Nghiên cứu hoàn thiện cơ chế giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận

Không để ý kiến của Nhân dân không rơi vào im lặng

Hội thảo nhằm đánh giá 13 năm thực hiện Quyết định 217, Quyết định 218 về công tác giám sát, phản biện xã hội, tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền của MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội; từ đó đề xuất, kiến nghị giải pháp hoàn thiện đồng bộ cơ chế để MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội tham gia sâu rộng trong hoạt động giám sát, phản biện xã hội, xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền, cụ thể hóa phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tại Đại hội MTTQ Việt Nam lần thứ XI: "Không để kiến nghị của Mặt trận chỉ dừng lại ở báo cáo, không để ý kiến chính đáng của Nhân dân rơi vào im lặng".

Phát biểu đề dẫn hội thảo, bà Đàm Thị Vân Thoa, Phó Trưởng ban Dân chủ, Giám sát và Phản biện xã hội, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, khẳng định, công tác giám sát, phản biện xã hội và góp ý xây dựng Đảng, chính quyền luôn được Đảng, Nhà nước quan tâm bằng nhiều quy định cụ thể. Tuy nhiên, sau gần 13 năm thực hiện Quyết định 217 và 218, công tác này vẫn bộc lộ một số hạn chế như: nhận thức về kiểm soát quyền lực chưa đầy đủ; một số hoạt động còn hình thức, chất lượng chưa cao; việc tiếp thu, phản hồi kiến nghị chưa được coi trọng và thiếu cơ chế thực hiện; cán bộ còn tâm lý ngại va chạm, né tránh; đồng thời kinh phí và điều kiện cơ sở vật chất (nhất là cấp xã trong bối cảnh chuyển đổi số) còn thiếu thốn. 

Để khắc phục, dự thảo báo cáo đề xuất các giải pháp trọng tâm: tăng cường sự lãnh đạo của Đảng; nâng cao nhận thức các tầng lớp nhân dân; hoàn thiện cơ chế, pháp luật và kiện toàn bộ máy, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ chuyên trách. Đồng thời, dự thảo nhấn mạnh việc đổi mới nội dung, phương thức thực hiện. Trong đó, tập trung phát huy vai trò chủ trì của MTTQ Việt Nam và sự phối hợp chặt chẽ, chủ động của các tổ chức chính trị - xã hội; đổi mới giám sát chuyên đề toàn quốc; nâng cao tính thực chất của các hội nghị đối thoại giữa người đứng đầu với nhân dân và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong toàn bộ quy trình.

Đổi mới phương thức, nâng cao bản lĩnh cán bộ để hành động thực chất

Tại hội thảo, bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam, thẳng thắn nêu lên những bất cập, hạn chế đồng thời kiến nghị nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng công tác giám sát, phản biện xã hội, góp ý xây dựng Đảng và chính quyền theo Quyết định số 217-QĐ/TW và Quyết định số 218-QĐ/TW của Bộ Chính trị.

Đánh giá về những điểm nghẽn trong thời gian qua, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Thu Hiền cho biết, một số nơi, việc lựa chọn nội dung giám sát, phản biện vẫn chưa bám sát thực tiễn, còn tâm lý e ngại, né tránh các vụ việc bức thiết liên quan trực tiếp đến quyền lợi của phụ nữ và trẻ em. Nhiều kiến nghị sau giám sát còn chung chung, thiếu dữ liệu thực chứng và luận cứ khoa học khiến tính thuyết phục chưa cao. Đáng chú ý, tình trạng các cơ quan chức năng chậm phản hồi, không phản hồi hoặc tiếp thu ý kiến một cách đối phó vẫn diễn ra phổ biến mà chưa có chế tài xử lý nghiêm khắc. 

Ở cấp cơ sở, nhất là cấp xã, năng lực phân tích chính sách của cán bộ Hội còn hạn chế, dẫn đến sự nể nang, ngại va chạm. Áp lực từ tinh giản biên chế và việc sáp nhập bộ máy cũng làm giảm lực lượng chuyên trách, gây khó khăn cho việc triển khai sâu rộng. 

Ngoài ra, sự thiếu đồng bộ giữa Luật Bình đẳng giới và Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật đã làm bỏ lỡ nhiều cơ hội phản biện từ sớm của tổ chức Hội.

Trước những thách thức đó, Hội LHPN Việt Nam đề xuất 8 nhóm giải pháp đồng bộ, trọng tâm là hoàn thiện thể chế theo hướng cụ thể hóa thời hạn, hình thức phản hồi và quy định chế tài đối với cơ quan không tiếp thu kiến nghị. Đại diện của Trung ương Hội LHPN Việt Nam cũng kiến nghị, cần có hướng dẫn quy trình góp ý bằng văn bản định kỳ hàng năm trước khi kiểm điểm cấp ủy, chính quyền theo đúng tinh thần Quyết định 218. Đồng thời, cần sửa đổi các luật liên quan theo hướng bắt buộc lồng ghép, đánh giá tác động giới trong quy trình lập pháp và bảo đảm quyền tham gia từ sớm của Hội LHPN Việt Nam. 

Bên cạnh thể chế, giải pháp về con người và phương thức thực hiện cũng được nhiều đại biểu đề cập. Hội LHPN Việt Nam kiến nghị tăng cường nâng cao năng lực phân tích chính sách, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số cho đội ngũ cán bộ Hội nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung. Phương thức triển khai cần đổi mới theo hướng thực chất, có trọng tâm thông qua đối thoại chính sách, tham vấn chuyên gia và khảo sát xã hội. Đặc biệt, Hội kiến nghị trong các văn bản sửa đổi, bổ sung sắp tới cần làm rõ hơn tư cách chủ thể giám sát, phản biện của các tổ chức chính trị - xã hội trong bối cảnh trực thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tránh tình trạng dồn hết nhiệm vụ lên Mặt trận hoặc gây ra sự trùng lặp, chồng chéo tại địa phương.

Góp ý tại hội thảo, GS. TS. Trần Ngọc Đường, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn Dân chủ và Pháp luật, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, cho rằng, để tiếp tục phát huy vai trò của MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội trong hoạt động giám sát, phản biện xã hội, cần nâng cao năng lực tổ chức và thực hiện việc tập hợp ý kiến, kiến nghị của nhân dân và giám sát, phản biện xã hội thông qua việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức của MTTQ các cấp có bản lĩnh chính trị, có tư duy giám sát và phản biện xã hội, có trình độ pháp lý, có khả năng phân tích chính sách. Đặc biệt, cán bộ Mặt trận phải thực sự gần dân, sát dân, có tinh thần độc lập, khách quan, dám bảo vệ cái đúng.

"Cần xây dựng và kiện toàn các Hội đồng tư vấn, Ban tư vấn, Tổ tư vấn đủ mạnh, đủ năng lực, đủ nhiệt huyết tham gia vào công tác xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền của Mặt trận tổ quốc các cấp; đồng thời ứng dụng công nghệ số trong việc tập hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân, giám sát và phản biện xã hội" - GS. TS. Trần Ngọc Đường nói.

Trong khi đó, TS. Nguyễn Văn Pha, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cũng đưa ra các giải pháp nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội. Trong đó, cần hoàn thiện thể chế, cần chuẩn hóa quy trình giám sát, phản biện theo từng cấp; nâng cao chất lượng đội ngũ, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ giám sát, phản biện xã hội thông qua việc xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu về kỹ năng phản biện chính sách, phân tích pháp luật và đánh giá tác động, kỹ năng điều tra xã hội học; Tổ chức tập huấn theo tình huống thực tế, mô phỏng các cuộc giám sát, phản biện. Bên cạnh đó, cần có cơ chế đãi ngộ thỏa đáng nhằm thu hút chuyên gia, trí thức, củng cố các tổ chức tư vấn và cần thành lập mạng lưới chuyên gia phản biện theo từng lĩnh vực.

"Ngoài ra, cần đổi mới nội dung, phương thức hoạt động. Theo đó, cần lựa chọn vấn đề trọng tâm để tổ chức giám sát. Ưu tiên giám sát các vấn đề đất đai, môi trường, an sinh xã hội, khiếu nại, tố cáo của Nhân dân, những vấn đề có nguy cơ phát sinh tiêu cực… Tránh dàn trải, mỗi năm chỉ chọn ít nhưng sâu. Tăng cường đối thoại, tranh luận chính sách bằng việc phối hợp tổ chức đối thoại trực tiếp giữa cơ quan ban hành chính sách - Người dân, doanh nghiệp - Chuyên gia", TS Nguyễn Văn Pha đề xuất.

Hội thảo cũng nhận được nhiều ý kiến tâm huyết của các đại biểu nhằm kiến nghị các giải pháp trọng tâm để nâng cao chất lượng công tác giám sát, phản biện xã hội, góp ý xây dựng Đảng và chính quyền theo Quyết định số 217-QĐ/TW và Quyết định số 218-QĐ/TW của Bộ Chính trị.

Tiếp thu ý kiến của đại biểu tham dự tại Hội thảo, Ủy viên TƯ Đảng, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Hà Thị Nga nhấn mạnh, Quyết định số 217–QĐ/TW và Quyết định số 218/QĐ-TW là căn cứ quan trọng để MTTQ Việt Nam phát huy vai trò của mình tham gia hoạt động giám sát, phản biện xã hội, đặc biệt tham gia đóng góp ý kiến xây dựng Đảng, Nhà nước. Dù có nhiều kết quả đáng khích lệ, nhưng trong bối cảnh hiện nay đòi hỏi chúng ta có tư duy mới hơn để quyết tâm hành động thực chất, hiệu quả hơn.

Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Hà Thị Nga cho rằng, trong nhiệm kỳ 2026-2031, với mô hình tổ chức bộ máy ngày càng được củng cố, MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội cần phát huy tinh thần đổi mới, tinh thần hành động để đi vào thực tiễn cũng như xác định nhiệm vụ giám sát, phản biện xã hội, xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền là một trong những nhiệm vụ quan trọng để quyết tâm hành động thực chất, hiệu quả hơn.

Từ ý kiến của đại biểu tham dự Hội thảo, Ban soạn thảo cần tiếp tục tiếp thu, chỉnh sửa đánh giá được những kết quả đã đạt được, những ưu điểm, hạn chế và những khó khăn, vướng mắc, nguyên nhân, bài học kinh nghiệm, đề xuất giải pháp để nâng cao chất lượng giám sát, phản biện góp ý xây dựng Đảng, xây dựng Chính quyền của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, tạo cơ chế, điều kiện để MTTQ thực hiện tốt quyền, trách nhiệm trong giám sát, phản biện góp ý xây dựng Đảng, xây dựng Chính quyền.