Mở cơ chế dùng dự trữ ngoại hối gần 88 tỷ USD hỗ trợ ngân hàng gặp biến cố rút tiền hàng loạt

Dự trữ ngoại hối duy trì gần 88 tỷ USD sau giai đoạn biến động mạnh

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang lấy ý kiến đối với dự thảo sửa đổi, bổ sung Nghị định số 50/2014/NĐ-CP về quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước. Một trong những nội dung đáng chú ý là việc bổ sung cơ chế sử dụng nguồn ngoại tệ từ dự trữ ngoại hối chính thức để hỗ trợ thanh khoản cho các tổ chức tín dụng trong trường hợp xảy ra hiện tượng rút tiền hàng loạt.

Theo dự thảo báo cáo tổng kết thi hành Nghị định 50, tính đến ngày 18/6/2026, quy mô dự trữ ngoại hối nhà nước đạt gần 87,6 tỷ USD. Đây là một trong số ít lần NHNN công khai số liệu về quy mô dự trữ ngoại hối quốc gia.

NHNN cho biết kể từ khi Nghị định 50 được ban hành năm 2014, dự trữ ngoại hối đã trở thành công cụ quan trọng hỗ trợ điều hành chính sách tiền tệ, ổn định tỷ giá, đảm bảo khả năng thanh toán quốc tế và củng cố niềm tin của nhà đầu tư đối với nền kinh tế Việt Nam.

Nhờ quá trình mua vào ngoại tệ trong những giai đoạn thị trường thuận lợi, quy mô dự trữ ngoại hối đã tăng mạnh từ 34,3 tỷ USD cuối năm 2014 lên mức đỉnh hơn 111,8 tỷ USD vào tháng 1/2022.

Tuy nhiên, từ năm 2022 đến nay, môi trường tài chính toàn cầu liên tục biến động bởi chu kỳ tăng lãi suất kéo dài của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), những hệ lụy hậu Covid-19, căng thẳng địa chính trị, biến động giá năng lượng và các chính sách thương mại khó lường. Những yếu tố này tạo áp lực lớn lên tỷ giá và thị trường ngoại hối trong nước.

Để ổn định thị trường, NHNN đã nhiều lần bán ngoại tệ can thiệp. Kết quả là quy mô dự trữ ngoại hối giảm từ mức đỉnh hơn 111,8 tỷ USD xuống còn 86,7 tỷ USD vào cuối năm 2022 trước khi phục hồi nhẹ lên gần 87,6 tỷ USD hiện nay. Như vậy, sau hơn 3 năm, lượng dự trữ ngoại hối đã giảm khoảng 24,2 tỷ USD so với mức cao nhất từng ghi nhận.

Dù vậy, cơ quan quản lý đánh giá nguồn dự trữ hiện vẫn đóng vai trò là "tấm đệm" quan trọng giúp điều hành chính sách tiền tệ, ổn định tỷ giá, kiểm soát lạm phát và ứng phó với các cú sốc từ bên ngoài.

Lấp khoảng trống pháp lý, mở thêm "van cứu trợ" cho ngân hàng gặp khủng hoảng thanh khoản

Điểm mới đáng chú ý nhất trong dự thảo lần này là việc NHNN đề xuất bổ sung quy định về giao dịch ngoại tệ giữa dự trữ ngoại hối chính thức và các tổ chức tín dụng bị rút tiền hàng loạt.

Theo điểm b khoản 3 Điều 191 Luật Các tổ chức tín dụng, tổ chức tín dụng bị rút tiền hàng loạt được thực hiện giao dịch ngoại tệ với NHNN để bảo đảm thanh khoản theo quy định của Thống đốc NHNN. Tuy nhiên, Nghị định 50 hiện hành lại chưa có quy định cụ thể về việc sử dụng nguồn ngoại tệ thuộc dự trữ ngoại hối chính thức cho hoạt động này.

Điều đó đồng nghĩa Luật đã cho phép cơ chế hỗ trợ thanh khoản bằng ngoại tệ, nhưng hành lang pháp lý liên quan đến nguồn lực từ dự trữ ngoại hối quốc gia vẫn còn bỏ ngỏ.

Vì vậy, việc sửa đổi Nghị định 50 được xem là bước hoàn thiện khung pháp lý quan trọng, tạo cơ sở để NHNN có thể huy động nguồn ngoại tệ từ dự trữ ngoại hối quốc gia nhằm hỗ trợ thanh khoản cho các ngân hàng gặp biến cố rút tiền hàng loạt khi cần thiết.

Trong bối cảnh các cuộc khủng hoảng ngân hàng trên thế giới những năm gần đây cho thấy tốc độ rút tiền có thể diễn ra rất nhanh nhờ ngân hàng số và các kênh giao dịch trực tuyến, việc thiết lập sẵn cơ chế hỗ trợ thanh khoản được đánh giá là một lớp phòng vệ quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ lan truyền rủi ro trong hệ thống tài chính.

Vàng không còn bị đánh giá theo tiêu chí lợi nhuận

Một sửa đổi đáng chú ý khác là NHNN đề xuất loại bỏ nguyên tắc "sinh lời" đối với hoạt động đầu tư vàng trong danh mục dự trữ ngoại hối nhà nước.

Theo NHNN, công tác quản lý dự trữ ngoại hối luôn tuân thủ ba nguyên tắc cốt lõi gồm bảo toàn vốn, đảm bảo thanh khoản và sinh lời. Tuy nhiên, vàng là loại tài sản có tính chất đặc thù, khác biệt với các công cụ đầu tư thông thường như trái phiếu hay tiền gửi ngoại tệ.

Do không phụ thuộc vào bất kỳ chính phủ nào và được chấp nhận giao dịch rộng rãi trên toàn cầu, vàng từ lâu được xem là tài sản trú ẩn giúp bảo vệ nền tài chính - tiền tệ quốc gia trước các cú sốc lớn như chiến tranh, khủng hoảng tài chính, dịch bệnh hoặc các biện pháp cấm vận quốc tế.

Các ngân hàng trung ương trên thế giới nắm giữ vàng chủ yếu nhằm đa dạng hóa danh mục dự trữ, phòng ngừa rủi ro, hỗ trợ thanh khoản trong tình huống khẩn cấp và củng cố niềm tin đối với đồng nội tệ, thay vì theo đuổi mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận.

NHNN cho rằng khác với tiền gửi hoặc giấy tờ có giá, giá trị của vàng chủ yếu được phản ánh thông qua việc đánh giá lại hoặc khi thực hiện mua bán. Trong khi đó, biến động giá vàng thường diễn ra ngược chiều với các tài sản tài chính rủi ro hơn như cổ phiếu hoặc trái phiếu.

Khi kinh tế thế giới ổn định, giá vàng thường tăng chậm hơn các tài sản tài chính khác. Ngược lại, trong những giai đoạn khủng hoảng hoặc bất ổn địa chính trị, nhu cầu nắm giữ vàng gia tăng mạnh khiến giá kim loại quý này tăng cao.

Với đặc tính đó, NHNN cho rằng việc áp dụng tiêu chí sinh lời đối với hoạt động đầu tư vàng là không phù hợp và khó khả thi. Cơ quan này đề xuất loại trừ các khoản thu nhập và chi phí liên quan đến hoạt động gửi vàng, mua bán vàng trên thị trường quốc tế khỏi tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư dự trữ ngoại hối.

Trao thêm quyền chủ động cho Thống đốc trong các đợt can thiệp thị trường

Dự thảo cũng sửa đổi quy định liên quan đến hoạt động can thiệp thị trường ngoại tệ và thị trường vàng.

Theo quy định hiện hành, NHNN xây dựng cơ chế can thiệp thị trường trong từng thời kỳ dựa trên mục tiêu chính sách tiền tệ và diễn biến tỷ giá, giá vàng trong nước.

Tuy nhiên, từ thực tiễn điều hành, NHNN cho rằng việc xây dựng trước các kịch bản can thiệp có thể trở nên cứng nhắc khi thị trường xuất hiện những biến động bất ngờ ngoài dự báo.

Trong điều kiện thị trường tài chính toàn cầu liên tục thay đổi, các cú sốc về tỷ giá, dòng vốn hay giá vàng có thể xuất hiện với tốc độ rất nhanh, khiến các phương án được xây dựng từ trước không còn phù hợp.

Vì vậy, NHNN đề xuất trao quyền chủ động hơn cho Thống đốc trong việc quyết định phương án can thiệp khi cần thiết trên cơ sở mục tiêu chính sách tiền tệ quốc gia, diễn biến thị trường ngoại tệ, thị trường vàng và tình hình thanh khoản đồng Việt Nam.

Đối với các hình thức can thiệp đặc biệt ngoài phạm vi quy định hiện hành, Thống đốc NHNN sẽ trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt.

Những thay đổi được đề xuất trong dự thảo Nghị định 50 cho thấy NHNN đang từng bước hoàn thiện cơ chế quản lý dự trữ ngoại hối theo hướng linh hoạt hơn, đồng thời mở rộng các công cụ ứng phó với rủi ro thanh khoản và biến động thị trường. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định, nguồn dự trữ ngoại hối gần 88 tỷ USD tiếp tục được xem là một trong những "lá chắn" quan trọng bảo vệ ổn định tài chính - tiền tệ quốc gia.