Phân cấp vận hành thị trường chứng khoán: Điểm mới đáng chú ý

Sau hơn 5 năm thực hiện, Quyết định số 37/2020/QĐ-TTg ngày 23/12/2020 đã tạo khuôn khổ pháp lý cho tổ chức và hoạt động của VNX cùng các công ty con là Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), góp phần bảo đảm thị trường chứng khoán hoạt động ổn định, an toàn và thông suốt.

Tuy nhiên, những thay đổi trong pháp luật về quản lý, đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp, cùng yêu cầu sắp xếp, chuyên môn hóa các khu vực thị trường giao dịch chứng khoán và phát triển các thị trường, sản phẩm mới đang đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế tổ chức, phân công nhiệm vụ giữa Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, VNX, HOSE và HNX.

Phân cấp rõ hơn, tăng tính chủ động

Một trong những cơ sở quan trọng để sửa đổi Quyết định số 37/2020/QĐ-TTg là Luật số 68/2025/QH15 về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.

Luật mới có nhiều quy định về phân cấp, phân quyền cũng như việc thực hiện quyền và trách nhiệm của cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước. Do đó, việc rà soát các quy định liên quan đến tổ chức, vốn và quản lý VNX là cần thiết nhằm bảo đảm sự thống nhất với khung pháp lý mới.

Bên cạnh đó, quá trình sắp xếp, chuyên môn hóa các khu vực thị trường giao dịch chứng khoán và phát triển các thị trường, sản phẩm mới cũng đòi hỏi cơ chế phân công nhiệm vụ giữa các cơ quan quản lý và các sở giao dịch được điều chỉnh phù hợp hơn.

Theo Bộ Tài chính, việc sửa đổi, bổ sung Quyết định số 37/2020/QĐ-TTg nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; tăng cường phân cấp, phân quyền; đồng thời nâng cao tính chủ động, linh hoạt trong tổ chức và vận hành thị trường chứng khoán trong giai đoạn mới.

Điểm đáng chú ý trong dự thảo là tăng thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Tài chính trong việc quy định cụ thể chức năng, nhiệm vụ và việc vận hành các khu vực thị trường giao dịch chứng khoán.

Theo đó, dự thảo giao Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành Quyết định quy định về chức năng, nhiệm vụ, việc vận hành thị trường giao dịch chứng khoán và các sản phẩm khác của HOSE và HNX.

Cách thiết kế này hướng tới phân định rõ hơn giữa các nội dung thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ và các nội dung cần được quy định cụ thể ở cấp Bộ trưởng, qua đó tạo sự linh hoạt hơn trong tổ chức và vận hành từng khu vực thị trường.

Cụ thể, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ tiếp tục quy định những vấn đề mang tính nền tảng như mô hình tổ chức, hình thức sở hữu, chức năng, quyền và nghĩa vụ của VNX. Trong khi đó, các nội dung cụ thể về chức năng, nhiệm vụ và việc vận hành các khu vực thị trường giao dịch chứng khoán của HOSE và HNX sẽ được quy định tại Quyết định của Bộ trưởng Bộ Tài chính.

Việc phân định này được kỳ vọng giúp cơ chế quản lý linh hoạt hơn, nhất là trong bối cảnh thị trường chứng khoán ngày càng đa dạng về sản phẩm, phương thức giao dịch và yêu cầu tổ chức các khu vực thị trường chuyên biệt.

Hoàn thiện cơ chế vốn, quản lý VNX

Cùng với tăng phân cấp trong tổ chức và vận hành thị trường, dự thảo cũng hoàn thiện một số quy định liên quan đến vốn điều lệ, quản lý vốn nhà nước và đánh giá, xếp loại VNX.

Theo dự thảo, việc điều chỉnh, xác định lại vốn điều lệ của VNX cũng như việc VNX đầu tư vốn vào HOSE và HNX sẽ được thực hiện theo Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành.

Đồng thời, dự thảo bãi bỏ những quy định tương ứng tại Quyết định số 37/2020/QĐ-TTg không còn phù hợp, trong đó có các quy định về trách nhiệm xác định và chấp thuận vốn điều lệ.

Việc cập nhật này nhằm bảo đảm các quy định về vốn điều lệ và đầu tư vốn của VNX phù hợp với pháp luật mới về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp, hạn chế sự chồng chéo giữa các văn bản pháp luật.

Dự thảo cũng hoàn thiện quy định về đánh giá, xếp loại doanh nghiệp đối với VNX. Theo đó, Bộ Tài chính thực hiện đánh giá, xếp loại VNX theo quy định của pháp luật; đồng thời bãi bỏ những quy định không còn phù hợp với pháp luật hiện hành và cơ cấu tổ chức của Chính phủ.

Bên cạnh đó, dự thảo cập nhật tên gọi và các nội dung dẫn chiếu để phù hợp với Luật số 68/2025/QH15 về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Đáng chú ý, việc sửa đổi lần này không làm thay đổi địa vị pháp lý, mô hình tổ chức và hình thức sở hữu của VNX, HOSE và HNX. Dự thảo cũng không quy định thủ tục hành chính mới và không làm phát sinh chi phí tuân thủ thủ tục hành chính đối với tổ chức, cá nhân.

Theo Bộ Tài chính, dự thảo Quyết định gồm 2 điều, tập trung vào các nội dung chính về vốn điều lệ; phân cấp trong tổ chức, vận hành thị trường; đánh giá, xếp loại doanh nghiệp và cập nhật căn cứ pháp luật.

Về tổng thể, việc sửa đổi được kỳ vọng sẽ làm rõ hơn thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức liên quan; nâng cao tính chủ động trong tổ chức và vận hành thị trường, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với các quy định mới về quản lý vốn nhà nước.

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán tiếp tục phát triển cả về quy mô, sản phẩm và phương thức giao dịch, việc hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền được xem là bước cần thiết để tăng tính linh hoạt trong quản lý, đồng thời tiếp tục bảo đảm thị trường hoạt động an toàn, ổn định và hiệu quả.