Nâng cao vai trò nòng cốt chính trị của MTTQ Việt Nam, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc

Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026 - 2031 là sự kiện có ý nghĩa chính trị - xã hội quan trọng, thể hiện cho sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong kỷ nguyên mới. Với phương châm "Đoàn kết - Dân chủ - Đổi mới - Sáng tạo - Phát triển", Đại hội xác định phương hướng, mục tiêu và chương trình hành động nhiệm kỳ 2026 - 2031 nhằm đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đặt ra.

Trình bày Báo cáo chính trị của Đại hội, bà Hà Thị Nga, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, cho biết, giai đoạn 2024 - 2026, tình hình thế giới, khu vực có nhiều biến động, diễn biến khó lường, trong đó có cạnh tranh giữa các nước lớn, xung đột ở một số khu vực, sự bùng nổ của khoa học, công nghệ, mạng xã hội,... đã tác động đến tư tưởng, tình cảm Nhân dân; ở trong nước, trước những yêu cầu về phát triển kinh tế - xã hội, hội nhập quốc tế và các vấn đề xã hội đặt ra; cùng với việc thực hiện sắp xếp, tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị tạo ra cả thuận lợi và thách thức đối với Mặt trận MTTQ. 

Dưới sự lãnh đạo của Đảng; sự phối hợp ngày càng chặt chẽ, hiệu quả của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, các cấp, các ngành; sự chủ động, sáng tạo và tích cực của các tổ chức thành viên; sự ủng hộ của cộng đồng doanh nghiệp và các tầng lớp Nhân dân trong và ngoài nước, các Chương trình hành động của MTTQ đã được triển khai toàn diện và đạt được những kết quả nổi bật, hoàn thành xuất sắc nhiều mục tiêu, nhiệm vụ của Đại hội MTTQ lần thứ X đề ra và cả những nhiệm vụ mới, chưa từng có tiền lệ. Qua đó, tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt chính trị của MTTQ Việt Nam trong phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

6 kết quả nổi bật thực hiện Chương trình hành động của MTTQ Việt Nam giai đoạn 2024 - 2026

Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Hà Thị Nga cho biết, phát huy vai trò nòng cốt chính trị trong xây dựng và phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc, MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên đã triển khai toàn diện các chương trình hành động, đạt nhiều kết quả nổi bật, hoàn thành nhiều mục tiêu, nhiệm vụ của Đại hội MTTQ Việt Nam lần thứ X đề ra.

Thứ nhất, công tác tuyên truyền, vận động, tập hợp, đoàn kết các tầng lớp Nhân dân được đẩy mạnh với nhiều điểm mới:

Cụ thể, Ủy ban MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên tập trung tuyên truyền, vận động các tầng lớp Nhân dân đồng thuận thực hiện các quyết sách chiến lược của Đảng và Nhà nước; Chú trọng nâng cao chất lượng công tác nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, tập hợp ý kiến Nhân dân với nhiều cách làm mới như: vận hành "Hệ thống tiếp nhận, phản hồi ý kiến cử tri", phần mềm quản lý công tác giám sát, phản biện xã hội và tổng hợp ý kiến cử tri và Nhân dân trên nền tảng "Mặt trận số"; Phần mềm quản lý công tác giám sát, phản biện xã hội và tổng hợp ý kiến cử tri và Nhân dân. Đồng thời, chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức đánh giá sự hài lòng của người dân đối với hiệu quả hoạt động của các cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị... Công tác vận động, đoàn kết đồng bào các dân tộc, các tôn giáo tiếp tục được tăng cường, đổi mới về nội dung, nâng cao về chất lượng.

Thứ hai, chất lượng, hiệu quả công tác giám sát và phản biện xã hội, thực hiện dân chủ, tích cực tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước và hệ thống chính trị được nâng cao, qua đó tiếp tục khẳng định vai trò hạt nhân của MTTQ trong phát huy dân chủ, đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên đã tổ chức gần 62 nghìn hội nghị, tổng hợp trên 51 triệu ý kiến đóng góp sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam năm 2013; tổng hợp gần 530 nghìn ý kiến góp ý xây dựng văn kiện Đại hội đảng các cấp và văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 14 của Đảng; chủ động, trách nhiệm tham gia vào cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa 16 và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, góp phần vào thành công của sự kiện chính trị trọng đại - "Ngày hội non sông" của đất nước.

Công tác giám sát, phản biện xã hội được triển khai đồng bộ, nền nếp trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội với trên 2.300 cuộc giám sát, trên 1.300 hội nghị phản biện, tham gia góp ý trên 7.800 đề án, chương trình phát triển kinh tế, xã hội. Duy trì và nhân rộng các mô hình về giám sát cán bộ, đảng viên, giám sát đầu tư cộng đồng, giám sát việc thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Thứ ba, động viên các tầng lớp Nhân dân thi đua, sáng tạo, thực hiện hiệu quả các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động với nhiều dấu ấn đậm nét trong xã hội, góp phần khơi dậy tinh thần yêu nước và sức mạnh cộng đồng. Nổi bật là, cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh" góp phần làm thay đổi diện mạo đô thị, nông thôn, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân. Đặc biệt, hưởng ứng phong trào thi đua "Chung tay xóa nhà tạm, nhà dột nát trên phạm vi cả nước trong năm 2025", Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đã có nhiều nỗ lực, góp phần cùng Chính phủ, các cấp, các ngành xóa trên 300 nghìn căn nhà tạm, nhà dột nát, huy động trên 24.700 tỉ đồng, hơn 2,7 triệu ngày công và về đích sớm so với mục tiêu đề ra.

Phát huy tinh thần tương thân - tương ái "Tình dân tộc - nghĩa đồng bào", Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên cũng đã huy động hàng trăm tỷ đồng trong các tầng lớp nhân dân, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp… ở trong nước và người Việt Nam ở nước ngoài để xây dựng nhà đại đoàn kết, ủng hộ người nghèo, cứu trợ thiên tai, bão lũ, thực hiện an sinh xã hội đảm bảo kịp thời, công khai, minh bạch, lan tỏa giá trị nhân văn, tạo niềm tin của xã hội trong chung tay giúp đỡ cộng đồng.

Thứ tư, phát huy vai trò làm chủ, tinh thần tự quản của Nhân dân, xây dựng khu dân cư đoàn kết, ấm no, hạnh phúc: thực hiện phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng"; tiếp tục duy trì, nhân rộng hiệu quả các mô hình tự quản, huy động sự tham gia tự giác của người dân tại khu dân cư.

Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư được tiếp tục được triển khai rộng rãi, tạo sức lan tỏa trên phạm vi cả nước; là cầu nối quan trọng giữa cấp ủy, chính quyền với Nhân dân, đồng thời là dịp tuyên truyền, giáo dục truyền thống, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, gắn kết cộng đồng. Đặc biệt, lần đầu tiên Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc được tổ chức trong cộng đồng người Việt Nam tại Nhật Bản, đây là dịp để củng cố sức mạnh và quảng bá hình ảnh đất nước, con người, văn hóa Việt Nam với bạn bè quốc tế.

Thứ năm, thực hiện đa dạng các hoạt động đối ngoại nhân dân, tăng cường đoàn kết quốc tế và nâng cao hiệu quả đối với công tác người Việt Nam ở nước ngoài, tiêu biểu như: Phối hợp tổ chức Hội nghị Chủ tịch Mặt trận 3 nước Campuchia - Lào - Việt Nam lần thứ 5; Giao lưu hữu nghị giữa Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam với Chính hiệp Toàn quốc Trung Quốc; tổ chức tổng kết và ký kết thỏa thuận hợp tác với Hiệp hội Nhân dân Singapore và Phòng Xã hội Liên bang Nga. Các tổ chức thành viên của MTTQ cũng đã tổ chức hiệu quả các hoạt động giao lưu nhân dân, đóng góp vào thành công trong hoạt động đối ngoại song phương của Đảng, ngoại giao của Nhà nước.

MTTQ và các tổ chức thành viên ở các địa bàn biên giới đã tổ chức triển khai các biên bản ghi nhớ; tích cực vận động Nhân dân tham gia xây dựng đường biên giới hòa bình, hữu nghị và hợp tác cùng phát triển.

Phát huy vai trò, trách nhiệm của các vị Ủy viên là người Việt Nam ở nước ngoài, các cá nhân có uy tín trong tập hợp, đoàn kết cộng đồng người Việt Nam ở nước sở tại, góp phần mở rộng và củng cố vững chắc khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Thứ sáu, đổi mới mạnh mẽ tổ chức bộ máy, nội dung phương thức hoạt động; nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ Mặt trận các cấp: Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam các cấp, các tổ chức chính trị - xã hội, các hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ đã chủ động triển khai, sắp xếp tổ chức bộ máy, đổi mới nội dung và phương thức hoạt động đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ và mô hình tổ chức mới; chú trọng phát huy vai trò của các Ủy viên Ủy ban MTTQ Việt Nam, các hội đồng tư vấn, ban tư vấn, tổ tư vấn; nâng cao vai trò, trách nhiệm chủ trì của Ủy ban MTTQ Việt Nam, trách nhiệm phối hợp, thống nhất hành động của các tổ chức thành viên cùng cấp trong đổi mới phương thức phối hợp hành động, vừa bảo đảm tính chất liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện; vừa phát huy vai trò độc lập theo Điều lệ của các tổ chức thành viên.

Để đạt được những kết quả quan trọng, toàn diện nêu trên, theo bà Hà Thị Nga, trong quá trình triển khai nhiệm vụ, hệ thống MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên luôn nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo thường xuyên, sâu sắc của Đảng, nhất là việc kịp thời ban hành các chủ trương đối với công tác Mặt trận; sự phối hợp chặt chẽ, hiệu quả của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, các cơ quan Nhà nước và các cấp chính quyền; sự chủ động, sáng tạo và tích cực của các tổ chức thành viên; sự nỗ lực, tâm huyết, trách nhiệm, sáng tạo của đội ngũ cán bộ làm công tác Mặt trận các cấp; sự ủng hộ của các tầng lớp nhân dân ở trong và ngoài nước, cơ quan, tổ chức, cộng đồng doanh nghiệp...

Bà Hà Thị Nga chia sẻ thêm, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác Mặt trận vẫn còn một số hạn chế, khó khăn nhất định như: việc nắm bắt tình hình Nhân dân có lúc còn thiếu tính chủ động; một số cuộc vận động, phong trào thi đua yêu nước hiệu quả chưa cao; chất lượng công tác giám sát và phản biện xã hội, góp ý xây dựng Đảng, chính quyền chưa đồng đều, việc theo dõi, đôn đốc xử lý kiến nghị sau giám sát, phản biện xã hội còn chưa quyết liệt; đội ngũ cán bộ, đặc biệt là cấp cơ sở có sự thay đổi lớn, một bộ phận chưa thích ứng với yêu cầu đổi mới của công tác MTTQ hiện nay.

5 bài học kinh nghiệm

Từ thực tiễn tổ chức và hoạt động trong giai đoạn 2024 - 2026, MTTQ Việt Nam đã rút ra 5 bài học kinh nghiệm:

Một là, phải bám sát sự lãnh đạo của Đảng, kịp thời cụ thể hóa, chủ động, linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Hai là, quan điểm "Dân là gốc" phải được cụ thể hóa trong các nội dung hiệp thương thống nhất hành động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; lấy sự ủng hộ, đồng thuận của Nhân dân làm thước đo hiệu quả công tác Mặt trận.

Ba là, hoạt động phối hợp với chính quyền các cấp và các tổ chức thành viên phải đi vào thực chất nhằm phát huy sức mạnh, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Bốn là, phát huy mạnh mẽ vai trò chủ trì của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và trách nhiệm chủ động phối hợp thống nhất hành động của các tổ chức thành viên trong quá trình triển khai thực hiện nhiệm vụ.

Năm là, thường xuyên củng cố, nâng cao chất lượng đội ngũ Ủy viên Ủy ban MTTQ các cấp, chủ động thích ứng để hoàn thiện tổ chức, bộ máy, đảm bảo hoạt động chuyên nghiệp, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới. Phát huy phải đi đôi với chăm lo đội ngũ các chuyên gia, nhà khoa học, người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số, trong các tôn giáo để cùng đóng góp công sức, trí tuệ cho công tác mặt trận tổ quốc.

Tiếp tục nâng cao vai trò nòng cốt chính trị của MTTQ Việt Nam, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc

Về phương hướng trọng tâm nhiệm kỳ 2026 - 2031, MTTQ Việt Nam xác định phương hướng là: Tăng cường vai trò nòng cốt chính trị của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc; tập hợp rộng rãi các tầng lớp nhân dân, phát huy sức mạnh nội sinh, khát vọng phát triển đất nước; thúc đẩy thi đua học tập, lao động sáng tạo. Tiếp tục đổi mới toàn diện về tổ chức, nội dung, phương thức hoạt động theo hướng thực chất, hiệu quả, hướng mạnh về cơ sở, gần dân, sát dân, đồng hành cùng Nhân dân. Tăng cường vai trò chủ trì của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, sự phối hợp, thống nhất hành động của các tổ chức thành viên. Thực hành dân chủ, giám sát và phản biện xã hội, tham gia xây dựng Đảng và Nhà nước, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Thực hiện chuyển đổi số trong hoạt động của Mặt trận.

MTTQ Việt Nam cũng đề ra mục tiêu chung và 15 chỉ tiêu cụ thể có tính định lượng cao; cùng với các nhiệm vụ đột phá: (1) Hoàn thiện cơ chế; đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức hoạt động của hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp; (2) Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giám sát, phản biện xã hội theo hướng chủ động, từ sớm, từ xa; (3) Xây dựng đội ngũ cán bộ Mặt trận chuyên nghiệp, tâm huyết, đủ năng lực đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới.

Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Hà Thị Nga nhấn mạnh: "Với tinh thần "Đoàn kết - Dân chủ - Đổi mới - Sáng tạo - Phát triển", Đại hội kêu gọi đồng bào ta ở trong nước cũng như ở nước ngoài tiếp tục nhân lên những giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam, đó chính là truyền thống đoàn kết, khát vọng dân tộc, ý chí tự chủ, tự cường, đồng lòng cùng Đảng, Nhà nước xây dựng đất nước Việt Nam phát triển hùng cường trong kỷ nguyên mới".