Ngân hàng sữa mẹ cho trẻ sinh non

Những giọt sữa nâng đỡ sự sống

Gần 2 tháng nay, bà Điêu Thị Quyến (xã Lê Lợi, tỉnh Lai Châu) gần như coi Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện Nhi Trung ương là ngôi nhà thứ hai. Mỗi ngày của bà bắt đầu và kết thúc bên chiếc lồng ấp, nơi cháu ngoại sinh non đang từng ngày giành giật sự sống.

Đứa trẻ chào đời khi mới 29 tuần tuổi, nhẹ cân. Điều khiến gia đình đau lòng hơn cả là mẹ cháu mắc lao màng não trong thời gian mang thai và phải điều trị kéo dài tại Bệnh viện Bạch Mai. Sau nhiều lần sốt cao, nhập viện rồi chuyển tuyến, tình trạng sức khỏe của người mẹ diễn biến phức tạp, buộc các bác sĩ phải cho sinh non để đảm bảo an toàn.

Ngay từ khi cất tiếng khóc đầu tiên, em bé đã không được bú dòng sữa non của mẹ. Người mẹ tiếp tục điều trị bệnh, còn đứa trẻ được chuyển đến Trung tâm Sơ sinh để chăm sóc tích cực. Trong hoàn cảnh ấy, Ngân hàng sữa mẹ của Bệnh viện Nhi Trung ương đã trở thành nguồn hy vọng lớn nhất đối với gia đình.

"Cứ 3 tiếng 1 lần các bác sĩ lại chuẩn bị sữa cho cháu. Một ngày cháu ăn 8 bữa. Nhờ có nguồn sữa này mà cháu tiêu hóa tốt, sức khỏe tiến triển từng ngày. Gia đình tôi thực sự biết ơn các bác sĩ và những người mẹ đã hiến sữa", bà Quyến xúc động chia sẻ.

Đối với gia đình ở vùng cao Lai Châu, việc vừa chăm con sinh non, vừa lo người mẹ điều trị bệnh nặng đã là gánh nặng rất lớn. Nếu không có nguồn sữa hiến tặng, họ gần như không biết phải xoay xở thế nào trong những ngày đầu đầy thử thách.

Phần lớn trẻ sinh cực non có hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện, sức đề kháng rất yếu và nguy cơ mắc các biến chứng nguy hiểm như viêm ruột hoại tử, nhiễm khuẩn huyết luôn hiện hữu. Trong khi đó, nhiều bà mẹ sau sinh chưa có sữa ngay hoặc không thể cho con bú do đang điều trị bệnh, sức khỏe chưa ổn định hoặc phải điều trị tại bệnh viện khác. Ở những thời khắc ấy, sữa mẹ hiến tặng chính là nguồn dinh dưỡng thay thế tối ưu nhất.

Không chỉ cung cấp đầy đủ dưỡng chất, sữa mẹ còn chứa các kháng thể tự nhiên giúp bảo vệ hệ miễn dịch non nớt của trẻ, hỗ trợ hoàn thiện hệ tiêu hóa và giảm đáng kể nguy cơ mắc nhiều bệnh lý nguy hiểm. Chính vì vậy, đối với trẻ sinh non, mỗi giọt sữa mẹ đều có giá trị như một loại "thuốc" quý mà không loại sữa nào có thể thay thế hoàn toàn.

Xây dựng "ngân hàng sự sống" từ những tấm lòng nhân ái

Theo bà Vũ Thị Mai Hương (điều dưỡng trưởng khoa Khám, Cấp cứu sơ sinh và Ngân hàng sữa mẹ, Trung tâm sơ sinh của Bệnh viện Nhi Trung ương), mô hình Ngân hàng sữa mẹ được thành lập từ năm 2022 xuất phát từ chính nhu cầu điều trị thực tế.

Trước đây, khi chưa có ngân hàng sữa, những trẻ không có sữa mẹ thường phải sử dụng sữa công thức hoặc gia đình tự tìm kiếm nguồn sữa từ các bà mẹ khác. Tuy nhiên, việc xin sữa theo cách tự phát tiềm ẩn nhiều nguy cơ bởi không thể kiểm soát tình trạng sức khỏe của người cho sữa cũng như quy trình bảo quản.

"Điều đáng lo nhất là không ai biết người hiến có mắc bệnh truyền nhiễm hay không, quá trình vắt sữa và bảo quản có đảm bảo vệ sinh hay không. Với trẻ sinh non, chỉ một nguy cơ rất nhỏ cũng có thể ảnh hưởng lớn đến sức khỏe", bà Mai Hương cho biết. Từ đó, Ngân hàng sữa mẹ ra đời với mục tiêu cung cấp nguồn sữa an toàn tuyệt đối cho những em bé có chỉ định sử dụng.

Để có được một chai sữa đến tay trẻ, quy trình xử lý phải trải qua nhiều công đoạn nghiêm ngặt. Đầu tiên là sàng lọc người hiến. Chỉ những bà mẹ có sức khỏe tốt, không mắc các bệnh lây truyền như HIV, viêm gan B, viêm gan C và giang mai mới đủ điều kiện tham gia hiến sữa. Sau khi được tư vấn, các bà mẹ sẽ được hướng dẫn cách vệ sinh dụng cụ, kỹ thuật vắt sữa và bảo quản đúng quy định trước khi ngân hàng cử nhân viên đến tận nhà thu gom.

Khi về đến bệnh viện, sữa được bảo quản trong tủ đông chuyên dụng. Trước khi thanh trùng, sữa được rã đông theo đúng quy trình, lấy mẫu xét nghiệm vi sinh rồi mới đưa vào hệ thống thanh trùng. Sau quá trình thanh trùng, mẫu sữa tiếp tục được cấy vi sinh thêm một lần nữa. Chỉ khi kết quả xét nghiệm sau khoảng 7 ngày khẳng định đạt tiêu chuẩn an toàn, nguồn sữa mới được phép sử dụng cho trẻ.

Ngay cả khi đã đủ điều kiện cấp phát, mỗi chai sữa vẫn tiếp tục được chia nhỏ theo khẩu phần riêng của từng bệnh nhi. "Mỗi em bé có cân nặng, tuổi thai và tình trạng bệnh khác nhau nên lượng sữa hoàn toàn khác nhau. Có bé ăn 8 bữa mỗi ngày, có bé 10 bữa. Tất cả đều được chia riêng và cấp phát theo đúng chỉ định của bác sĩ", bà Mai Hương cho biết.

Đến nay, sau 4 năm hoạt động, Ngân hàng sữa mẹ đã cung cấp nguồn sữa cho gần 7.900 trẻ sơ sinh, góp phần giảm tỷ lệ viêm ruột hoại tử, giảm nhiễm khuẩn và nâng cao khả năng sống của nhiều trẻ sinh cực non. Ngoài chăm sóc bệnh nhi, họ còn tư vấn cho các bà mẹ về lợi ích của sữa mẹ, hướng dẫn kỹ thuật vắt sữa, sàng lọc sức khỏe, thu gom sữa tận nhà, bảo quản, thanh trùng, xét nghiệm, chia khẩu phần và vận chuyển đến từng khoa điều trị.

Không ít chuyến đi thu gom sữa được thực hiện vào đầu giờ sáng hoặc cuối giờ chiều, tranh thủ trên đường đi làm của các bác sĩ, điều dưỡng và cả học viên. Mọi người đều chung một mục tiêu là đưa nguồn sữa về bệnh viện trong thời gian ngắn nhất để đảm bảo chất lượng.

Theo bà Mai Hương, nguồn sữa tại Ngân hàng hiện nay chủ yếu đến từ các bà mẹ trong cộng đồng. Có người biết đến chương trình qua website bệnh viện, có người được nhân viên y tế giới thiệu, cũng có người chỉ vô tình nhìn thấy dòng khẩu hiệu: "Bạn có thể sinh ra một em bé nhưng có thể là mẹ của nhiều em bé". Chính thông điệp giản dị ấy đã thôi thúc nhiều người mẹ tình nguyện chia sẻ phần sữa dư của mình cho những đứa trẻ chưa từng gặp mặt. Có bà mẹ hiến sữa liên tục trong nhiều tháng. Có người duy trì tới 8, 9 tháng, thậm chí lâu hơn.