Người Hà Nội đang dùng không gian công cộng thế nào?

Điểm hẹn của gia đình

Công viên, phố đi bộ, quảng trường hay những không gian văn hóa đang được người Hà Nội sử dụng theo nhiều cách khác nhau. Người đưa con tới chơi, người đến tập thể dục, gặp gỡ bạn bè... 

Chị Trần Thanh Hưởng, giáo viên tiếng Nhật tại Hà Nội, thường đưa các con ra Công viên Bách Thảo, Công viên Yên Sở hoặc phố đi bộ quanh hồ Hoàn Kiếm vào cuối tuần.

Ở công viên, bọn trẻ có thể thả diều, thổi bong bóng, nhặt lá, chạy trên bãi cỏ hoặc tự nghĩ ra những trò chơi của mình. Có hôm, một quả bóng lăn sang chỗ nhóm trẻ khác rồi từ đó các con làm quen và chơi chung. Ở phố đi bộ, các con xem những tiết mục biểu diễn đường phố, chơi ô ăn quan, kéo co.

"Không gian công cộng mang lại cảm giác thư thái, bình yên, giúp cả nhà tạm quên đi áp lực công việc để kết nối với nhau", chị Hưởng nói.

Sau những giờ học, giờ làm việc, trẻ có chỗ để chạy nhảy, vận động và gặp những bạn khác; cha mẹ cũng có thêm thời gian ngồi cạnh con, trò chuyện với những người xung quanh. Một buổi đi chơi không nhất thiết phải gắn với việc mua sắm hay trả tiền cho từng hoạt động.

Theo chị Hưởng, những điều tưởng như rất nhỏ lại quyết định việc mỗi gia đình sẽ ở lại bao lâu: Bãi cỏ sạch, có bóng mát, ghế ngồi, nhà vệ sinh và lối đi thuận tiện giúp cả người lớn lẫn trẻ nhỏ sử dụng không gian một cách thoải mái.

Tại Công viên Thống Nhất, chị Nguyễn Thanh Tâm, Chủ nhiệm Câu lạc bộ aerobic Thanh Tâm ở khu vực cổng Đại Cồ Việt, đã gắn bó với không gian này khoảng 28 năm. Hiện tại, ở tuổi ngoài 60, chị vẫn duy trì lớp tập miễn phí hai buổi mỗi ngày vào sáng sớm và chiều tối.

Theo chị, nhờ có không gian công cộng rộng rãi, thoáng đãng và không phải trả chi phí thuê địa điểm, lớp có thể mở cho tất cả mọi người, ai cũng có thể tham gia.

"Nếu không có không gian này, lớp vẫn có thể duy trì nhưng chắc chắn số người tham gia sẽ ít hơn. Khi đó, nhiều chị em cũng mất đi một nơi để tập luyện, gặp gỡ và duy trì sức khỏe", chị Tâm nói.

Với nhiều phụ nữ trung niên và cao tuổi, công viên đã trở thành điểm hẹn quen thuộc. Trước và sau mỗi buổi tập thể dục, mọi người ngồi lại nói chuyện về sức khỏe, con cái, gia đình, những việc trong ngày.

Chị Tâm cho biết nhiều thành viên câu lạc bộ đã nghỉ hưu. Việc có một địa điểm quen thuộc để vận động và gặp gỡ giúp họ duy trì được thói quen sinh hoạt mỗi ngày. "Không gian công cộng rất quan trọng với phụ nữ, nhất là phụ nữ trung niên và cao tuổi. Ở đây, mọi người vừa nâng cao sức khỏe, vừa có chỗ để chia sẻ cuộc sống", chị Tâm nói.

Sau nhiều năm, Công viên Thống Nhất đã trở thành một phần trong sinh hoạt của những người thường xuyên đến đây. Khi cảnh quan được cải tạo, không gian rộng và thoáng hơn, các nhóm tập luyện, đi bộ, vui chơi cũng có thêm chỗ để hoạt động.

Theo Kỹ sư xây dựng Doãn Đức, Giám đốc Công ty cổ phần GreenHN, cách người dân sử dụng không gian công cộng đang thay đổi. Không ít người đến công viên để đọc sách, trò chuyện, cho con chơi hoặc tập thể dục...

Với những khu dân cư có ít diện tích sinh hoạt chung, công viên và các không gian công cộng gần nhà gần như trở thành một "phòng khách chung". Muốn người dân sử dụng lâu hơn, những thứ cơ bản như ghế ngồi, bóng mát, nhà vệ sinh, chiếu sáng và lối đi thuận tiện quan trọng không kém những hạng mục lớn.

Một khoảng sân có thể dành cho người cao tuổi tập thể dục mỗi buổi sáng, buổi chiều trẻ em chơi và buổi tối trở thành nơi sinh hoạt cộng đồng. Không nhất thiết một không gian phải đáp ứng tất cả nhu cầu cùng lúc, nhưng cách bố trí và vận hành cần tính đến những người thực sự sử dụng nơi đó.

Không gian công cộng không dành cho tất cả mọi người

Là một người khiếm thị, chị Vũ Thị Hải Anh, sinh năm 2000, sinh viên ngành Quan hệ công chúng, Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, vẫn đi xem phim, ra hồ Hoàn Kiếm, đến bảo tàng, nhà hát và các không gian văn hóa như nhiều người trẻ khác. Tuy nhiên, việc một địa điểm mở cửa cho mọi người không có nghĩa ai cũng có thể tự mình sử dụng...

Với người sáng mắt, một tấm biển chỉ đường hay sơ đồ đặt ở lối vào thường đã đủ. Với Hải Anh, những thông tin đó có thể không giúp cô biết mình đang ở đâu, cần đi theo hướng nào và điểm đến nằm ở vị trí nào.

Những nơi rộng, đông người càng khó di chuyển. Có lần Hải Anh muốn tham dự một chương trình âm nhạc tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC). Tuy nhiên, do thiếu thông tin chỉ dẫn phù hợp, cô không thể tự tìm đến khu vực diễn ra sự kiện.

Điều Hải Anh cần không phải là một lối đi riêng biệt, mà là cách tổ chức thông tin để cô có thể tự chủ hơn khi sử dụng không gian chung. Các điểm quan trọng có thể được phát qua loa, chữ nổi, ký hiệu dễ nhận biết; đường đi cần hạn chế vật cản; những thiết bị cung cấp thông tin tại nơi công cộng nên tương thích với công cụ hỗ trợ dành cho người khiếm thị.

Với Hải Anh, khả năng tự mình đến một nơi, tìm được đường, tham gia một sự kiện hay xem một chương trình có ý nghĩa rất lớn. Khi phải phụ thuộc vào người khác để tìm đường, việc sử dụng không gian công cộng trở nên khó khăn hơn nhiều.

Thực tế cho thấy, khi mọi người đều có thể tiếp cận, sử dụng và tận hưởng, không gian công cộng mới thực sự trở thành phần sống động của thành phố.