Lừa đảo online nhắm vào các bà mẹ: Từ đơn hàng 0 đồng đến mất sạch tiền tiết kiệm

Kịch bản thao túng tâm lý "người giữ ví"

Ngày nay, việc "đi chợ mạng", săn hàng giảm giá hay tranh thủ thời gian rảnh rỗi làm thêm online đã trở thành thói quen quen thuộc của phụ nữ nội trợ và các mẹ bỉm sữa. Thế nhưng, sự tiện lợi ấy lại đang biến không gian mạng thành một "trận địa" phục kích tinh vi, nơi mỗi tin nhắn, cuộc gọi lạ hay một cái nhấn chuột vô thức đều có thể mở ra cạm bẫy.

Dưới góc nhìn chuyên môn, Thạc sĩ Vũ Kim Oanh - Trưởng phòng Thương mại điện tử Công ty Giải pháp Phát triển Doanh nghiệp iViet, nhận định rằng, lừa đảo công nghệ cao hiện nay không còn mang tính thô sơ. Kẻ xấu đánh rất trúng vào tâm lý và nhu cầu có thật của chị em: Muốn mua được đồ tốt với giá rẻ, muốn kiếm thêm thu nhập phụ giúp gia đình hay muốn bảo vệ con cái. Tội phạm mạng tổ chức nghiên cứu tâm lý nạn nhân kỹ lưỡng, dựng lên những kịch bản rất giống thật, tiếp cận đúng thời điểm chị em bận rộn hoặc phân tâm nhất để ra đòn thao túng.

Một ví dụ điển hình cho áp lực bủa vây này là câu chuyện của chị P.T.N.M. (30 tuổi, sống tại Hà Nội). Suốt thời gian dài, điện thoại của chị liên tục bị "oanh tạc" bởi hàng loạt cuộc gọi lừa đảo từ chứng khoán, tài chính đến bất động sản. Sự làm phiền dồn dập khiến chị căng thẳng đến mức phản ứng gắt gỏng, mắng nhầm cả người bạn làm công an gọi đến bằng số mới.

Chính trong trạng thái kiệt quệ và mất cảnh giác đó, chị M. đã nhận cuộc gọi từ một kẻ giả danh shipper thông báo có "đơn hàng 0 đồng". Vì thói quen mua sắm online, chị không nghi ngờ và chuyển vài chục nghìn đồng tiền phí ship. Ngay sau đó, kẻ gian gọi lại với giọng điệu hốt hoảng, báo rằng chị đã chuyển nhầm vào tài khoản đăng ký dịch vụ cao cấp và sẽ bị tự động trừ tiền hàng tháng.

Đang lúc hoảng loạn, chị M. bị đối tượng hối thúc bấm vào một đường link lạ để "hủy dịch vụ". Ngay khi nhấp vào, điện thoại của chị lập tức bị đơ và chiếm quyền điều khiển từ xa. Nhìn ứng dụng ngân hàng tự động mở ra, chị M. mới bàng hoàng nhận ra gần 3 tỷ đồng tích lũy sắp bốc hơi. May mắn thay, chị đã kịp thời rút SIM, ngắt kết nối mạng rồi lao thẳng ra ngân hàng khóa tài khoản khẩn cấp, thoát khỏi cái bẫy tinh vi trong chớp mắt.

Trường hợp của chị M. không phải là hiếm. Điều khiến thủ đoạn này trở nên nguy hiểm là việc kẻ lừa đảo nắm rất rõ thông tin cá nhân của nạn nhân, từ đó dễ dàng thao túng tâm lý và gài bẫy ngay từ những tiếp xúc đầu tiên.Với các mẹ bỉm sữa vừa sinh con, chúng giả danh nhân viên bưu điện hay cán bộ xã hội thông báo có "bưu phẩm sơ sinh" hoặc "chế độ cho trẻ nhỏ". Việc đọc chính xác ngày tháng năm sinh của bé khiến các bà mẹ hoàn toàn mất cảnh giác. Ban đầu, chúng chỉ yêu cầu một khoản phí ship rất nhỏ, rồi từ từ dẫn dắt nạn nhân vào ma trận "hủy đơn lỗi", "xác minh tài khoản" cho đến khi dụ dỗ được họ đăng ký vay tiền trực tuyến hay chuyển sạch tiền tích lũy.

Song song đó là cái bẫy "việc nhẹ lương cao" đánh vào những bà mẹ bỉm sữa muốn tận dụng thời gian rảnh kiếm thêm tiền tã sữa. Lời mời chào gia công tại nhà như dán tem, gấp bao lì xì, xâu chuỗi hạt với mức thu nhập 300.000 – 800.000 đồng/ngày lan truyền rầm rộ trên mạng xã hội. Ban đầu, kẻ lừa đảo "thả con săn sắt" bằng cách gửi lượng hàng nhỏ và trả tiền công sòng phẳng để gây dựng niềm tin tuyệt đối. Đến khi nạn nhân sập bẫy, chúng mới bắt đầu "bắt con cá rô" bằng cách đòi hỏi các khoản phí đặt cọc nguyên liệu hay tiền bảo đảm đơn hàng lớn hơn rồi lập tức cuỗm tiền lặn mất.

Ngay cả thói quen mua sắm thông thường qua livestream cũng tiềm ẩn rủi ro lớn. Chị em thường có thói quen để lại tên, số điện thoại, địa chỉ nhà công khai trong phần bình luận để chốt đơn. Kẻ xấu nhanh chóng thu thập dữ liệu này, mạo danh shop online gọi điện giao hàng giả, hàng lỗi hoặc yêu cầu chuyển khoản cọc.

Nguy hiểm hơn, tội phạm công nghệ cao hiện nay còn dùng AI để giả giọng nói, hình ảnh video call của người thân báo tai nạn khẩn cấp, đánh trực diện vào tình mẫu tử và tình cảm gia đình khiến phụ nữ hoảng loạn chuyển tiền mà không kịp kiểm chứng.

Bảo vệ "chiếc ví số" gia đình

Không thể vì lo sợ lừa đảo mà chị em phụ nữ quay lưng lại với sự tiện lợi của giao dịch điện tử và thương mại số. Theo Thạc sĩ Vũ Kim Oanh, điều cốt lõi là người phụ nữ - người vốn giữ "tay hòm chìa khóa" trong gia đình - phải tự trang bị cho mình một cái đầu lạnh cùng các nguyên tắc bảo mật vững chắc.

Trước hết là nguyên tắc "3 Không" sống còn mà các chuyên gia luôn nhấn mạnh: Không bấm vào bất kỳ đường link lạ nào được gửi qua tin nhắn Zalo, Facebook; Không cung cấp mã OTP, mật khẩu, mã PIN hay ảnh chụp Căn cước công dân cho bất kỳ ai; và Không chuyển tiền đặt cọc hay nạp tiền làm nhiệm vụ trên mạng. Chị em cần ghi nhớ nguyên tắc: Cả nhân viên ngân hàng lẫn lực lượng công an tuyệt đối không bao giờ làm việc qua điện thoại để yêu cầu người dân cung cấp mã OTP hay chuyển tiền.

Bên cạnh đó, chị em nên tập thói quen "Chậm lại 3 phút" để xác minh thông tin. Bất kể khi nào nhận được cuộc gọi khẩn cấp thông báo người thân gặp nạn, bưu kiện bất thường hay cơ quan chức năng dọa khóa tài khoản, phản ứng thông minh nhất là chủ động cúp máy. Sau đó, hãy dùng số điện thoại thông thường lưu trong danh bạ để gọi lại trực tiếp cho người thân hoặc liên hệ hotline chính thức của ngân hàng, bưu điện để kiểm tra.

Ở góc độ quản trị tài chính gia đình, việc phân chia tài khoản ngân hàng là bước đi vô cùng cần thiết. Chị em nên tách biệt hoàn toàn tài khoản tích lũy tiết kiệm với một tài khoản phụ chuyên dùng cho mua sắm online. Tài khoản mua sắm này chỉ nên duy trì một số dư nhỏ, vừa đủ chi tiêu hàng ngày. Đồng thời, hãy chủ động cài đặt hạn mức giao dịch trên ứng dụng ngân hàng và thiết lập quy tắc trong gia đình: mọi khoản chi tiêu hay chuyển tiền vượt quá một con số nhất định đều phải bàn bạc trực tiếp với chồng hoặc người thân trước khi thực hiện.

Cuối cùng, nếu không may lỡ bấm vào đường link độc hại hay chuyển nhầm tiền cho kẻ gian, điều quan trọng nhất là chị em không được giấu giếm hay xấu hổ. Sự hoảng loạn và hy vọng "chuyển thêm lần nữa để lấy lại tiền" chính là kẽ hở để kẻ xấu tiếp tục thao túng. Trong tình huống đó, chị em cần dừng ngay mọi giao dịch, gọi hotline ngân hàng yêu cầu khóa khẩn cấp tài khoản và Internet Banking, chụp lại toàn bộ màn hình tin nhắn, số tài khoản nhận tiền làm bằng chứng và đến trình báo ngay với cơ quan công an gần nhất.

Công nghệ mang tới sự tiện lợi, nhưng sự an toàn tài chính lại nằm ở bản lĩnh và sự tỉnh táo của người sử dụng. Giữ vững sự bình tĩnh, tuân thủ đúng các nguyên tắc bảo mật không chỉ giúp chị em thảnh thơi tận hưởng cuộc sống số mà còn là cách bảo vệ thành quả lao động, giữ gìn sự bình yên cho mái ấm gia đình.