Muốn phụ nữ khởi nghiệp bền vững, cần kết nối tri thức với thị trường

Khởi nghiệp không chỉ cần ý tưởng mà còn đòi hỏi năng lực quản trị, ứng dụng công nghệ và khả năng tìm kiếm thị trường. Trao đổi với Báo Phụ nữ Việt Nam, PGS.TS. Bùi Thị An chia sẻ về vai trò của đội ngũ trí thức, chuyên gia và sự phối hợp giữa các bên trong hỗ trợ phụ nữ hiện thực hóa ý tưởng kinh doanh.

Từ ý tưởng đến mô hình kinh doanh bền vững

- Theo bà, phụ nữ muốn khởi nghiệp hiện nay cần được trang bị những kiến thức và kỹ năng gì để có thể bắt đầu kinh doanh và phát triển bền vững?

PGS.TS. Bùi Thị An: Theo tôi, khởi nghiệp thành công không chỉ bắt đầu từ ý tưởng hay, mà phải từ sự hiểu biết đúng về nhu cầu thị trường, năng lực tổ chức thực hiện và khả năng tạo ra giá trị bền vững.

Phụ nữ khởi nghiệp cần được trang bị ít nhất bốn nhóm năng lực: kiến thức về sản phẩm, thị trường và khách hàng; kỹ năng quản trị tài chính, xây dựng mô hình kinh doanh và quản trị rủi ro; năng lực ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; cùng với kiến thức pháp luật, tiêu chuẩn chất lượng, sở hữu trí tuệ và xây dựng thương hiệu.

Trong bối cảnh hiện nay, cần đặc biệt chú trọng tư duy đổi mới sáng tạo, kinh doanh xanh, kinh tế tuần hoàn và trách nhiệm xã hội. Một sản phẩm tốt chưa đủ; sản phẩm phải an toàn, có chất lượng ổn định, truy xuất được nguồn gốc, đáp ứng tiêu chuẩn thị trường và có sức cạnh tranh.

Tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng, đào tạo khởi nghiệp không thể chỉ dừng ở việc truyền đạt kiến thức chung. Điều phụ nữ cần là kiến thức có thể áp dụng ngay vào công việc, được hướng dẫn giải quyết những vấn đề cụ thể của chính mô hình kinh doanh mình đang xây dựng. Mục tiêu cuối cùng không phải là có thật nhiều phụ nữ bắt đầu kinh doanh, mà là giúp họ có đủ năng lực để kinh doanh hiệu quả, tự chủ và phát triển lâu dài.

- Với vai trò là Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, bà nhìn nhận thế nào về vai trò của đội ngũ trí thức, chuyên gia trong việc tư vấn, hỗ trợ phụ nữ hiện thực hóa các ý tưởng khởi nghiệp?

PGS.TS. Bùi Thị An: Tôi cho rằng đội ngũ trí thức, nhà khoa học và chuyên gia là một nguồn lực đặc biệt quan trọng, có thể giúp phụ nữ chuyển từ ý tưởng sang sản phẩm, từ sản phẩm sang thị trường và từ kinh doanh nhỏ lẻ sang phát triển chuyên nghiệp.

Giá trị của trí thức không chỉ nằm ở việc cung cấp kiến thức, mà còn ở khả năng đưa tri thức khoa học vào giải quyết những vấn đề thực tiễn. Chuyên gia công nghệ có thể giúp cải tiến sản phẩm, quy trình sản xuất; chuyên gia kinh tế hỗ trợ xây dựng phương án kinh doanh và quản trị tài chính; chuyên gia pháp lý giúp đáp ứng các quy định; còn chuyên gia thị trường giúp kết nối khách hàng, xây dựng thương hiệu và mở rộng đầu ra.

Đối với phụ nữ khởi nghiệp, nhất là những người có điều kiện tiếp cận nguồn lực còn hạn chế, sự đồng hành này có ý nghĩa rất thiết thực. Nó giúp giảm chi phí thử nghiệm, hạn chế những sai lầm có thể tránh được và nâng cao khả năng tồn tại của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, tôi cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận: không nên chỉ huy động trí thức tham gia các hội thảo hay tập huấn riêng lẻ, mà cần hình thành cơ chế đồng hành lâu dài giữa chuyên gia với từng nhóm phụ nữ, từng dự án khởi nghiệp. Tri thức chỉ thực sự phát huy giá trị khi được chuyển hóa thành năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế và năng lực cạnh tranh.

Với Hội Nữ trí thức thành phố Hà Nội, đây cũng là trách nhiệm xã hội của đội ngũ nữ khoa học: đưa kết quả nghiên cứu ra khỏi phòng thí nghiệm, đến với doanh nghiệp, cộng đồng và đời sống; góp phần để phụ nữ có thêm cơ hội phát triển bằng chính năng lực và trí tuệ của mình.

Không để phụ nữ tự xoay xở với những điểm nghẽn

- Nhiều phụ nữ có ý tưởng và sản phẩm tốt nhưng còn hạn chế về kiến thức quản trị, công nghệ và kết nối thị trường. Theo bà, cần làm gì để họ có thể tiếp cận đội ngũ chuyên gia, người hướng dẫn và các nguồn lực hỗ trợ phù hợp?

PGS.TS. Bùi Thị An: Theo tôi, điểm nghẽn hiện nay không hẳn là thiếu chuyên gia hay thiếu chương trình hỗ trợ, mà là cơ chế kết nối giữa nhu cầu thực tế của phụ nữ với các nguồn lực hỗ trợ còn chưa đủ chặt chẽ và hiệu quả.

Tôi đề xuất 3 việc cần làm.

Thứ nhất, xây dựng cơ sở dữ liệu và mạng lưới chuyên gia theo lĩnh vực, đồng thời khảo sát nhu cầu thực tế của phụ nữ khởi nghiệp. Khi có một sản phẩm cụ thể, họ phải biết tìm đến ai, cần hỗ trợ gì và tiếp cận nguồn lực bằng cách nào.

Thứ hai, phát triển mô hình cố vấn trực tiếp, theo hướng chuyên gia đồng hành cùng dự án trong từng giai đoạn: hoàn thiện sản phẩm, chuẩn hóa quy trình, xây dựng phương án tài chính, bảo hộ sở hữu trí tuệ, tiếp cận vốn và tìm kiếm thị trường. Cần có cơ chế đánh giá kết quả bằng những thay đổi thực chất của dự án, chứ không chỉ bằng số lớp tập huấn hay số người tham dự.

Thứ ba, tăng cường kết nối với doanh nghiệp, ngân hàng, quỹ đầu tư, các cơ sở nghiên cứu và hệ thống phân phối. Một sản phẩm có tiềm năng sẽ khó phát triển nếu thiếu vốn phù hợp, thiếu đơn vị bao tiêu hoặc không vào được các kênh phân phối. Vì vậy, hỗ trợ khởi nghiệp phải gắn với toàn bộ chuỗi giá trị, từ nghiên cứu, sản xuất đến tiêu thụ.

Tôi đặc biệt lưu ý yêu cầu bảo đảm cơ hội tiếp cận công bằng cho phụ nữ ở khu vực nông thôn, phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn và những người kinh doanh quy mô nhỏ. Không thể thiết kế chính sách chỉ phù hợp với những người đã có sẵn vốn, công nghệ và quan hệ thị trường.

Điều quan trọng là xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ mà ở đó, phụ nữ không phải tự mình xoay xở với mọi khó khăn, mà có thể tìm đúng chuyên gia, đúng nguồn lực, đúng thời điểm để phát triển ý tưởng của mình.

- Theo bà, việc ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số có thể giúp phụ nữ khởi nghiệp, nhất là những người kinh doanh nhỏ hoặc ở khu vực nông thôn, mở rộng thị trường và tăng hiệu quả kinh doanh như thế nào?

PGS.TS. Bùi Thị An: Khoa học, công nghệ và chuyển đổi số đang mở ra cơ hội rất lớn để phụ nữ khởi nghiệp vượt qua những hạn chế truyền thống về địa lý, quy mô vốn và khả năng tiếp cận thị trường. Nhưng cần hiểu đúng: công nghệ không tự tạo ra thành công; công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi giải quyết được một nhu cầu thực tế và được sử dụng phù hợp với năng lực của người kinh doanh.

Thông qua các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội và công cụ thanh toán số, phụ nữ có thể tiếp cận khách hàng rộng hơn, quảng bá sản phẩm với chi phí hợp lý, tiếp nhận phản hồi trực tiếp và từng bước xây dựng thương hiệu. Các công cụ quản lý số còn giúp theo dõi doanh thu, chi phí, hàng tồn kho và nhu cầu khách hàng, qua đó nâng cao hiệu quả quản trị.

Đối với sản phẩm nông nghiệp, thực phẩm và hàng thủ công truyền thống, công nghệ còn giúp kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc, chuẩn hóa quy trình sản xuất và minh bạch thông tin. Đây là những yếu tố ngày càng quan trọng để tạo niềm tin với người tiêu dùng và tiếp cận các kênh phân phối có yêu cầu cao.

Tuy nhiên, không nên đồng nhất chuyển đổi số với việc đơn thuần đưa sản phẩm lên mạng. Phụ nữ cần được hướng dẫn về kỹ năng số, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu, nhận diện rủi ro lừa đảo, quy định về thương mại điện tử và trách nhiệm đối với người tiêu dùng. Cũng cần có giải pháp phù hợp cho những người còn hạn chế về thiết bị, đường truyền hoặc kỹ năng sử dụng công nghệ.

Với Hà Nội, tôi cho rằng cần phát huy lợi thế của một trung tâm khoa học, công nghệ, giáo dục, thương mại và đổi mới sáng tạo để hỗ trợ phụ nữ tiếp cận chuyên gia, nền tảng số và các mạng lưới thị trường. Hà Nội có thể kết nối các cơ sở nghiên cứu với doanh nghiệp nữ, sản phẩm làng nghề, hợp tác xã và các chủ thể kinh doanh nhỏ, qua đó tạo ra những mô hình có khả năng nhân rộng.

Đích đến không phải là số hóa bằng mọi giá, mà là giúp phụ nữ giảm chi phí, nâng cao chất lượng, tăng khả năng tiếp cận khách hàng và chủ động hơn trong nền kinh tế số.

Đưa Đề án 2415 vào thực chất bằng cơ chế phối hợp

- Từ góc nhìn của bà, để Đề án 2415 phát huy hiệu quả, cần tăng cường sự phối hợp giữa Hội Liên hiệp Phụ nữ, đội ngũ trí thức, chuyên gia và doanh nghiệp như thế nào? Hội Nữ trí thức TP Hà Nội có thể tham gia đóng góp gì vào quá trình này?

PGS.TS. Bùi Thị An: Theo tôi, để Đề án 2415 phát huy hiệu quả, cần chuyển mạnh từ tư duy hỗ trợ theo từng hoạt động sang tư duy xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp cho phụ nữ, trong đó các chủ thể phối hợp theo chức năng, cùng hướng tới kết quả đầu ra cụ thể.

Hội Liên hiệp Phụ nữ giữ vai trò nòng cốt trong việc nắm bắt nhu cầu, phát hiện và tập hợp các ý tưởng, mô hình khởi nghiệp của hội viên; tổ chức kết nối và theo dõi quá trình hỗ trợ. Đội ngũ trí thức, nhà khoa học và chuyên gia cung cấp tri thức, công nghệ, tư vấn chuyên môn và giải pháp đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp tham gia với vai trò đối tác thị trường, hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm, phát triển chuỗi cung ứng, mở rộng phân phối và tạo cơ hội hợp tác kinh doanh. Các cơ quan quản lý nhà nước cần hoàn thiện cơ chế, chính sách, cung cấp thông tin và tạo điều kiện để các nguồn lực được huy động minh bạch, hiệu quả.

Riêng với Hội Nữ trí thức thành phố Hà Nội, chúng tôi có thể đóng góp trực tiếp bằng việc tập hợp chuyên gia theo các lĩnh vực; tư vấn khoa học và công nghệ; hỗ trợ nâng cao chất lượng, tiêu chuẩn và giá trị gia tăng của sản phẩm; kết nối các dự án với viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp; đồng thời tham gia phản biện, đề xuất hoàn thiện những chính sách liên quan đến phụ nữ khởi nghiệp và phát triển kinh tế bền vững.

Tôi kiến nghị cần xây dựng cơ chế phối hợp có đầu mối rõ ràng, xác định trách nhiệm của từng bên, có chương trình hỗ trợ theo nhu cầu và hệ thống chỉ tiêu đánh giá thực chất. Những chỉ tiêu đó không chỉ là số phụ nữ được tập huấn hay số ý tưởng được hỗ trợ, mà cần quan tâm đến tỷ lệ dự án tiếp tục hoạt động, khả năng tạo việc làm, mức cải thiện thu nhập, khả năng tiếp cận thị trường và mức độ ứng dụng công nghệ.

Đối với Thủ đô Hà Nội, yêu cầu này càng có ý nghĩa bởi Hà Nội có tiềm lực khoa học, công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao, hệ thống trường đại học, viện nghiên cứu và thị trường lớn. Vấn đề là phải kết nối những lợi thế ấy thành nguồn lực thực sự cho phụ nữ khởi nghiệp, đặc biệt là phụ nữ có ý tưởng sáng tạo, sản phẩm có giá trị và khát vọng phát triển.

Tôi tin rằng, khi tri thức được kết nối với nhu cầu thực tiễn, chính sách được chuyển hóa thành cơ hội và doanh nghiệp cùng tham gia tạo thị trường, Đề án 2415 sẽ không chỉ hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp, mà còn góp phần phát huy nguồn nhân lực nữ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế xanh và xây dựng một Thủ đô phát triển bao trùm, bền vững.

- Trân trọng cảm ơn bà!