Người dân dứt bỏ khói thuốc, đưa xóm nhỏ trở lại trong lành

Có mặt tại xóm Trung Thành 2, phóng viên ghi nhận những đồi chè xanh trải rộng, người dân tất bật lao động và không gian sống nay đã bớt mùi khói thuốc. Ít ai nghĩ rằng, cách đây hơn nửa thế kỷ, nơi đây từng trồng nhiều thuốc lá, khói thuốc len sâu vào đời sống hằng ngày. Cũng từ môi trường ấy, không ít người đàn ông trong xóm đã hút thuốc từ nhỏ, rồi mang theo thói quen đó suốt nhiều năm.

Người vợ bền bỉ giúp chồng vượt cơn nghiện thuốc

Ông Chu Quang Dũng (62 tuổi, trú xóm Trung Thành 2) đã "bập" vào khói trắng từ thuở mới lên 7. Cậu bé Dũng ngày ấy thường xuyên lén lút thu gom những phần thuốc lá khô từ hợp tác xã rồi tự mình thái nhỏ ra để thỏa mãn trí tò mò. Thói quen vô cùng độc hại ấy đã nhanh chóng bám rễ sâu vào cuộc đời ông và kéo dài dai dẳng suốt hàng chục năm ròng rã.

Những ngày rong ruổi chăn trâu ông luôn mang theo một túi thuốc quấn bằng thứ giấy lịch mỏng tang nhằm giải quyết cơn thèm. Lượng độc tố ngấm vào cơ thể ngày một nhiều đẩy ông rơi tự do vào tình trạng nghiện ngập nặng nề không thể kiểm soát. Thời kỳ đỉnh điểm, ông hút tới 2 bao thuốc lá mỗi ngày khiến cơ thể lúc nào cũng cần có sẵn một gói bên mình mới cảm thấy yên tâm.

Nhận thấy thuốc lá ảnh hưởng đến sức khỏe và kinh tế gia đình, ông Dũng đã 3 lần cố gắng cai thuốc. Ông Dũng kể: "Lần đầu tôi bỏ thuốc là vào năm 1988, sau khi xuất ngũ. Khi đó, tôi bỏ được gần một năm. Nhưng về sau tham gia công tác xã hội, thấy anh em, bạn bè xung quanh vẫn hút nhiều nên tôi lại hút trở lại".

Cuộc chiến cai thuốc của ông Dũng chỉ thực sự chuyển biến khi có sự đồng hành bền bỉ của vợ. Bà Nguyễn Thị Nhung đã nhiều năm chứng kiến những cơn ho kéo dài của chồng nên càng thêm lo lắng. Từ nỗi lo ấy, bà kiên trì động viên, nhắc nhở và cùng chồng tìm cách bỏ thuốc để giữ gìn sức khỏe.

Hàng ngày, bà Nhung vẫn nhẹ nhàng phân tích để chồng hiểu rõ tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe và cuộc sống gia đình. "Tôi vẫn thường nói với ông rằng hút thuốc không chỉ hại cho bản thân mà còn ảnh hưởng đến con cháu trong nhà, nhất là các cháu nhỏ. Mình hút thì người xung quanh cũng phải hít khói thuốc, rất hại cho sức khỏe", bà Nhung chia sẻ.

Chính sự động viên kiên trì của vợ cùng những nhắc nhở từ tổ chức Hội đã tiếp thêm cho ông Dũng quyết tâm cai thuốc. Để vượt qua cơn thèm, có thời gian ông tự đặt bao thuốc trên nóc tivi, mỗi ngày nhìn thấy nhưng tự nhắc mình không được hút. Ông Dũng tâm sự: "Khói thuốc từng ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe của tôi. Sau này, nhờ gia đình luôn động viên, tôi mới bỏ hẳn được để giữ không khí trong nhà trong lành hơn cho con cháu".

Bản làng "rời" khói thuốc, môi trường sống dần hồi sinh

Từ câu chuyện của gia đình ông Dũng, có thể nhìn rộng ra một giai đoạn khói thuốc từng len sâu vào đời sống ở xóm Trung Thành 2. Trước đây, cây thuốc lá là cây trồng quen thuộc của nhiều hộ dân, giúp tăng thu nhập và giải quyết sinh kế. Cũng từ đó, việc hút thuốc xuất hiện phổ biến trong nhiều gia đình, từ người lớn đến lớp trẻ. Nhiều đứa trẻ lớn lên giữa cảnh người lớn hút thuốc nên sớm bắt chước. Khói thuốc từ những lò sấy và từ sinh hoạt hằng ngày phủ vào không gian sống, tác động trực tiếp đến sức khỏe người dân.

Bà Chu Thị Hường, Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ xóm Trung Thành 2, cho biết trước đây đàn ông trong xóm hút thuốc rất nhiều nhưng nhận thức của người dân đã dần thay đổi khi thấy rõ tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe. 

"Có những người khi đi khám, được bác sĩ nói phổi bị ảnh hưởng nặng do hút thuốc lâu năm thì mới thực sự giật mình", bà Hường cho biết. Từ thực tế đó, Chi hội Phụ nữ cùng các đoàn thể ở cơ sở đã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân thay đổi thói quen. Theo bà Hường, việc tuyên truyền không chỉ diễn ra trong các buổi họp mà còn được lồng ghép trong sinh hoạt chi hội, trong các cuộc họp xóm, trên nhóm Zalo, thậm chí ngay khi chị em lao động trên nương chè.

Cách làm ở cơ sở chủ yếu là nói bằng những câu chuyện cụ thể, gắn với người thật, việc thật. Cán bộ Hội phân tích tác hại của thuốc lá đối với phổi, đường hô hấp, kinh tế gia đình và môi trường sống. Nhiều chị em dùng chính câu chuyện trong gia đình mình để thuyết phục chồng con, người thân. Bà Nhung là một trong những người như vậy. Từ chuyện chồng từng nghiện nặng rồi bỏ được thuốc, bà kể lại cho hàng xóm, người thân để mọi người thấy tác hại của khói thuốc không ở đâu xa mà ở ngay trong mỗi ngôi nhà. Bà Nhung cũng nói: "Mình hút thì người xung quanh cũng phải hít khói thuốc, rất hại cho sức khỏe".

Không chỉ vận động bằng lời nói, nhiều gia đình còn tạo thành nếp sống mới. Ông Dũng cho biết, sau khi bỏ thuốc, ông thường xuyên nhắc con cháu không thử hút, không sử dụng thuốc lá dưới bất kỳ hình thức nào. Từ gia đình nhỏ, việc vận động lan ra cả dòng họ. "Hiện nay con cháu trong nhà không ai sử dụng thuốc lá. Không chỉ trong gia đình nhỏ, tôi còn thường xuyên vận động cả con cháu trong dòng họ tránh xa thuốc lá. Đến nay, trong dòng họ của mình cũng không còn ai hút thuốc lá nữa", ông Dũng cho biết.

Theo bà Hường, kết quả dễ thấy nhất là số người hút thuốc ở xóm đã giảm nhiều so với trước. "Bây giờ số người hút thuốc ở xóm chỉ còn đếm trên đầu ngón tay", bà nói. Tuy vậy, công tác này vẫn chưa thể dừng lại, bởi thay đổi thói quen là việc cần thời gian và sự kiên trì. Bên cạnh thuốc lá truyền thống, nguy cơ hiện nay là thuốc lá điện tử và các sản phẩm mới có thể len vào trường học, tác động đến thanh thiếu niên. Bà Nhung cho rằng việc phòng, chống thuốc lá cần bắt đầu từ gia đình, sau đó đến nhà trường, tổ chức Hội và các đoàn thể để tạo thành nhiều hướng tác động cùng lúc.

Từ một nơi khói thuốc từng hiện diện dày đặc trong đời sống, xóm Trung Thành 2 đang thay đổi từng ngày. Cây chè dần thay cây thuốc lá. Số người hút thuốc giảm xuống. Không gian sống trong nhiều gia đình cũng bớt mùi khói hơn trước. Từ những lời nhắc trong nhà, những cuộc trò chuyện ở xóm và sự vào cuộc của tổ chức Hội, việc bỏ thuốc không còn là chuyện của riêng từng người mà trở thành cách để giữ sức khỏe, giữ nếp sống và bảo vệ môi trường sống cho cả cộng đồng.