Nghị trường quốc tế và cuộc đấu tranh cho bản sắc giới

Định kiến giới: "Bức trần kính" giữa không gian quyền lực

Cách đây không lâu, chính trường thế giới vẫn tồn tại những quy tắc ngầm định về sự chuyên nghiệp, nơi một chính trị gia giỏi phải là người không vướng bận việc gia đình. Chính tư duy cũ kỹ này đã tạo ra những khoảnh khắc đầy kịch tính và cả sự xót xa.

Tháng 11/2017, hình ảnh nghị sĩ Yuka Ogata (Nhật Bản) bị mời ra khỏi phòng họp Hội đồng thành phố Kumamoto vì bế con trai 7 tháng tuổi trên tay đã gây chấn động dư luận. Cô bị các đồng nghiệp nam bao vây và yêu cầu rời đi vì sự hiện diện của đứa trẻ bị coi là "vi phạm sự uy nghiêm". Sự kiện này không chỉ là một xung đột quy tắc, mà còn bóc trần một thực tế: Hệ thống lập pháp lúc bấy giờ hoàn toàn thiếu vắng những hạ tầng hỗ trợ phụ nữ.

Trước đó, vào tháng 6/2009 tại Úc, một kịch bản tương tự đã xảy ra khi nữ nghị sĩ Sarah Hanson-Young bị yêu cầu đưa con gái 2 tuổi của mình ra khỏi nghị trường vì lý do "vi phạm quy tắc". Bà thậm chí đã phải đối mặt với những lời mỉa mai cay nghiệt từ đồng nghiệp rằng nghị trường không phải là "nhà trẻ". Hệ quả của sự khắt khe đó là những thực tế đáng suy ngẫm về sự công bằng trong điều kiện công tác. Trong khi các chính trị gia nam thường có ưu thế phát triển sự nghiệp khi gia đình trở thành hậu phương ổn định, giúp họ yên tâm tập trung vào công việc chung, thì với phái nữ, đây lại là bài toán cân bằng đầy thử thách.

Một khảo sát tại các nghị viện châu Âu từng chỉ ra rằng, để tiến sâu hơn trên con đường chính trị, tỷ lệ nữ chính trị gia chọn cuộc sống độc thân hoặc chưa lập gia đình cao hơn đáng kể so với các đồng nghiệp nam - những người vốn coi sự ổn định từ gia đình là một trong những nền tảng thuận lợi để thăng tiến.

Sự thức tỉnh và những biểu tượng của thay đổi

Tuy nhiên, chính trường quốc tế những năm gần đây đã chứng kiến những bước ngoặt mang tính biểu tượng, xóa tan những gam màu xám của quá khứ. Một trong những hình ảnh lay động nhất là Chủ tịch Quốc hội New Zealand - Trevor Mallard - vừa điều hành phiên họp vừa thản nhiên cho em bé của một nghị sĩ bú bình ngay trên ghế chủ tọa.

Hành động này không đơn thuần là sự tử tế cá nhân, mà như chuyên gia về giới của IPU - Tiến sĩ Sonia Palmieri nhận định: "Nó đánh dấu sự phá vỡ quan niệm lỗi thời rằng việc chăm sóc con cái là việc riêng của phụ nữ. Nó đưa trách nhiệm gia đình trở thành một phần chính đáng của đời sống chính trị". 

Sự "thức tỉnh" này đã tạo ra làn sóng cải cách thực chất trên toàn cầu. Nghị viện Anh lần đầu tiên trong lịch sử sửa đổi quy tắc cho phép đại biểu được nghỉ thai sản và có người bỏ phiếu thay. Nghị viện Châu Âu bắt đầu thiết lập các phòng cho con bú và nhà trẻ ngay trong tòa nhà nghị sự. Những nỗ lực này nhằm hướng tới một mô hình mà các chuyên gia gọi là "Nghị viện thân thiện với gia đình".

Khi chất lượng được kiến tạo từ bản sắc

Đến nay, tình hình đã có những chuyển biến rõ rệt. Những gương mặt như cựu Thủ tướng New Zealand Jacinda Ardern hay cựu Thủ tướng Phần Lan Sanna Marin đã chứng minh rằng: Một người mẹ trẻ hoàn toàn có thể lãnh đạo quốc gia vượt qua những cuộc khủng hoảng lớn nhất. Sự hiện diện của họ mang đến một "sức mạnh mềm", đó là khả năng thấu cảm giúp chuyển hóa những con số ngân sách khô khan thành những chính sách an sinh xã hội sát sườn.

Giáo sư Sarah Childs, tác giả của khung tiêu chuẩn "Nghị viện nhạy cảm giới", đã nhấn mạnh trong các báo cáo của mình rằng: "Một nghị trường thực sự trưởng thành là nơi không bắt phụ nữ phải nam tính hóa bản thân. Khi hệ thống hỗ trợ phụ nữ thực hiện thiên chức, chính nghị trường đó sẽ trở nên nhạy bén hơn với những vấn đề của trẻ em, giáo dục và y tế - vốn là cốt lõi của sự phát triển bền vững".

Cuộc đấu tranh cho bình đẳng giới trên nghị trường quốc tế đã đi từ sự khắt khe đến sự thấu hiểu và luật hóa các cơ chế hỗ trợ. Hành trình đó khẳng định: Một nền chính trị hiện đại không chỉ mạnh mẽ ở những quyết sách vĩ mô, mà còn phải tràn đầy hơi ấm nhân văn. Khi rào cản về định kiến được gỡ bỏ, đó là lúc chúng ta chạm đến một nền dân chủ thực sự bao trùm, nơi mỗi đại biểu đều có thể mang trọn vẹn bản sắc của mình để phụng sự nhân dân.

Nhìn về thực tiễn tại Việt Nam, dòng chảy của bình đẳng giới trên nghị trường đã và đang có những bước tiến mạnh mẽ và đầy tự hào. Với sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước, tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội khóa XV đã đạt con số ấn tượng 30,26% - mức cao nhất trong nhiều nhiệm kỳ qua. 

Những con số này không chỉ mang tính thống kê, mà được minh chứng bằng chính những đóng góp thực chất của các nữ đại biểu trên nghị trường. Họ đã thể hiện rõ bản lĩnh, trí tuệ và sự tận tụy trong việc quyết định các vấn đề đại sự của đất nước, từ luật pháp, kinh tế đến những chính sách an sinh xã hội thấu tình đạt lý.

Trước thềm kỳ bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, chúng ta kỳ vọng và tin tưởng rằng tỷ lệ đại diện nữ sẽ tiếp tục tăng lên cả về lượng và chất. Việt Nam đang nỗ lực kiến tạo một môi trường thuận lợi nhất để các nữ ứng cử viên tự tin phát huy bản sắc và năng lực, để mỗi lá phiếu của cử tri không chỉ trao gửi niềm tin vào một cá nhân, mà còn góp phần xây dựng một nghị trường ngày càng bao trùm, hiện đại và nhân văn.