Nuôi con bằng sữa mẹ: Đừng để áp lực biến hành trình yêu thương thành gánh nặng

Sữa mẹ không chỉ cung cấp các chất dinh dưỡng cần thiết mà còn chứa nhiều kháng thể và các yếu tố sinh học giúp hỗ trợ hệ miễn dịch, hệ tiêu hóa và sự phát triển toàn diện của trẻ. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít bà mẹ gặp khó khăn trong những ngày đầu cho con bú, từ lo lắng thiếu sữa, đau núm vú, cương sữa đến áp lực phải trở lại công việc sớm.

Những hiểu lầm về sữa mẹ cũng khiến nhiều phụ nữ dễ rơi vào tâm lý lo lắng, thậm chí từ bỏ việc nuôi con bằng sữa mẹ khi chưa thực sự cần thiết. Nhân Tuần lễ Thế giới Nuôi con bằng sữa mẹ (từ ngày 1-7/8), phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam có cuộc trao đổi với bác sĩ Lê Thị Thu Hương, Khoa Dinh dưỡng Tiết chế, Bệnh viện Nhi Hà Nội, về giá trị của sữa mẹ, những vấn đề thường gặp và cách để các gia đình đồng hành cùng người mẹ trong hành trình nuôi con bằng sữa mẹ.

Không phải cứ bầu vú mềm là mẹ thiếu sữa

Theo bác sĩ Hương, sữa mẹ không đơn thuần là nguồn cung cấp năng lượng, protein, chất béo, vitamin và khoáng chất cho trẻ mà còn chứa nhiều thành phần sinh học có vai trò quan trọng đối với sự phát triển và hoàn thiện hệ miễn dịch.

"Sữa mẹ có các kháng thể, lactoferrin, oligosaccharide và nhiều yếu tố hoạt tính sinh học giúp hỗ trợ hệ miễn dịch, hàng rào niêm mạc cũng như hệ vi sinh đường ruột của trẻ", bác sĩ Hương chia sẻ.

Nhờ những đặc tính này, trẻ được bú mẹ có thể giảm nguy cơ mắc một số bệnh nhiễm trùng thường gặp như tiêu chảy, nhiễm khuẩn hô hấp, viêm tai giữa. Đối với trẻ sinh non, sữa mẹ còn có giá trị đặc biệt trong việc góp phần phòng ngừa viêm ruột hoại tử - một biến chứng nặng ở trẻ sinh non.

Dù lợi ích của sữa mẹ đã được khẳng định, hành trình nuôi con bằng sữa mẹ không phải lúc nào cũng thuận lợi. Bác sĩ Lê Thị Thu Hương cho biết, nhiều khó khăn xuất hiện ngay từ những ngày đầu sau sinh.

Việc mẹ và trẻ bị tách không cần thiết, trẻ không được da kề da hoặc bú sớm, khớp ngậm chưa đúng, trẻ bú không hiệu quả có thể ảnh hưởng đến quá trình thiết lập nguồn sữa. Bên cạnh đó, đau núm vú, cương sữa, tắc tia sữa hoặc viêm vú cũng khiến nhiều phụ nữ cảm thấy việc cho con bú trở nên khó khăn.

Theo bác sĩ Hương, bầu vú mềm, ít rỉ sữa hoặc hút được ít sữa không đồng nghĩa với việc người mẹ không đủ sữa cho con. Tương tự, trẻ bú nhiều lần, bú dồn hoặc quấy khóc cũng chưa thể được xem là dấu hiệu chắc chắn của tình trạng thiếu sữa.

"Sản xuất sữa chủ yếu vận hành theo cơ chế cung - cầu. Sữa được lấy ra càng thường xuyên và hiệu quả thì cơ thể càng tiếp tục sản xuất", bác sĩ Hương giải thích.

Nguyên nhân thường gặp khiến nguồn sữa không đáp ứng nhu cầu của trẻ là trẻ ngậm bắt vú chưa đúng, bú quá thưa, bỏ cữ bú, được bổ sung sữa ngoài nhưng mẹ không vắt bù hoặc mẹ và con phải xa nhau.

Để đánh giá trẻ có thực sự nhận đủ sữa hay không, không nên chỉ dựa vào cảm giác của người mẹ. Nhân viên y tế cần quan sát trực tiếp một cữ bú, đánh giá khả năng ngậm bắt vú, động tác bú - nuốt, số lần bài tiết, diễn biến cân nặng và tình trạng lâm sàng của trẻ.

Trẻ sơ sinh thường bú khoảng 8-12 lần trong 24 giờ. Nếu trẻ bú yếu, lừ đừ, tiểu ít, vàng da tăng hoặc sụt cân quá mức, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám để được đánh giá sớm.

"Không nên tự ý sử dụng thuốc hoặc các loại thảo dược được quảng cáo là lợi sữa khi chưa xác định nguyên nhân", bác sĩ Hương khuyến cáo.

Nuôi con bằng sữa mẹ cần sự đồng hành của cả gia đình và xã hội

Để duy trì nguồn sữa, theo bác sĩ Lê Thị Thu Hương, điều quan trọng nhất vẫn là cho trẻ bú hoặc vắt sữa thường xuyên và hiệu quả. Không có một loại thực phẩm đặc biệt nào có thể thay thế nguyên tắc cung - cầu này.

Người mẹ cần duy trì chế độ ăn đa dạng, cân đối, ưu tiên các nhóm thực phẩm giàu protein, rau xanh, trái cây, ngũ cốc và chất béo không bão hòa. Phụ nữ cho con bú có chế độ dinh dưỡng tốt thường cần bổ sung thêm năng lượng so với trước khi mang thai, tuy nhiên nhu cầu cụ thể phụ thuộc thể trạng và mức độ cho con bú.

Mẹ cũng không cần ép bản thân uống quá nhiều nước. Uống theo cảm giác khát, kết hợp ăn uống đầy đủ và nghỉ ngơi hợp lý là điều quan trọng hơn.

Bác sĩ Hương lưu ý, nhiều món ăn hoặc thảo dược được truyền miệng với công dụng "lợi sữa" hiện chưa có đủ bằng chứng khoa học để khẳng định hiệu quả. Vì vậy, người mẹ không nên quá phụ thuộc vào những sản phẩm này.

Đặc biệt, thiếu ngủ, căng thẳng và áp lực sau sinh cũng có thể khiến phản xạ xuống sữa kém tạm thời. Vì vậy, việc người thân chia sẻ việc nhà, chăm sóc em bé và tạo điều kiện để mẹ được nghỉ ngơi có ý nghĩa rất lớn.

Với những bà mẹ phải đi làm sớm, việc tiếp tục nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn có thể thực hiện nếu có kế hoạch phù hợp. Mẹ có thể tập sử dụng máy hút sữa trước khi trở lại làm việc, lựa chọn phễu hút phù hợp và chuẩn bị một lượng sữa dự phòng vừa phải.

Trong thời gian xa con, người mẹ nên duy trì việc vắt sữa gần tương ứng với số lần trẻ thường bú. Sữa cần được đựng trong dụng cụ sạch, ghi rõ thời gian vắt, bảo quản và vận chuyển đúng cách. Khi ở nhà, mẹ có thể tiếp tục cho trẻ bú trực tiếp vào buổi sáng, sau giờ làm, buổi tối và ban đêm theo nhu cầu của trẻ.

Tuy nhiên, để điều này trở thành hiện thực, trách nhiệm không thể chỉ đặt lên vai người mẹ. Nơi làm việc cần có thời gian nghỉ phù hợp, không gian riêng tư, sạch sẽ và điều kiện bảo quản sữa. Gia đình cần hỗ trợ việc chăm con và việc nhà. Nhân viên y tế cần cung cấp thông tin thống nhất, dựa trên bằng chứng.

Bác sĩ Hương cũng cho rằng cần điều chỉnh nhiều quan niệm sai lầm về sữa mẹ. Sữa non có màu vàng, đặc hoặc lượng ít trong những ngày đầu không có nghĩa là "sữa không tốt" và cần bỏ đi. Ngược lại, sữa non rất giàu kháng thể và các yếu tố bảo vệ, phù hợp với nhu cầu của trẻ sơ sinh.

"Nuôi con bằng sữa mẹ là một quá trình tự nhiên nhưng không phải lúc nào cũng dễ dàng. Người mẹ cần được hướng dẫn và hỗ trợ thay vì bị gây áp lực hoặc phán xét", bác sĩ Lê Thị Thu Hương nhấn mạnh.