Ngày của Mẹ: Dũng cảm thoát khỏi chuẩn mực mẹ siêu nhân, hoàn hảo

Phía sau câu hỏi: "Mẹ ơi, sao mẹ không biết?"

Thu Trang là một biên tập viên năng động, một người mẹ luôn cố gắng hiện diện 100% trong cuộc đời của cậu con trai 5 tuổi. Nhưng đằng sau hình ảnh một phụ nữ "giỏi việc nước, đảm việc nhà" là một tâm hồn đang rệu rã. Áp lực không chỉ đến từ khối lượng công việc khổng lồ ở tòa soạn, mà đến từ chính sự kỳ vọng "phải biết tất cả" mà con trẻ và xã hội vô tình đặt lên vai cô.

"Mẹ lớn hơn con sao mẹ không biết?" - câu hỏi ngây ngô của con trai mỗi khi Trang chưa kịp tìm câu trả lời về một kiến thức thiên văn hay địa lý nào đó khiến cô lúng túng. Trong mắt đứa trẻ, mẹ phải là một cuốn bách khoa toàn thư, một "bác sĩ giỏi" có thể chữa lành mọi cơn đau bụng hay đau họng ngay tức khắc. Trang thừa nhận, cô từng rơi vào cái bẫy mang tên "cảm giác được con cần mình". Cô tự nguyện làm mọi thứ: Từ dọn dẹp đồ chơi, giải quyết bất đồng của con với bạn bè, đến việc muốn chịu đau thay con khi con ốm.

Nhưng cái giá của sự "toàn năng" ấy là gì? Đó là khi con trai cô tự kết luận: "Khi có ba bên cạnh con là con chơi vui, khi con mệt và cần giúp đỡ, thì mẹ luôn biết cách giúp con thấy dễ chịu". Trong gia đình, người chồng bỗng chốc trở thành "biểu tượng của niềm vui", còn Trang trở thành "biểu tượng của mệt mỏi và lo toan". Cô kiệt sức vì không cho phép mình có giới hạn, không dám thừa nhận sự thiếu sót trước mặt con, vì sợ rằng nếu mình không hoàn hảo, con sẽ là người thiệt thòi. Chỉ đến khi đối diện với sự kiệt quệ về thể chất, Trang mới bừng tỉnh để thốt lên lời đính chính đau đớn nhưng cần thiết: "Mẹ không phải là bác sĩ... Mẹ cũng có nhiều giới hạn nhưng mẹ luôn nỗ lực trang bị thêm kiến thức để tốt hơn mỗi ngày, đó là vì con".

Lựa chọn "hài lòng" thay vì "hoàn hảo"

Nếu câu chuyện của Thu Trang là nỗi lòng của người mẹ trẻ giữa đô thị, thì hành trình của Nguyễn Hoàng Anh lại là bản lĩnh của một người mẹ đơn thân đã đi qua bão giông để hiểu rằng: Sức mạnh lớn nhất của người phụ nữ không nằm ở chỗ gồng mình làm tất cả, mà ở chỗ dám thừa nhận những giới hạn của chính mình.

Đã có lúc, Hoàng Anh rơi vào cái bẫy của sự toàn năng mà bất kỳ người mẹ đơn thân nào cũng dễ mắc phải: Nỗ lực trở thành một "siêu nhân" có "ba đầu sáu tay" để con không cảm thấy thua thiệt. Cô từng gánh một lúc bốn công việc, quay cuồng giữa những dự án quốc tế căng thẳng và áp lực kiếm tiền. Có những ngày, cô giống như một vận động viên trong cuộc chạy tiếp sức với chính mình: Sáng đưa con đi thi, tranh thủ ngồi quán cà phê làm việc kiệt lực, rồi lại tất tưởi đón con cho kịp giờ.

Cô nhớ mãi lần con trai bị trật khớp cổ chân phải ngồi xe lăn 2 tuần. Một mình cô phải dìu con, bê xe lên xuống ô tô, đẩy con đến trường rồi lại tất tả chạy về nấu nướng, dọn dẹp… Trong không gian đơn độc ấy, không có một bàn tay đàn ông nào để sẻ chia, cũng chẳng có ai ở cạnh để trấn an rằng "mọi việc sẽ ổn thôi".

Hoàng Anh thừa nhận bản thân từng có lúc thất thường, hay mệt. Nhưng bước ngoặt lớn nhất của Hoàng Anh không phải là việc cố gắng trở thành một "siêu nhân", mà là dám sống thật với cảm xúc và giới hạn của mình.

Cô từ bỏ nỗ lực đóng vai người cha để xây dựng mái ấm thành một "hệ sinh thái kết nối". Thay vì ôm đồm tất cả, cô giới thiệu cho con những người đàn ông ưu tú từ nhiều lĩnh vực để con học hỏi về sự đa dạng của cuộc sống. Cô học cách "lùi xuống để cho con tiến lên", học cách lắng nghe phản hồi của con và tìm đến cả sự hỗ trợ từ các chuyên gia tâm lý hay các vị thiền sư khi cảm thấy lo lắng quá mức.

Khi gia đình và mạng xã hội là "gông cùm"

Để hiểu sâu hơn về những gì Thu Trang hay Hoàng Anh phải trải qua, Thạc sĩ Bùi Trà My (Đại học RMIT Việt Nam) đã thực hiện một nghiên cứu khoa học trên 182 bà mẹ trẻ tại các đô thị Việt Nam. Kết quả mang lại một sự thực giật mình: Mức độ kiệt sức khi làm mẹ ở các đô thị lớn tại Việt Nam tương đương với các quốc gia phương Tây phát triển.

Thạc sĩ My phân tích sâu sắc rằng, áp lực từ cuộc sống đô thị, sự giao thoa văn hóa và việc phải cân bằng quá nhiều vai trò đang tạo ra một gánh nặng tâm lý khổng lồ. Cô đã định danh 3 hình mẫu "gông cùm" tinh thần mà phụ nữ hiện đại thường tự quàng vào cổ mình:

"Mẹ siêu nhân" (Super mum): Đây là những người coi sự thành công của con cái là "bằng chứng" cho năng lực bản thân, khiến họ gần như không được phép thất bại trong bất kỳ vai trò nào.

"Mẹ hy sinh" (Sacrifice mum): Những người luôn đặt lợi ích gia đình lên trên hết, chấp nhận ngủ ít, làm việc không ngừng nghỉ và sống trong sự cô độc, thiếu thời gian cho chính mình.

"Mẹ hoàn hảo" (Perfect mum): Hình mẫu phải chu toàn cả gia đình lẫn sự nghiệp, học vấn và vóc dáng.

Một phát hiện sắc sảo trong nghiên cứu của Thạc sĩ My là vai trò "phóng đại" của mạng xã hội. Những hình ảnh được chọn lọc kỹ lưỡng từ các "mumfluencers"- những người mẹ có sức ảnh hưởng- về bữa ăn đẹp mắt, con ngoan, nhà cửa gọn gàng đã biến áp lực "mẹ hoàn hảo" từ một lý thuyết mơ hồ thành một "tiêu chuẩn hình ảnh sống động" khiến người mẹ thực tế cảm thấy mặc cảm, tự ti.

Đau lòng hơn, nghiên cứu chỉ ra rằng, chính gia đình thân cận (chồng, bố mẹ hai bên) lại là nguồn gây áp lực chính chứ không phải bạn bè hay truyền thông. Sự kỳ vọng và can thiệp từ những người gần gũi nhất có tác động mạnh mẽ nhất đến sức khỏe tinh thần của người mẹ. Ngược lại, Thạc sĩ My nhấn mạnh, sự hài lòng trong hôn nhân và sự chia sẻ thực chất của người chồng chính là "lá chắn" quan trọng nhất để bảo vệ người mẹ khỏi sự kiệt sức.

Làm mẹ không nên là một cuộc đua không hồi kết về sự hoàn hảo. Xã hội, đặc biệt là những người chồng, cần phải hiểu rằng sự mệt mỏi của người mẹ là có thật và cần được đo lường, lắng nghe một cách nghiêm túc.

Để "phá bỏ gông cùm", người chồng cần chủ động chia sẻ công việc nhà một cách thực chất; Ông bà nên thấu hiểu và tôn trọng quyền tự quyết của người mẹ. Ở góc độ vĩ mô, xã hội cần bình thường hóa việc trị liệu tâm lý cho phụ nữ khi họ có dấu hiệu quá tải tinh thần. Hãy để họ được là những người mẹ "đủ tốt", biết yêu thương bản thân và dám thừa nhận những giới hạn của mình. Bởi sau cùng, thứ mà một đứa trẻ cần nhất không phải là một "siêu nhân" biết tất cả mọi thứ, mà là một người mẹ hạnh phúc, biết mỉm cười và tận hưởng từng giây phút sống bên con.