Ngừng kinh doanh, phụ nữ phải làm gì để không bị phạt thuế?

Một chủ doanh nghiệp nhỏ ở Hà Nội từng chia sẻ câu chuyện dở khóc dở cười: Chị đăng ký thành lập một công ty chuyên về tư vấn và thiết kế thời trang với bao tâm huyết. Kinh doanh không như kỳ vọng, chị lặng lẽ đóng cửa cửa hàng, trả mặt bằng rồi chuyển sang làm công việc khác. Mấy năm sau, khi quay lại làm thủ tục đăng ký hộ kinh doanh mới, chị ngỡ ngàng nhận thông báo mình đang nợ tiền phạt hành chính và tiền chậm nộp hồ sơ thuế lên tới hàng chục triệu đồng. Do không am hiểu quy định, chị nghĩ chỉ cần dừng bán là xong, mà không biết rằng mã số thuế vẫn đang tồn tại và tiền phạt vẫn âm thầm cộng dồn theo thời gian.

Câu chuyện của người phụ nữ ấy không phải là hiếm. Theo thống kê từ chiến dịch "Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh", toàn quốc hiện có khoảng 617.000 doanh nghiệp thuộc diện rà soát. Trong đó, gần 292.000 doanh nghiệp đã dừng hoạt động thực tế nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể, cùng hơn 325.000 doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký và phát sinh nợ thuế. Đằng sau những con số khổng lồ này là hàng trăm nghìn chủ doanh nghiệp, đang bị mắc kẹt giữa một vòng lặp pháp lý khó tháo gỡ, không ít trong số đó là phụ nữ.

Chị M.P, từng là chủ một thương hiệu đồ thủ công mỹ nghệ tại Hà Nội, rầu rĩ chia sẻ về hoàn cảnh tương tự: "Năm 2022, khi dịch bệnh lắng xuống nhưng sức mua quá yếu, tôi buộc phải dừng cửa hàng. Tài sản thu hồi chẳng còn gì, doanh thu bằng không nên tôi cắt hợp đồng với kế toán. Lúc đó, bản thân chỉ nghĩ đơn giản là mình không buôn bán gì nữa thì cơ quan thuế sẽ tự hiểu. Đến nay khi chuẩn bị hồ sơ vay vốn ngân hàng để mở một xưởng may nhỏ, tôi mới giật mình khi thấy tên mình nằm trong danh sách người đại diện pháp luật bị khóa mã số thuế vì nợ phạt chậm nộp báo cáo. Muốn gỡ thì phải đi nộp phạt hàng chục triệu đồng, một khoản tiền quá sức với một người vừa gượng dậy sau thất bại".

Cơ chế tháo gỡ cho doanh nghiệp "ngủ đông"

Trạng thái mã số thuế 03 - "người nộp thuế ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế"- đang biến nhiều đơn vị không còn hoạt động thành những "con nợ" bất đắc dĩ. Về mặt lý thuyết, doanh nghiệp đã dừng kinh doanh, không phát sinh doanh thu hay giao dịch thì không phát sinh nghĩa vụ thuế mới. Tuy nhiên, nếu chưa hoàn tất thủ tục đóng mã số thuế, doanh nghiệp vẫn bắt buộc phải nộp báo cáo thuế định kỳ. 

Việc thiếu hụt hồ sơ khiến các khoản phạt chậm nộp tờ khai và tiền chậm nộp thuế cứ thế nhân lên. Đến khi muốn chính thức giải thể, số tiền phạt cộng dồn đã vượt quá khả năng tài chính của một đơn vị đã dừng hoạt động từ lâu. Bên cạnh đó, việc phải khôi phục lại chứng từ sổ sách từ nhiều năm trước khi kế toán cũ đã nghỉ cũng tạo thêm gánh nặng chi phí không nhỏ.

Đánh giá về thực trạng này, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, cho rằng số doanh nghiệp, hộ kinh doanh ngừng hoạt động nhưng chưa thực hiện quyết toán thuế hoặc làm thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế có xu hướng gia tăng trong những năm qua. "Trong số này, có những trường hợp do thiếu hiểu biết pháp luật, kinh doanh không hiệu quả rồi bỏ lại mã số thuế; nhưng cũng có trường hợp cố tình lợi dụng cơ chế thông thoáng để thành lập doanh nghiệp ma, bỏ địa chỉ kinh doanh hoặc mua bán hóa đơn. Điều quan trọng nhất trong chiến dịch làm sạch mã số thuế là không thể đánh đồng hai nhóm đối tượng này", bà Cúc nhấn mạnh.

Do đó, các chuyên gia pháp lý cho rằng công tác quản lý thuế hiện đại cần dựa trên nguyên tắc phân loại rủi ro và xác định bản chất thực tế. Đối với các trường hợp cố tình bỏ địa chỉ kinh doanh để né tránh nghĩa vụ hoặc thành lập doanh nghiệp "ma", việc truy thu và xử lý nghiêm là bắt buộc. Ngược lại, với những doanh nghiệp đã thực sự rút lui khỏi thị trường, không có nợ thuế gốc và không có dấu hiệu gian lận, cơ quan quản lý cần cân nhắc một cơ chế giải thể rút gọn. 

Việc ứng dụng dữ liệu hóa đơn điện tử, ngân hàng, cổng thanh toán để xác định chính xác thời điểm dừng hoạt động, đồng thời xem xét giảm trừ các khoản phạt hành chính phát sinh đơn thuần trong thời gian "ngủ đông", sẽ là giải pháp thực chất giúp làm sạch dữ liệu mà không đẩy người dân vào thế bế tắc.

Cảnh báo rủi ro cho phụ nữ khởi nghiệp

Trong làn sóng khởi nghiệp những năm gần đây, rất nhiều phụ nữ đã dũng cảm bước ra làm chủ trong các lĩnh vực như may mặc, ẩm thực, làm đẹp, bán hàng trực tuyến hay dịch vụ tư vấn. Tinh thần nhạy bén và ý chí tự lập của chị em là rất đáng trân trọng, song thực tế cho thấy không ít người bước vào thương trường với vốn kiến thức pháp lý và quản trị tài chính chưa thực sự đầy đủ. Khi công việc kinh doanh gặp khó khăn, phản ứng tự nhiên của nhiều nữ chủ doanh nghiệp là thu gọn quy mô, đóng cửa cửa hàng và buông xuôi để giải tỏa áp lực. Sự thiếu hụt thông tin dẫn đến lầm tưởng rằng dừng bán hàng đồng nghĩa với việc chấm dứt toàn bộ trách nhiệm pháp lý.

Dưới góc nhìn của người trong cuộc, chị T.H, quản lý một chuỗi spa vừa phải đóng cửa hai chi nhánh, bày tỏ mong muốn có sự hỗ trợ cụ thể hơn cho nữ doanh nhân: "Phụ nữ khi kinh doanh thua lỗ thường gánh áp lực tâm lý rất lớn từ gia đình và tài chính, dẫn đến tâm lý né tránh, ngại đến các cơ quan hành chính làm thủ tục phức tạp. Chúng tôi rất mong các cơ quan thuế hoặc Hội Liên hiệp Phụ nữ có những buổi hướng dẫn, tuyên truyền ngắn gọn, quy trình đóng mã số thuế đơn giản hơn cho mô hình nhỏ. Khi bắt đầu khởi nghiệp thì rầm rộ, nhưng khi thất bại rút lui, chị em rất cần một 'lối thoát' minh bạch, ít tốn kém để có cơ hội làm lại từ đầu."

Thực tế pháp lý cho thấy, việc bỏ ngang mã số thuế mang lại những hệ lụy trực tiếp mà chị em cần đặc biệt lưu tâm. Trước hết, tiền phạt hành chính do chậm nộp báo cáo thuế qua nhiều năm có thể lên tới hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng, trở thành khoản nợ treo trên tên của người đại diện pháp luật. Thứ hai, khi mã số thuế bị khóa hoặc ghi nhận nợ thuế, thông tin cá nhân của người đại diện sẽ bị lưu vết trên hệ thống quản lý, dẫn đến nguy cơ bị tạm hoãn xuất cảnh, bị từ chối khi muốn thành lập doanh nghiệp mới, hoặc gặp khó khăn khi đứng tên đăng ký hộ kinh doanh và vay vốn ngân hàng trong tương lai. Cuối cùng, một mã số thuế bỏ trống vẫn tồn tại trên hệ thống có nguy cơ bị kẻ xấu lợi dụng thông tin để thực hiện các giao dịch bất hợp pháp, đẩy chủ doanh nghiệp vào những rắc rối pháp lý không đáng có.

Khởi nghiệp là một hành trình gian nan, và biết cách rút lui an toàn cũng là một kỹ năng quản trị tối quan trọng. Đối với phụ nữ, khi mô hình kinh doanh không còn hiệu quả, việc chủ động làm việc với cơ quan thuế để tạm ngừng hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế ngay từ đầu chính là giải pháp bảo vệ bản thân, bảo vệ uy tín và tài sản gia đình. Chiến dịch làm sạch mã số thuế không chỉ là bài toán dữ liệu của cơ quan quản lý, mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc về ý thức tuân thủ pháp luật cho các nữ doanh nhân trên con đường lập nghiệp.