Ngành du lịch toàn cầu tê liệt do ảnh hưởng từ xung đột Trung Đông

Năm tuần du lịch ở châu Âu, lịch bay được đặt trước nhiều tháng qua hãng hàng không Emirates, khám phá những điểm đến trong mơ là London, Paris, Berlin, Vienna và Rome là dòng ghi chú của cô Natasha Earle.

Là một nhân viên kế toán tại Dardanup - một thị trấn xa xôi miền Tây Australia, cô Earle đã lên kế hoạch cho chuyến du lịch để đời này đến từng chi tiết nhỏ nhất. Thế nhưng, xung đột Trung Đông Iran đã làm đảo lộn mọi dự định của cô.

Cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đã khiến bầu trời Trung Đông không thể lưu thông, buộc cô Earle phải điều chỉnh lại lộ trình và lịch trình bay với các hãng hàng không với chi phí phát sinh khoảng 10.000 AUD (hơn 6.000 euro).

Cô Earle hy vọng sẽ nhận lại khoảng một nửa tổng số tiền đã chi từ hãng Emirates, nhưng thời gian và mức độ hoàn tiền vẫn còn là dấu hỏi.

Câu chuyện của cô Earle chính là bức tranh của cả một ngành công nghiệp đang bị nhấn chìm trong khủng hoảng. Vịnh Ba Tư từ nhiều thập kỷ đã là một ngã tư quan trọng của hàng không dân dụng thế giới. Việc đóng cửa không phận khu vực này, theo dữ liệu từ Hội đồng Du lịch và Lữ hành Thế giới (WTTC), đã khiến hơn 43.000 chuyến bay bị hủy chỉ trong vài tuần, với các lộ trình bị kéo dài thêm hàng nghìn km và giá nhiên liệu trở nên cao quá mức.

Theo các nhà phân tích, sự bất ổn có nguy cơ “đốt” 600 triệu euro/ngày trên phạm vi toàn cầu dọc theo toàn bộ chuỗi giá trị du lịch.

Emirates, Qatar Airways và Etihad - những hãng hàng không cùng nhau vận chuyển hơn một nửa lượng khách giữa châu Âu và châu Đại Dương, hiện đang hoạt động rất hạn chế. Ngành du lịch Trung Đông, vốn trị giá khoảng 367 tỷ USD mỗi năm, gần như đã bị tê liệt.

Dubai, nơi năm ngoái đã đón gần 20 triệu lượt du khách quốc tế với tỷ lệ lấp đầy khách sạn trung bình trên 80%, là một trong những nạn nhân rõ nhất. Sân bay quốc tế Dubai đã bị đóng cửa ngay trong những ngày đầu của xung đột và tỷ lệ lưu trú đã sụt giảm từ 90% xuống còn 16%.

Mức độ thiệt hại cũng đo được trên sàn chứng khoán. Theo ước tính của Financial Times, sau 23 ngày kể từ khi xung đột bắt đầu, 20 hãng hàng không niêm yết lớn nhất thế giới đã bị bốc hơi khoảng 53 tỷ USD giá trị vốn hóa. Đây là một dấu hiệu cho thấy các thị trường tài chính không tin vào một giải pháp nhanh chóng cho xung đột. United Airlines đã thông báo cắt giảm 5% số chuyến bay, viện dẫn giá nhiên liệu tăng vọt liên quan đến xung đột.

Tác động cũng đã lan đến Italy. Hiệp hội Khách sạn (Confindustria Alberghi) cho biết lượng đặt phòng từ khách quốc tế đang giảm ròng, khi có tới 62% đơn vị vận hành báo cáo nhu cầu từ ngoài Liên minh châu Âu (EU) suy yếu, đồng thời số lượng hủy phòng đang tăng tốc.

Những nơi chịu thiệt hại nhất là các thành phố nghệ thuật và ở phân khúc hạng sang, với 67% cơ sở 5 sao và 65% cơ sở 4 sao đã ghi nhận sự bùng nổ các đợt hủy phòng từ khách hàng ngoài châu Âu.

Tại Venice, 93% cơ sở trong khảo sát ghi nhận việc hủy phòng liên quan đến khách hàng ngoài EU. Rome tiếp sau với 80%, Milan là 76%. Các thị trường chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là Trung Đông và châu Á, trong đó Trung Quốc và Nhật Bản đứng đầu.

Tuần trước, Bộ trưởng Du lịch Italy Daniela Santanchè đã phải triệu tập các hiệp hội ngành du lịch để phân tích các giải pháp cụ thể. Với Liên đoàn quốc gia về du lịch của Italy (Federturismo), "sự bất ổn không còn là tình trạng khẩn cấp tạm thời, mà là một vấn đề nghiêm trọng đòi hỏi các công cụ quản lý mang tính cấu trúc."

Về mặt chi phí, tình hình cũng xấu đi nhanh chóng. Nhiên liệu cho máy bay, mặt hàng chiếm tới 1/4 tổng chi phí hoạt động trong báo cáo tài chính của các hãng hàng không, đã tăng giá gấp đôi ở châu Âu so với trước xung đột, và tăng gần 80% ở châu Á.

Theo ông Willie Walsh, Tổng giám đốc Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), "việc tăng giá vé là không thể tránh khỏi" và tình trạng tăng giá này "đang thực sự xảy ra ở một số thị trường, đặc biệt là ở Mỹ." Việc phong tỏa eo biển Hormuz càng làm bức tranh toàn cảnh thêm xám xịt.

Tại hội nghị thượng đỉnh thường niên của các hãng hàng không châu Âu diễn ra mới đây ở Brussels, các CEO đã bày tỏ quan ngại.

Ông Michael O’Leary của hãng Ryanair khẳng định: "Tình hình càng kéo dài, bức tranh càng trở nên u ám." Trong khi đó, ông Kenton Jarvis của easyJet đã kêu gọi hành khách đặt vé trước để tránh việc bị đội giá.

Tập đoàn Uvet, đầu tàu du lịch của Italy, đã xác định rằng trong hai tuần đầu của tháng Ba, các chuyến du lịch hàng không liên lục địa đã giảm 26%.

Giữa khủng hoảng, một vấn đề khác lại xuất hiện. Một nghiên cứu của Oxford Economics đã ước tính gần 28 triệu chuyến du lịch từ Trung Đông ra nước ngoài có nguy cơ bị hủy trong năm nay, với châu Âu phải chịu 60% tổn thất này. Thổ Nhĩ Kỳ, Pháp và Anh cũng đặc biệt dễ chịu tổn thương, vì đây là những điểm đến truyền thống ưa thích của du khách Trung Đông.

Mặc dù vậy, du lịch sẽ không biến mất. Thay vào đó, nó chuyển dịch sang các quỹ đạo ngắn hơn.

Hãng Ryanair ghi nhận sự bùng nổ trong việc đặt vé tới các điểm đến ở châu Âu. Lufthansa báo cáo mức tăng 75% trong việc đặt vé trước 12 tháng trên các tuyến đường trực tiếp hướng về châu Á.

British Airways cũng bổ sung hơn 3.300 chỗ trên các chặng bay London-Bangkok và London-Singapore. Qantas cũng điều hướng hành khách đến châu Âu qua Johannesburg và các thành phố chính ở châu Á.

Oxford Economics dự báo rằng các điểm đến như Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Hy Lạp và Italy có thể được hưởng lợi từ xu hướng được gọi là "khu vực hóa" các dòng chảy. Ai Cập, Maroc và Tunisia cũng đang là những lựa chọn thay thế phù hợp về mặt văn hóa cho du lịch Trung Đông.

Vấn đề duy nhất hiện nay vẫn là thời gian. Nếu xung đột tiếp tục kéo dài, việc chuyển phí tổn vào giá vé sẽ là tất yếu. Với hàng triệu người, những gì lẽ ra sẽ là một kỳ nghỉ để đời của họ đã trở thành gánh nặng tài chính. Còn với toàn bộ ngành du lịch, hóa đơn thiệt hại vẫn còn đang để ngỏ.