Dự án khởi nghiệp cần chuẩn bị gì để tiếp cận vốn hỗ trợ?

ThS.Vũ Trung Hòa, Phó Giám đốc Trung tâm đổi mới sáng tạo & giải pháp Doanh nghiệp Bizcare; Giám đốc chiến lược & Kinh doanh, Cty cổ phần đầu tư thương mại XNK Thái Hưng; Chuyên gia tư vấn đổi mới sáng tạo của Hội doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao TPHCM, giải đáp những điểm cần lưu ý khi lựa chọn nguồn vốn, hoàn thiện hồ sơ và tiếp cận các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp.

+ Hỏi: Hiện nay, các dự án khởi nghiệp có thể tiếp cận những nguồn vốn nào? Người sáng lập cần căn cứ vào đâu để lựa chọn đúng nguồn vốn phù hợp?

ThS. Vũ Trung Hòa: Câu trả lời quyết định dự án nên tìm vốn vay ưu đãi, vốn đầu tư hay chương trình hỗ trợ chi phí. Mỗi nguồn vốn có mục tiêu, điều kiện và thủ tục riêng.

Việc gửi cùng một bộ hồ sơ đến nhiều quỹ mà chưa tìm hiểu cơ chế tiếp nhận có thể khiến một dự án phù hợp vẫn không được xem xét. Để tiếp cận các nguồn vốn, phụ nữ khởi nghiệp cần hiểu đúng nguồn vốn trước khi tìm quỹ.

Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, thường được gọi là SMEDF, là một kênh tiếp cận vốn vay ưu đãi dành cho doanh nghiệp thuộc các nhóm được hỗ trợ. Khi vay vốn, doanh nghiệp phải sử dụng tiền đúng mục đích và hoàn trả gốc, lãi theo thỏa thuận.

Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo hoạt động theo cơ chế khác: Nhà đầu tư góp vốn hoặc mua cổ phần, phần vốn góp của doanh nghiệp, đồng thời thỏa thuận các quyền liên quan đến sở hữu và quản trị. Vì vậy, người sáng lập cần cân nhắc cả số tiền định gọi vốn và tỷ lệ sở hữu sẽ chia sẻ.

Về khung pháp lý: Khung pháp lý về đầu tư khởi nghiệp sáng tạo được quy định tại Nghị định 38/2018/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 210/2025/NĐ-CP. Đối với quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và địa phương, Nghị định 264/2025/NĐ-CP quy định cơ chế riêng.

Các văn bản này không tạo ra một thủ tục "vay vốn khởi nghiệp" chung cho mọi dự án.

Bên cạnh đó, các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp có thể hỗ trợ dịch vụ hoặc một phần chi phí tư vấn, công nghệ, đào tạo, ươm tạo, xúc tiến thị trường. Dự án phải đáp ứng điều kiện của chương trình và thực hiện hồ sơ thanh toán theo quy định.

Về lựa chọn nguồn vốn: Dự án đã có hoạt động kinh doanh và dòng tiền tương đối rõ có thể xem xét vay. Dự án cần thời gian phát triển công nghệ, chưa tạo dòng tiền ổn định nhưng có khả năng mở rộng có thể tìm vốn đầu tư phù hợp. Nếu nhu cầu trước mắt là hoàn thiện sản phẩm, năng lực quản trị hoặc tiếp cận thị trường, chương trình hỗ trợ chi phí có thể là bước khởi đầu.

+ Hỏi: Với những nhóm mới có ý tưởng, chưa thành lập doanh nghiệp, đâu là việc cần ưu tiên trước khi tìm kiếm nguồn vốn?

ThS. Vũ Trung Hòa: Một nhóm cá nhân mới có ý tưởng, chưa thành lập doanh nghiệp, chưa đủ tư cách vay theo cơ chế dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa của SMEDF. Ở giai đoạn này, công việc cần ưu tiên là kiểm chứng nhu cầu khách hàng, xây dựng sản phẩm thử nghiệm và xác định phương án kinh doanh.

Nhóm sáng lập cũng cần làm rõ: Ai sở hữu công nghệ, ai góp vốn, ai điều hành và quyền lợi của từng người. Những thỏa thuận này nên được xác lập trước khi gọi vốn, tránh phát sinh tranh chấp khi dự án bắt đầu có giá trị.

Sau khi thành lập doanh nghiệp, dự án vẫn phải chứng minh: Doanh nghiệp mình thuộc đối tượng nào được hỗ trợ: "Doanh nghiệp mới thành lập" hay "doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo" không đồng nghĩa.

Cụ thể, theo tài liệu hướng dẫn pháp lý: yếu tố khởi nghiệp sáng tạo gắn với việc khai thác tài sản trí tuệ, công nghệ hoặc mô hình kinh doanh mới và khả năng tăng trưởng nhanh.

Nghị định 80/2021/NĐ-CP quy định các tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo. Minh chứng có thể liên quan đến sản phẩm hình thành từ tài sản trí tuệ, công nghệ; kết quả sản xuất thử nghiệm; giải thưởng theo quy định; hoặc giải pháp công nghệ, mô hình kinh doanh mới có khả năng tăng trưởng doanh thu.

Với tiêu chí khả năng tăng trưởng doanh thu tối thiểu 20% trong hai năm liên tiếp, doanh nghiệp cần trình bày cơ sở phân tích thị trường, sản phẩm và sức cạnh tranh. Không nên hiểu rằng mọi doanh nghiệp mới đều phải có sẵn hai năm doanh thu mới được xem xét.

Đối với cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo, theo Điều 17 Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn phải xem xét điều kiện về thời gian hoạt động không quá 05 năm (kể từ đăng ký lần đầu) và chưa chào bán cổ phần ra công chúng (đối với công ty cổ phần). Giới hạn này không nên áp dụng máy móc cho mọi giao dịch đầu tư tư nhân.

Hỏi: Đối với doanh nghiệp muốn tiếp cận vốn vay ưu đãi từ SMEDF, những điều kiện quan trọng nhất cần đáp ứng là gì? Có thể hình dung cụ thể qua một ví dụ về vốn tự có không?

ThS. Vũ Trung Hòa: Đối với SMEDF, căn cứ quan trọng là Nghị định 39/2019/NĐ-CP và Nghị định 45/2024/NĐ-CP sửa đổi: Doanh nghiệp cần có phương án sản xuất, kinh doanh khả thi, đúng nhóm đối tượng; bảo đảm vốn chủ sở hữu tham gia tối thiểu 20% tổng vốn đầu tư và đáp ứng quy định về bảo đảm tiền vay.

Ví dụ, một dự án có tổng vốn đầu tư 02 tỷ đồng, cần chứng minh ít nhất 400 triệu đồng vốn chủ sở hữu tham gia. Đây phải là nguồn vốn có căn cứ và có khả năng bố trí cho dự án. Con số ghi trong giấy đăng ký doanh nghiệp, nếu chưa được góp thực tế, chưa đủ để chứng minh nguồn lực triển khai.

Theo khung pháp lý quy định: mức vay tối đa cho một dự án hoặc phương án là 80% tổng vốn đầu tư; thời hạn vay tối đa là 07 năm. Đây là mức trần, không phải mức đương nhiên được phê duyệt. Số tiền và thời hạn cụ thể còn phụ thuộc kết quả thẩm định.

Hỏi: Doanh nghiệp cần bắt đầu từ đâu để nộp hồ sơ vay vốn? Quy trình xem xét và giải ngân diễn ra như thế nào?

ThS. Vũ Trung Hòa: Với hình thức vay gián tiếp từ SMEDF, doanh nghiệp làm việc với ngân hàng có hợp tác nhận vốn từ Quỹ. Trước khi hoàn thiện hồ sơ, cần xác nhận ngân hàng và chi nhánh đó đang tiếp nhận chương trình, đồng thời xin bộ mẫu đang áp dụng.

Doanh nghiệp nộp giấy đề nghị vay vốn, phương án kinh doanh và tài liệu chứng minh điều kiện. Ngân hàng xem xét tư cách pháp lý, tính khả thi, khả năng trả nợ và biện pháp bảo đảm. Trong quá trình này, doanh nghiệp có thể được yêu cầu giải trình hoặc bổ sung tài liệu.

Nếu đáp ứng yêu cầu, ngân hàng lập hồ sơ đề nghị nhận vốn từ Quỹ. Quỹ xem xét việc chuyển vốn; ngân hàng và doanh nghiệp hoàn thiện hợp đồng, điều kiện giải ngân và thực hiện khoản vay theo cơ chế được chấp thuận.

Điểm cần phân biệt là doanh nghiệp lập giấy đề nghị vay vốn, còn giấy đề nghị nhận vốn cho vay gián tiếp do ngân hàng lập để gửi Quỹ.

Nghị định cũng quy định cơ chế cho vay trực tiếp.

Tuy nhiên, dự án cần xác nhận Quỹ đang triển khai kênh tiếp nhận nào trước khi nộp, thay vì mặc định có thể vay trực tiếp vào mọi thời điểm.

Hỏi: Trong bộ hồ sơ vay vốn, những nội dung nào cần được chuẩn bị kỹ để thuyết phục đơn vị thẩm định về tính khả thi của dự án?

ThS. Vũ Trung Hòa: Hồ sơ cốt lõi của khoản vay gồm giấy đề nghị vay vốn, hồ sơ dự án hoặc phương án kinh doanh và tài liệu chứng minh đủ điều kiện. Để phục vụ thẩm định, doanh nghiệp nên chuẩn bị đầy đủ hồ sơ pháp lý, tài chính, vốn tự có và bảo đảm tiền vay theo yêu cầu của đơn vị tiếp nhận.

Phần thuyết minh cần giúp người đọc hiểu khách hàng là ai, họ cần sản phẩm vì lý do gì, doanh nghiệp tạo doanh thu bằng cách nào và khoản vốn đề nghị sẽ được sử dụng ra sao. Các khoản đầu tư nên có báo giá, thời điểm thanh toán và nguồn vốn tương ứng.

Dự báo doanh thu: cần dựa trên những giả định có thể kiểm tra. Nếu dự án dự kiến bán 10.000 sản phẩm mỗi tháng, phải giải thích khách hàng đến từ đâu, kênh bán có khả năng tạo bao nhiêu đơn hàng và năng lực sản xuất có đáp ứng được hay không. Kết quả bán thử, đơn hàng, hợp đồng hoặc phản hồi khách hàng sẽ làm dự báo thuyết phục hơn.

Đặc biệt, mục lợi nhuận và dòng tiền cần được tính riêng. Doanh nghiệp có thể có lãi nhưng vẫn thiếu tiền trả nợ nếu khách hàng thanh toán chậm hoặc vốn nằm trong tồn kho. Vì vậy, bảng dòng tiền phải thể hiện thời điểm thực thu, thực chi, nghĩa vụ thuế và lịch trả gốc, lãi.

Ngoài kịch bản dự kiến, nên tính thêm trường hợp doanh thu giảm hoặc chi phí tăng. Việc trình bày rủi ro cùng phương án xử lý giúp người thẩm định hiểu khả năng ứng phó của doanh nghiệp.

Hỏi: Nếu lựa chọn gọi vốn từ quỹ đầu tư thay vì vay, người sáng lập cần chuẩn bị những gì và lưu ý điều gì khi đàm phán?

ThS. Vũ Trung Hòa: Khi tiếp cận quỹ đầu tư, dự án cần chuẩn bị bản tóm tắt, bản trình bày gọi vốn, hồ sơ sản phẩm, minh chứng thị trường, mô hình tài chính và thông tin đội ngũ sáng lập. Các tài liệu này phải nhất quán về số liệu và nhu cầu vốn.

Một nội dung quan trọng là cơ cấu sở hữu: ai đang nắm bao nhiêu phần vốn, vốn đã góp thế nào và có cam kết nào với nhà đầu tư trước đó hay không. Quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng công nghệ, nhãn hiệu, phần mềm (nếu có) cũng cần được làm rõ.

Đề xuất gọi vốn nên gắn số tiền với kết quả cụ thể. Chẳng hạn, khoản đầu tư sẽ được dùng để hoàn thiện sản phẩm, mở rộng năng lực sản xuất hoặc phát triển khách hàng trong một khoảng thời gian xác định. Những mục tiêu đó cần có cách đo lường và căn cứ thực hiện.

Sau khi được quan tâm, dự án thường trải qua thẩm định và đàm phán điều khoản. Người sáng lập cần xem xét kỹ tỷ lệ sở hữu, quyền biểu quyết, quyền tham gia quản trị, điều kiện giải ngân và các cam kết liên quan.

Hỏi: Ngoài vốn vay và vốn đầu tư, doanh nghiệp có thể tìm đến các chương trình hỗ trợ chi phí tư vấn, công nghệ, đào tạo hoặc xúc tiến thị trường như thế nào để tránh phát sinh chi phí nhưng không được hỗ trợ?

ThS. Vũ Trung Hòa: Biểu mẫu cần được lấy từ chính Quỹ, ngân hàng hoặc cơ quan triển khai chương trình. Quỹ đã ban hành quy chế cho vay gián tiếp kèm Quyết định 05/QĐ-HĐTV ngày 04/04/2025.

Tờ khai xác định doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp vừa và đề xuất nhu cầu hỗ trợ được quy định tại Phụ lục Nghị định 80/2021/NĐ-CP. Tờ khai này phục vụ việc xác định quy mô và nhu cầu hỗ trợ, không thay thế toàn bộ hồ sơ vay.

Với chương trình hỗ trợ chi phí: cần đối chiếu Nghị định 80/2021/NĐ-CP, Thông tư 06/2022/TT-BKHĐT, Thông tư 52/2023/TT-BTC và thông báo của đơn vị triển khai. Doanh nghiệp phải kiểm tra nội dung được hỗ trợ, mức hỗ trợ, thời điểm thực hiện và yêu cầu chứng từ.

Không nên ký hợp đồng dịch vụ rồi mặc định sẽ được hoàn trả. Một chương trình có thể yêu cầu chấp thuận trước hoặc quy định cách lựa chọn đơn vị cung cấp. Sau khi thực hiện, hồ sơ thanh toán có thể cần hợp đồng, kết quả công việc, biên bản nghiệm thu, hóa đơn và chứng từ thanh toán.

Hỏi: Nếu chỉ có thể đưa ra một lời khuyên dành cho người khởi nghiệp trước buổi làm việc đầu tiên với đơn vị cấp vốn, ông sẽ nhấn mạnh điều gì?

ThS. Vũ Trung Hòa: Trước buổi làm việc đầu tiên với đơn vị cấp vốn, người sáng lập nên có một bản tóm tắt trả lời rõ: dự án bán gì, bán cho ai, đã kiểm chứng đến đâu, cần bao nhiêu vốn, sử dụng vào việc gì và tạo ra kết quả nào. Từ bản tóm tắt đó, doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ bằng chứng, số liệu và biểu mẫu đúng yêu cầu. Đây là bước chuẩn bị thiết thực để một cơ hội kinh doanh được xem xét thành một khoản vay, khoản đầu tư hoặc nội dung hỗ trợ cụ thể.