Ngỡ ngàng vẻ đẹp đàn tế trời triều Nguyễn sắp hoàn thiện
Dự án bảo tồn, tu bổ đàn Nam Giao (đàn tế trời dưới thời vua triều Nguyễn) tại TP Huế bước vào giai đoạn hoàn thiện cuối cùng.
Đàn Nam Giao được Vua Gia Long cho xây dựng năm 1806 ở phía nam Kinh thành, là nơi các vua Triều Nguyễn tổ chức lễ Tế Giao. Đây là một trong những di tích quan trọng của Quần thể di tích Cố đô Huế.
Dự án có tổng vốn đầu tư là 40,382 tỷ đồng từ ngân sách thành phố, do Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế làm chủ đầu tư, Ban Quản lý Dự án Di tích Cố đô Huế trực tiếp quản lý. Công trình được khởi công tháng 11/2024. Đến thời điểm hiện tại, dự án Bảo tồn, tu bổ di tích đàn Nam Giao (phần còn lại) đã đạt khoảng 97% khối lượng, dự kiến bàn giao vào tháng 10/2026, sớm hơn 7 tháng so với kế hoạch. Theo tìm hiểu của PV, hiện nay các công trình đã được phục hồi nền móng và kiến trúc tại vị trí nguyên gốc, cùng hệ thống tường bao, khung gỗ, mái, cửa và vách ván liên ba.
Mái lợp ngói liệt thanh lưu ly bờ mái, con giống được phục hồi, tô màu theo truyền thống. Bình phong Giao Đàn phía nam và phía đông được tu bổ khối xây, phục hồi lớp trát và bả màu theo nguyên trạng.
Đàn Nam Giao có lịch sử hơn 200 năm, là một chỉnh thể gồm Giao Đàn, Trai Cung, Thần Trù và Thần Khố. Trong đó, Giao Đàn là khu vực trung tâm, Trai Cung nằm về phía tây nam, là nơi nhà vua trai giới trước khi thực hiện lễ Tế Giao.
Theo tư liệu, từ năm 1807 đến 1945, tại đây đã diễn ra 98 buổi đại lễ, với 10 trong số 13 vị vua nhà Nguyễn trực tiếp thực hiện hoặc sai người tế thay.
Đàn tế Nam Giao (Giao Đàn) có 4 vòng thành cùng hướng với nhau, trong đó 3 vòng thành ở bên trong được xây cao lên 1 bậc lớp này so với lớp khác. Tất cả 4 phía tường thành vòng ngoài đều trổ cửa nằm chính giữa theo đúng bốn phương chính. Các cửa đều mở 3 lối, phân chia bằng 4 trụ gạch.
Riêng Trai Cung là cụm di tích tương đối biệt lập so với Giao Đàn và nằm về góc tây nam. Bao quanh Trai Cung là tường thành mở 1 cổng tam quan nằm phía nam (Cung Môn) và 1 cổng phía bắc (Cổng Hậu). Ở trung tâm là ngôi chính điện 5 gian 2 chái có trục dọc nằm theo hướng bắc nam, chia thành hai phần tính từ cột hiên gian giữa phía bắc, mái lợp ngói liệt.
Từ cột hiên của trục phân chia, xây tường thành bao quanh Trai Cung về phía bắc trổ cửa tả (Tả Nội) và hữu (Hữu Nội). Bốn phía của Trai Cung chính điện xây có 4 nhà Tả Túc, Hữu Túc nằm tả hữu phía trước và Thượng Trà, Thượng Thiện nằm tả hữu phía sau.
Đây là đàn tế trời còn lại duy nhất và tương đối nguyên vẹn ở Việt Nam. Do vậy, công trình kiến trúc này là một cơ sở tham chiếu, cung cấp các số liệu khoa học quan trọng cho việc nghiên cứu hình thức, tỷ lệ kiến trúc, kết cấu của các công trình thuộc loại đàn tế của nhà Nguyễn, cũng như phục vụ công tác trùng tu, phục dựng các Đàn tế ở Việt Nam.
Năm 2020, di tích Đàn Nam Giao được Trung tâm Bảo tồn di tích cố dố Huế thực hiện trùng tu tổng thể Đàn Nam Giao giai đoạn 1 bao gồm: Hạ giải toàn phần và tu bổ phục hồi Trai cung chính điện, tu bổ phục hồi cổng, tường thành nội ngoại xung quanh Trai cung và La Thành phía Tây, tôn tạo hệ thống hạ tầng kỹ thuật gồm điện nước.
Về mặt kiến trúc. Đàn Nam Giao triều Nguyễn tuân thủ chặt chẽ theo thuyết Tam tài cũng như quan niệm "Trời tròn Đất vuông". Đàn Nam Giao gồm 3 tầng xây chồng lên nhau với các dạng thức và màu sắc khác biệt.
Trời tròn biểu hiện bằng Viên đàn với lan can quét vôi màu xanh. Đất vuông biểu hiện bằng Phương đàn với lan can quét vôi màu vàng. Tầng dưới cùng cũng hình vuông, lan can quét vôi màu đỏ biểu hiện cho Người. Trời - Đất - Người, được thể hiện trong mối quan hệ vừa có tính tách biệt tương đối, vừa thống nhất tuyệt đối. Đặc biệt, yếu tố Con người được thể hiện rất rõ ràng và khá bình đẳng với tất cả Trời Đất và các vị thần linh.
Trải qua bao biến thiên của lịch sử, Đàn Nam Giao và lễ tế giao cũng đã là chỗ gối đầu rất vững chắc của chế độ quân chủ nhà Nguyễn trong một thời gian dài. Hiện nay, đàn tế Trời này đã trở thành một di tích lịch sử và văn hóa hiếm hoi của Việt Nam và của cả vùng Viễn Đông. Nó lại nằm ở vị trí trung tâm trên bản đồ di tích và thắng cảnh Huế.
Do vậy, Đàn Nam Giao là một bộ phận quan trọng của quần thể kiến trúc Cố đô Huế, công trình có giá trị trong việc sử dụng khai thác phục vụ du lịch, sự kiện văn hóa trong các dịp lễ hội. Đây cũng là nơi diễn ra nghi lễ tế trời đất vào mùa xuân hàng năm cầu cho quốc thái dân an, là một điểm không thể thiếu trong hành trình tham quan của du khách khi thăm Huế.
