địa cho một số doanh nghiệp công nghiệp.

Trong khi đó, kỳ vọng về đầu tư công cũng đang được đặt vào nhóm xây dựng, vật liệu và hạ tầng. Nền tảng vĩ mô cho câu chuyện này khá rõ khi vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 1.807,8 nghìn tỷ đồng, tăng 12,9% so với cùng kỳ; riêng khu vực Nhà nước đạt 508,3 nghìn tỷ đồng, tăng 12,5%.

Tuy nhiên, dòng vốn đầu tư tăng chưa đồng nghĩa lợi nhuận sẽ lập tức cải thiện ở tất cả doanh nghiệp. Việc chuyển hóa đầu tư thành doanh thu, rồi từ doanh thu thành lợi nhuận còn phụ thuộc vào tiến độ dự án, năng lực thi công, giá nguyên vật liệu và biên lợi nhuận của từng doanh nghiệp.

Điều này cho thấy một đặc điểm đáng chú ý của kết quả kinh doanh quý II: những ngành hưởng lợi trực tiếp từ chu kỳ hàng hóa, năng lượng hoặc nhu cầu đầu tư đang phản ứng nhanh hơn, trong khi những câu chuyện mang tính kỳ vọng dài hạn vẫn cần thêm thời gian để chuyển hóa thành lợi nhuận thực tế.

Tiêu dùng nhiều điểm sáng, xuất khẩu vẫn chịu sức ép

Nếu nhóm hàng hóa và năng lượng đang tạo nền lợi nhuận tích cực thì bán lẻ lại là điểm sáng nổi bật ở phía cầu tiêu dùng. Theo FiinGroup, lợi nhuận sau thuế của nhóm bán lẻ tăng tới 162,1% trong quý II/2026.

Hai doanh nghiệp quy mô lớn là FPT Retail và Digiworld đều ghi nhận kết quả khả quan trong bối cảnh nhu cầu đầu tư máy tính, thiết bị văn phòng và hạ tầng phục vụ AI, trung tâm dữ liệu từ khối doanh nghiệp tiếp tục gia tăng.

Điểm đáng chú ý là câu chuyện bán lẻ hiện nay không chỉ đến từ sức mua của hộ gia đình. Một phần tăng trưởng được thúc đẩy bởi nhu cầu đầu tư công nghệ của doanh nghiệp, khi quá trình số hóa, ứng dụng AI và mở rộng hạ tầng dữ liệu tạo thêm nhu cầu đối với thiết bị công nghệ.

Tuy nhiên, mức tăng lợi nhuận 162,1% của ngành bán lẻ vẫn cần được nhìn nhận thận trọng. Thế giới Di động – doanh nghiệp có tỷ trọng lợi nhuận lớn nhất ngành – tại thời điểm FiinGroup cập nhật vẫn chưa công bố báo cáo tài chính hoặc ước tính sơ bộ quý II. Vì vậy, kết quả hiện tại chưa phản ánh đầy đủ bức tranh toàn ngành.

Số liệu kinh tế vĩ mô cũng cho thấy sức mua trong nước đang cải thiện nhưng chưa phải một sự bùng nổ đồng đều. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 6 tháng đầu năm tăng 12,9% theo giá hiện hành; nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng còn 7,3%.

Do đó, mức tăng lợi nhuận rất cao của một số doanh nghiệp bán lẻ nhiều khả năng phản ánh sự phục hồi có chọn lọc, tập trung vào những doanh nghiệp có vị thế thị trường, danh mục sản phẩm phù hợp và khả năng tận dụng các xu hướng mới như AI, trung tâm dữ liệu và chuyển đổi số.

Ở chiều ngược lại, nhóm doanh nghiệp phụ thuộc vào cầu xuất khẩu vẫn chưa có sự cải thiện tương xứng với tốc độ tăng của kim ngạch thương mại.

6 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt khoảng 549,69 tỷ USD, tăng 27,1% so với cùng kỳ; riêng xuất khẩu tăng 21%. Đây là mức tăng khá cao, cho thấy hoạt động thương mại hàng hóa vẫn là một động lực quan trọng của nền kinh tế. Nhưng kim ngạch xuất khẩu tăng không đồng nghĩa lợi nhuận doanh nghiệp xuất khẩu tăng tương ứng.

Sau khi Vĩnh Hoàn công bố báo cáo tài chính, lợi nhuận sau thuế của ngành thủy sản vẫn giảm 12,6% so với cùng kỳ. Ngành may mặc cũng ghi nhận mức giảm lợi nhuận 7,4%.

Những con số này cho thấy bài toán của doanh nghiệp xuất khẩu hiện không chỉ nằm ở khả năng duy trì đơn hàng mà còn ở biên lợi nhuận. Giá nguyên liệu, chi phí logistics, tỷ giá, chi phí tài chính và sức ép cạnh tranh trên thị trường quốc tế đều có thể khiến phần lợi nhuận thu được từ mỗi đơn hàng bị thu hẹp.

Trường hợp Sợi Thế Kỷ là một ví dụ. Doanh nghiệp tiếp tục ghi nhận quý lỗ thứ hai liên tiếp sau khi nhà máy Unitex đi vào vận hành, trong bối cảnh chi phí lãi vay, chi phí quản lý và chi phí ngừng máy tăng nhanh hơn doanh thu.

Điều này đặt ra một vấn đề đáng chú ý: tăng trưởng xuất khẩu mới chỉ là điều kiện cần; khả năng kiểm soát chi phí, nâng giá trị gia tăng và cải thiện biên lợi nhuận mới quyết định chất lượng phục hồi của doanh nghiệp.

Đây cũng là lý do cần thận trọng khi đánh giá triển vọng của nhóm xuất khẩu trong nửa cuối năm. Nếu đơn hàng tăng nhưng chi phí đầu vào và chi phí tài chính tiếp tục cao, tăng trưởng doanh thu có thể không chuyển hóa tương ứng thành tăng trưởng lợi nhuận.

Lợi nhuận cao chưa chắc chất lượng cao

Bất động sản là nhóm cho thấy rõ nhất sự cần thiết phải nhìn sâu hơn vào con số lợi nhuận. Tính đến ngày 29/7, mới có 43/133 doanh nghiệp bất động sản công bố kết quả kinh doanh quý II, đại diện khoảng 8% vốn hóa ngành. Vì vậy, chưa thể xem đây là bức tranh đầy đủ về sức khỏe lợi nhuận của lĩnh vực này.

Một số doanh nghiệp ghi nhận kết quả nổi bật nhưng nguyên nhân tăng trưởng lại rất khác nhau. KSF có lợi nhuận đột biến nhờ bàn giao nhiều dự án, trong khi Vincom Retail (VRE) duy trì tăng trưởng tương đối ổn định nhờ tỷ lệ lấp đầy và giá thuê cải thiện, cùng đóng góp từ các trung tâm thương mại mới.

Sự khác biệt này cho thấy cùng là bất động sản nhưng nguồn tạo lợi nhuận có thể hoàn toàn khác nhau. Với doanh nghiệp phát triển nhà ở, lợi nhuận phụ thuộc lớn vào pháp lý, mở bán và tiến độ bàn giao dự án; trong khi doanh nghiệp bất động sản thương mại lại chịu ảnh hưởng nhiều hơn từ tỷ lệ lấp đầy, lưu lượng khách và giá thuê.

Vì vậy, với nhóm bất động sản, điều đáng quan tâm không đơn thuần là mức lợi nhuận tăng bao nhiêu mà là lợi nhuận đến từ đâu và có khả năng lặp lại trong những quý tới hay không.

Đây cũng là câu hỏi quan trọng đối với toàn bộ mùa báo cáo quý II.

Hoàng Anh Gia Lai là một trường hợp đáng chú ý khi doanh nghiệp báo lãi vượt 1.000 tỷ đồng, nhưng phần đóng góp lớn đến từ việc hoàn nhập khoản lãi trái phiếu được miễn giảm. Trong khi đó, hoạt động kinh doanh cốt lõi chưa cải thiện tương xứng khi doanh thu giảm và biên lợi nhuận gộp thu hẹp.

Nếu chỉ nhìn vào con số lợi nhuận sau thuế, kết quả này rất tích cực. Nhưng nếu bóc tách nguồn hình thành lợi nhuận, mức độ cải thiện của hoạt động kinh doanh cốt lõi lại chưa tương xứng.

Nhóm GELEX cũng đặt ra một góc nhìn tương tự. GEX và GEL vẫn duy trì tăng trưởng cao về lợi nhuận sau thuế hợp nhất, nhưng lợi nhuận thuộc về cổ đông công ty mẹ lại kém tích cực hơn, giảm 18% tại GEX và gần như đi ngang tại GEL.

Với những doanh nghiệp có nhiều công ty con, liên doanh hoặc lợi ích cổ đông không kiểm soát, khoảng cách giữa lợi nhuận hợp nhất và lợi nhuận thuộc cổ đông công ty mẹ là chỉ dấu quan trọng. Xét cho cùng, với cổ đông sở hữu cổ phiếu, không phải toàn bộ lợi nhuận hợp nhất đều thuộc về mình.

Nhìn rộng hơn, mùa báo cáo quý II/2026 đang cho thấy nền tảng lợi nhuận của doanh nghiệp niêm yết tiếp tục tích cực, nhưng động lực tăng trưởng chưa thực sự đồng đều. Những ngành hưởng lợi từ chu kỳ hàng hóa, năng lượng, thiết bị điện và một số phân khúc bán lẻ đang dẫn dắt; trong khi xuất khẩu thủy sản, dệt may vẫn chịu áp lực về biên lợi nhuận, còn bất động sản cần thêm dữ liệu để đánh giá đầy đủ.

Đáng chú ý, tốc độ tăng lợi nhuận 25,6% của 672 doanh nghiệp đã thấp hơn ba quý gần nhất. Điều này có thể là dấu hiệu cho thấy nền lợi nhuận đang bước vào giai đoạn khó tăng tốc hơn, sau khi đã cải thiện đáng kể trong các quý trước.

Trong bối cảnh đó, câu chuyện của thị trường chứng khoán trong nửa cuối năm sẽ không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp có tiếp tục tăng lợi nhuận hay không. Quan trọng hơn là lợi nhuận tăng nhờ hoạt động kinh doanh cốt lõi, nhờ mở rộng biên lợi nhuận, tăng hiệu suất sử dụng vốn hay chỉ đến từ các khoản thu nhập bất thường.

Khi kỳ vọng tăng trưởng đã được phản ánh một phần vào giá cổ phiếu, thị trường sẽ đòi hỏi nhiều hơn những con số lợi nhuận đơn thuần. Doanh thu, biên lợi nhuận, dòng tiền từ hoạt động kinh doanh và khả năng chuyển hóa đầu tư thành lợi nhuận sẽ là những thước đo quan trọng để phân biệt giữa một chu kỳ phục hồi thực chất và một mùa lợi nhuận tăng cao nhưng thiếu tính bền vững.

Nếu trong các quý tới, sự cải thiện tiếp tục lan sang tiêu dùng, xuất khẩu, đầu tư công và bất động sản, tăng trưởng lợi nhuận sẽ có nền tảng rộng hơn. Ngược lại, nếu lợi nhuận vẫn tập trung ở một số nhóm ngành và doanh nghiệp, trong khi các khoản thu nhập bất thường đóng góp đáng kể, con số tăng trưởng cao có thể chưa đủ để tạo ra một nền tảng tăng trưởng mới cho toàn thị trường.