Ngày Thế giới phòng, chống mua bán người 30/7: Xây dựng "lá chắn" bảo vệ phụ nữ từ cộng đồng

Những chiếc bẫy trên không gian mạng

Liên tiếp các vụ án mua bán người bị triệt phá trong thời gian gần đây cho thấy loại tội phạm này vẫn diễn biến phức tạp với nhiều thủ đoạn ngày càng tinh vi. Từ những lời mời "việc nhẹ, lương cao", môi giới xuất khẩu lao động đến những mối quan hệ được tạo dựng trên mạng xã hội, các đối tượng đã lợi dụng tâm lý nhẹ dạ, cả tin của nhiều phụ nữ và trẻ em để đưa họ vào những chiếc bẫy không dễ thoát ra.

Mới đây, Công an tỉnh Nghệ An đã triệt phá liên tiếp hai đường dây mua bán người, giải cứu 3 phụ nữ, trong đó có cả trẻ em dưới 14 tuổi. Điều đáng nói, các đối tượng không còn sử dụng những thủ đoạn quá phức tạp. Chúng đánh trúng tâm lý muốn tìm việc làm, mong đổi đời của phụ nữ ở vùng nông thôn, miền núi bằng những lời hứa hẹn hấp dẫn về mức lương cao, được bao toàn bộ chi phí đi lại, ăn ở. Khi nạn nhân đặt chân qua biên giới, mọi lời hứa lập tức biến mất. Họ bị bán làm vợ, bị bóc lột sức lao động hoặc rơi vào những đường dây tội phạm xuyên quốc gia.

Nếu như trước đây, tội phạm mua bán người thường hoạt động dọc các tuyến biên giới thì nay, chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh có kết nối internet, bất cứ ai cũng có thể trở thành mục tiêu. Thực tế cho thấy, các đối tượng ngày càng khai thác triệt để mạng xã hội để tiếp cận nạn nhân. Chúng tạo dựng những tài khoản cá nhân với hình ảnh hào nhoáng, giả danh doanh nghiệp tuyển dụng, môi giới việc làm, kết bạn rồi từng bước tạo dựng lòng tin.

Sau nhiều ngày trò chuyện, khi nạn nhân không còn cảnh giác, chúng sẽ dẫn dụ sang nước ngoài bằng những lời hứa về công việc ổn định hoặc mức thu nhập hấp dẫn. Không ít người chỉ nhận ra mình bị lừa khi hộ chiếu đã bị giữ, điện thoại bị tịch thu và bị ép làm việc trong các cơ sở lừa đảo trực tuyến hoặc cưỡng bức lao động.

Chính vì vậy, chủ đề "Mắc kẹt sau bẫy lừa đảo" mà Liên hợp quốc lựa chọn cho Ngày Thế giới phòng, chống mua bán người năm nay được đánh giá phản ánh đúng thực trạng đang diễn ra ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Đây cũng là trọng tâm trong Kế hoạch hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống mua bán người và Ngày toàn dân phòng, chống mua bán người 30/7/2026 do Thủ tướng Chính phủ ban hành.

Theo kế hoạch này, Chính phủ yêu cầu huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng; đẩy mạnh tuyên truyền về các thủ đoạn lừa đảo qua mạng; đồng thời kịp thời phát hiện, giải cứu và hỗ trợ nạn nhân bị mua bán. Đặc biệt, các hoạt động tuyên truyền phải hướng mạnh về cơ sở, nhất là vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, khu vực biên giới, nơi người dân còn hạn chế về thông tin và dễ trở thành mục tiêu của các đường dây tội phạm.

Điểm chung giữa các vụ án gần đây là nạn nhân không còn giới hạn ở những phụ nữ có nhu cầu lấy chồng nước ngoài hay lao động xuất khẩu. Các em học sinh, thanh thiếu niên, lao động tự do, người có hoàn cảnh khó khăn... đều có thể trở thành "con mồi" của tội phạm nếu thiếu kỹ năng nhận diện rủi ro trên không gian mạng. Đáng lo hơn, nhiều nạn nhân không hề nhận thức mình đang bị mua bán. Họ chỉ nghĩ rằng mình đang đi làm, đi du lịch hoặc được giới thiệu một cơ hội đổi đời. Chính sự chủ quan ấy khiến quá trình phát hiện và ngăn chặn gặp nhiều khó khăn.

Đó cũng là lý do công tác phòng ngừa ngày nay không thể chỉ trông chờ vào lực lượng chức năng khi vụ việc đã xảy ra. Muốn ngăn chặn từ gốc, cần đưa kiến thức pháp luật, kỹ năng nhận diện rủi ro và thông tin cảnh báo đến từng thôn, bản, từng gia đình và từng hội viên phụ nữ.

Đây cũng chính là hướng tiếp cận mà Kế hoạch của Thủ tướng Chính phủ xác định: Phòng, chống mua bán người không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng công an mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, trong đó các tổ chức chính trị - xã hội, đặc biệt là Hội LHPN Việt Nam, giữ vai trò quan trọng trong tuyên truyền, phòng ngừa từ sớm, từ xa và hỗ trợ nạn nhân tái hòa nhập cộng đồng.

Điểm tựa từ Hội Phụ nữ

Trong bối cảnh các lực lượng chức năng liên tục mở các đợt cao điểm đấu tranh với tội phạm mua bán người, yêu cầu đặt ra không chỉ là phát hiện, xử lý nghiêm các đối tượng phạm tội mà còn phải ngăn chặn từ sớm, từ xa. Muốn làm được điều đó, cần xây dựng "lá chắn" ngay từ cộng đồng, nơi người dân được trang bị kiến thức, kỹ năng nhận diện các thủ đoạn của tội phạm. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt trong Kế hoạch hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống mua bán người năm 2026 khi Thủ tướng Chính phủ giao Trung ương Hội LHPN Việt Nam chủ trì, phối hợp đẩy mạnh truyền thông và hỗ trợ nạn nhân tái hòa nhập cộng đồng.

Cụ thể hóa nhiệm vụ này, ngày 28/7, Trung ương Hội LHPN Việt Nam phối hợp với Hội LHPN tỉnh Khánh Hòa tổ chức Diễn đàn truyền thông "Mắc kẹt sau bẫy lừa đảo", thu hút hơn 300 hội viên phụ nữ và người dân tham gia. Diễn đàn không chỉ cung cấp thông tin về các phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm mua bán người mà còn trang bị kỹ năng nhận diện, phòng ngừa và tự bảo vệ trên môi trường số thông qua những tình huống thực tế, các tiểu phẩm tương tác.

Phát biểu tại diễn đàn, bà Nguyễn Thị Minh Hương, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam, cho biết mua bán người là một trong những loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm, xâm phạm nghiêm trọng quyền con người và đang có xu hướng gắn chặt với các đường dây lừa đảo trực tuyến xuyên quốc gia.

Theo bà Nguyễn Thị Minh Hương, chủ đề "Mắc kẹt sau bẫy lừa đảo" mà Liên hợp quốc lựa chọn cho Ngày Thế giới phòng, chống mua bán người năm 2026 là lời cảnh báo về xu hướng các tổ chức tội phạm lợi dụng mạng xã hội để tuyển mộ nạn nhân, đưa sang Campuchia, khu vực Tam giác Vàng (Lào), Myanmar và một số quốc gia khác nhằm cưỡng bức lao động, lừa đảo trực tuyến.

Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam nhấn mạnh, phòng ngừa từ sớm, từ xa thông qua truyền thông, nâng cao nhận thức và trang bị kỹ năng tự bảo vệ chính là "lá chắn" hiệu quả nhất để phụ nữ, trẻ em không rơi vào những chiếc bẫy mua bán người trên không gian mạng.

Đây cũng là định hướng xuyên suốt trong công tác phòng, chống mua bán người của Hội LHPN Việt Nam. Trong nhiệm kỳ 2026-2031, Trung ương Hội sẽ tiếp tục đổi mới hoạt động truyền thông, ứng dụng công nghệ số; phát huy vai trò của cán bộ, hội viên trong phát hiện, tố giác tội phạm; đồng thời đặt mục tiêu 100% phụ nữ, trẻ em là nạn nhân bạo lực, nạn nhân mua bán người trở về được tiếp cận ít nhất một dịch vụ hỗ trợ phù hợp.

Những định hướng này đang được cụ thể hóa tại nhiều địa phương, đặc biệt ở các tỉnh miền núi, biên giới - nơi phụ nữ và trẻ em vẫn là nhóm có nguy cơ cao trở thành nạn nhân của tội phạm mua bán người. Điển hình là tỉnh Điện Biên. Với đường biên giới dài và đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, địa phương này từ lâu được xác định là một trong những địa bàn tiềm ẩn nguy cơ về mua bán người.

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của mạng xã hội, các thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi hơn khi lợi dụng Facebook, Zalo hay các ứng dụng nhắn tin để làm quen, dụ dỗ phụ nữ bằng những lời mời việc làm, kết hôn hoặc xuất khẩu lao động. Trước thực tế đó, các cấp Hội LHPN tỉnh Điện Biên xác định phòng, chống mua bán người là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong công tác Hội.

Bà Pờ Diệu Ninh, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Điện Biên cho biết, giai đoạn 2021-2025, toàn tỉnh duy trì hiệu quả 31 mô hình, câu lạc bộ phòng, chống mua bán người và phòng, chống tội phạm với hơn 1.000 thành viên, đồng thời duy trì 19 hòm thư tố giác tội phạm tại cơ sở để người dân chủ động cung cấp thông tin. Công tác tuyên truyền được đổi mới với chuyên mục "Phụ nữ Điện Biên" bằng tiếng phổ thông, tiếng Mông, tiếng Thái; ứng dụng AI sản xuất bản tin và tổ chức các cuộc thi trực tuyến. Nhờ đó, nhiều phụ nữ biết cách kiểm chứng thông tin tuyển dụng trên mạng, cảnh giác với các lời mời "việc nhẹ, lương cao" và chủ động tố giác các dấu hiệu nghi vấn.

Mới đây, hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống mua bán người năm nay, Hội LHPN xã Nà Hỳ (Điện Biên) đã phối hợp với lực lượng công an và bộ đội biên phòng tuyên truyền cho hơn 500 hội viên phụ nữ và người dân về các phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm; hướng dẫn kỹ năng nhận diện hành vi lừa đảo, phòng ngừa xuất cảnh trái phép và bảo vệ bản thân trên môi trường mạng.

Không chỉ Điện Biên, tại Tuyên Quang, Hội LHPN tỉnh cũng phối hợp với Tổ chức Blue Dragon International tổ chức các lớp tập huấn về công tác xã hội, kỹ năng tiếp cận nạn nhân, kỹ năng hỗ trợ và bảo vệ phụ nữ, trẻ em tại cộng đồng. Các hoạt động truyền thông được triển khai ngay tại thôn, bản, giúp cán bộ Hội cơ sở có thêm kỹ năng nhận diện nguy cơ, hỗ trợ nạn nhân và tư vấn cho người dân về di cư an toàn.

Trong khi đó, Hội LHPN tỉnh Ninh Bình tổ chức nhiều đợt truyền thông cho hơn 1.200 hội viên phụ nữ, tập trung trang bị kỹ năng nhận diện các dấu hiệu lừa đảo, xử lý tình huống khi phát hiện hành vi mua bán người và nâng cao trách nhiệm của cộng đồng trong tố giác tội phạm.

Không để nạn nhân đơn độc sau khi trở về

Có thể thấy, thay vì chờ xảy ra vụ việc mới vào cuộc, nhiều địa phương đang chuyển mạnh sang tư duy "phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở". Đây cũng là cách tiếp cận bền vững nhất trong bối cảnh tội phạm ngày càng lợi dụng không gian mạng để tiếp cận nạn nhân.

Đối với những phụ nữ từng bị mua bán, hành trình trở về quê hương mới chỉ là bước khởi đầu. Điều khó khăn hơn là vượt qua những tổn thương tâm lý, sự mặc cảm và áp lực mưu sinh. Nhiều nghiên cứu cho thấy, nếu không được hỗ trợ kịp thời, nạn nhân rất dễ rơi trở lại vòng xoáy nghèo đói và tiếp tục trở thành mục tiêu của các đường dây mua bán người.

Song song với công tác phòng ngừa, việc tiếp nhận, giải cứu và hỗ trợ nạn nhân cũng được đặc biệt chú trọng. Theo Bộ Công an, quá trình xác minh, giải cứu và hỗ trợ nạn nhân hiện được triển khai theo nguyên tắc "lấy nạn nhân làm trung tâm", bảo đảm trợ giúp pháp lý, hỗ trợ tâm lý, đào tạo nghề, tạo sinh kế và giúp họ tái hòa nhập cộng đồng. Nhận thức rõ điều đó, các cấp Hội Phụ nữ không chỉ tuyên truyền phòng ngừa mà còn kiên trì đồng hành cùng nạn nhân trên hành trình tái hòa nhập.

Cuối năm 2025, Hội LHPN tỉnh Điện Biên phối hợp với Trung tâm Hỗ trợ Phụ nữ phát triển Việt Nam hỗ trợ 2 phụ nữ là nạn nhân của mua bán người trở về địa phương. Một người được hỗ trợ mô hình chăn nuôi với kinh phí 10 triệu đồng, người còn lại được hỗ trợ 15 triệu đồng để học nghề làm tóc. Từ những khoản hỗ trợ không lớn nhưng đúng nhu cầu, cả hai đã có việc làm, ổn định cuộc sống và từng bước vượt qua mặc cảm.

Song song với đó, thông qua Dự án 8, Quỹ Phụ nữ phát triển và nhiều chương trình hợp tác với các tổ chức quốc tế, Hội còn hỗ trợ tư vấn tâm lý, trợ giúp pháp lý, đào tạo nghề và tạo sinh kế cho phụ nữ bị mua bán trở về.

Ở Hà Tĩnh, công tác phòng, chống mua bán người cũng được triển khai đồng bộ thông qua nhiều dự án hợp tác với Tổ chức Di cư quốc tế (IOM) và các tổ chức phi chính phủ. Không chỉ truyền thông cho hàng nghìn hội viên, Hội LHPN tỉnh còn hỗ trợ mô hình sinh kế, khảo sát nhu cầu của người dân, tuyên truyền về di cư an toàn, góp phần giảm những nguyên nhân dẫn đến nguy cơ bị mua bán.

"Lá chắn" bền vững từ cộng đồng

Từ Điện Biên, Hà Tĩnh đến Tuyên Quang hay Ninh Bình, cách làm của các cấp Hội đều có điểm chung là lấy phụ nữ làm trung tâm của hoạt động phòng ngừa, đồng thời coi việc hỗ trợ nạn nhân tái hòa nhập là giải pháp căn cơ để cắt đứt vòng luẩn quẩn của mua bán người.

Dẫu vậy, những vụ án liên tiếp bị triệt phá thời gian qua cho thấy cuộc chiến chống mua bán người vẫn còn nhiều gian nan. Khi các đối tượng phạm tội ngày càng lợi dụng công nghệ, mạng xã hội và những khoảng trống về nhận thức để lừa đảo, thì "vắc xin" hiệu quả nhất vẫn là kiến thức, kỹ năng và sự cảnh giác của mỗi người dân.

Thế nhưng để có được điều đó, không thể chỉ trông chờ vào các đợt cao điểm tấn công tội phạm hay những chiến dịch truyền thông ngắn hạn. Điều cần thiết hơn là xây dựng một mạng lưới phòng ngừa bền vững ngay từ cơ sở, nơi mỗi cán bộ Hội Phụ nữ, mỗi chi hội, mỗi tổ phụ nữ đều có thể trở thành "điểm chạm" đầu tiên phát hiện nguy cơ, tư vấn, hỗ trợ và bảo vệ phụ nữ, trẻ em.

Trong cuộc chiến ấy, vai trò của Hội LHPN các cấp không chỉ thể hiện ở những buổi tuyên truyền hay các lớp tập huấn. Giá trị lớn nhất là sự hiện diện bền bỉ của tổ chức Hội ở từng thôn, bản, từng khu dân cư; là những cánh tay nối dài kết nối lực lượng chức năng với người dân; là điểm tựa để những phụ nữ từng lầm lỡ, từng bị tổn thương có thêm niềm tin bắt đầu lại cuộc sống.

Bởi phía sau mỗi nạn nhân được giải cứu không chỉ là thành công của một chuyên án, mà còn là sự hồi sinh của một cuộc đời, một gia đình và cả tương lai của những đứa trẻ. Để những chiếc bẫy mua bán người không còn đất sống, cần sự chung tay của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Trong đó, các cấp Hội LHPN sẽ tiếp tục là lực lượng nòng cốt, bền bỉ dựng nên "lá chắn" bảo vệ phụ nữ và trẻ em từ sớm, từ xa, ngay giữa cộng đồng.