Ngày Dân số Thế giới 11/7: Cần hoàn thiện chính sách để người trẻ yên tâm học tập, lập nghiệp, kết hôn và sinh con

Thanh niên là trung tâm của phát triển dân số bền vững

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc về kinh tế, xã hội, môi trường, khoa học - công nghệ cũng như nhân khẩu học. Trong bối cảnh đó, thanh niên vừa là nhóm dân số đông đảo nhất, vừa là lực lượng dẫn dắt đổi mới sáng tạo, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo dựng tương lai của mỗi quốc gia.

Ông cho rằng, thế hệ trẻ ngày nay có nhiều điều kiện thuận lợi hơn các thế hệ trước trong tiếp cận giáo dục, dịch vụ y tế, khoa học công nghệ và tri thức toàn cầu. Tuy nhiên, người trẻ cũng đang phải đối mặt với nhiều áp lực mới như việc làm thiếu ổn định, chi phí nhà ở tăng cao, áp lực kinh tế, khó khăn trong cân bằng giữa công việc và cuộc sống, cũng như những rào cản trong tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, đặc biệt là sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục.

"Để thanh niên phát huy năng lực, thực hiện các lựa chọn của mình và tham gia đầy đủ vào đời sống xã hội, việc bảo đảm quyền tiếp cận bình đẳng đối với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản là điều kiện then chốt để mỗi quốc gia phát huy hiệu quả tiềm năng dân số và bảo đảm phát triển bền vững", Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh.

Theo ông, Việt Nam hiện có gần 70 triệu người trong độ tuổi lao động từ 15-64 tuổi. Đây là giai đoạn "dân số vàng" mang lại cơ hội rất lớn để đất nước bứt phá về phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, lợi thế này sẽ không kéo dài nếu không có những chính sách phù hợp nhằm nâng cao chất lượng dân số, phát triển nguồn nhân lực và tạo điều kiện để người trẻ hiện thực hóa các dự định về học tập, nghề nghiệp và gia đình.

Nhiều thách thức mới

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, công tác dân số của Việt Nam hiện nay không còn chỉ tập trung vào việc kiểm soát quy mô dân số như trước mà đã chuyển sang giải quyết đồng thời nhiều vấn đề mới phát sinh trong bối cảnh biến động nhân khẩu học.

Một trong những thách thức lớn nhất là xu hướng kết hôn muộn, sinh con muộn, sinh ít con hoặc không sinh con đang ngày càng phổ biến, đặc biệt tại các đô thị lớn và những địa phương có mức phát triển kinh tế cao. Tuổi kết hôn lần đầu của người Việt Nam tăng lên kéo theo tuổi sinh con đầu lòng cũng muộn hơn, làm giảm số con trung bình trong mỗi gia đình.

Theo Thứ trưởng, nếu mức sinh thấp kéo dài sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quy mô dân số trong tương lai, làm suy giảm lực lượng lao động, đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số và tạo áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống an sinh xã hội, chăm sóc sức khỏe và phát triển kinh tế.

Bên cạnh đó, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn là vấn đề đáng lo ngại. Trong nhiều năm liên tiếp, tỷ số giới tính khi sinh của Việt Nam luôn cao hơn mức cân bằng tự nhiên. Nếu không được kiểm soát hiệu quả, trong tương lai sẽ xuất hiện tình trạng dư thừa nam giới trong độ tuổi kết hôn, kéo theo nhiều hệ lụy xã hội như gia tăng buôn bán phụ nữ, bạo lực giới, tội phạm xuyên quốc gia và mất ổn định xã hội.

Thứ trưởng cũng đặc biệt lưu ý đến tình trạng mang thai ở tuổi vị thành niên vẫn diễn ra tại nhiều địa phương. Dù tỷ lệ tảo hôn ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã giảm nhưng hiện vẫn ở mức khoảng 15%, ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng dân số và cơ hội phát triển của thanh thiếu niên.

Bên cạnh đó, dù chiều cao và thể lực của thanh niên Việt Nam đã có nhiều cải thiện trong những năm gần đây nhưng vẫn chưa đạt kỳ vọng so với nhiều quốc gia trong khu vực. Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục đầu tư cho dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em và thanh thiếu niên nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong dài hạn.

Đáng chú ý, Việt Nam đang thuộc nhóm quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh trên thế giới. Nếu như hiện nay cứ hai trẻ em mới có một người cao tuổi thì khoảng 50 năm tới, dự báo cứ hai trẻ em sẽ có tới bốn người cao tuổi. Trong khi đó, xu hướng sinh ít con sẽ càng khiến quá trình già hóa diễn ra nhanh hơn, tạo sức ép rất lớn đối với hệ thống y tế, an sinh xã hội và lực lượng lao động trong tương lai.

Cần hoàn thiện chính sách

Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, trước những thay đổi mạnh mẽ về cơ cấu dân số, Việt Nam đã và đang hoàn thiện hệ thống chính sách nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Ông cho biết, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Dân số, đồng thời phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng để triển khai đồng bộ các chính sách dân số trong thời gian tới.

Song song với đó, Chính phủ đang tiếp tục hoàn thiện hệ thống nghị định, thông tư hướng dẫn và các chương trình, đề án liên quan nhằm bảo đảm việc triển khai Luật Dân số thống nhất trên phạm vi cả nước.

Theo Thứ trưởng, định hướng của chính sách dân số hiện nay không chỉ dừng ở mục tiêu duy trì mức sinh hợp lý mà còn hướng đến nâng cao chất lượng dân số, thích ứng với già hóa dân số, kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Để đạt được các mục tiêu này, Thứ trưởng đề nghị Cục Dân số tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành và địa phương triển khai hiệu quả Luật Dân số; đồng thời đổi mới mạnh mẽ công tác truyền thông, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý dân số, nâng cao năng lực dự báo nhân khẩu học để kịp thời tham mưu các chính sách phù hợp.

Ông cũng đề nghị các bộ, ngành, địa phương quan tâm bố trí nguồn lực cho công tác dân số, đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến các nội dung của Luật Dân số đến từng người dân, đặc biệt là thanh niên và các cặp vợ chồng trẻ.