Người trẻ đưa nghề chạm bạc ra khỏi lũy tre làng

Sinh ra và lớn lên tại làng Đồng Xâm (tỉnh Thái Bình, nay là Hưng Yên), Phạm Thị Ngọc Bích, người sáng lập và Chủ nhiệm dự án Bạc Hôme, có gia đình nhiều đời gắn bó với nghề. 

Ông của Bích là nghệ nhân, bố làm thợ kim hoàn, còn cô, dì, chú, bác hầu hết đều biết và từng làm nghề. Tuy vậy, phải đến khoảng 15-16 tuổi, khi bắt đầu học cấp 3, Bích mới thực sự tò mò và chủ động tìm hiểu sâu hơn về nghề chạm bạc Đồng Xâm cũng như những câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm.

Từ sự tò mò ban đầu, Bích dần ấp ủ mong muốn sử dụng những kiến thức mình học được, đưa giá trị của quê hương vượt ra khỏi "lũy tre làng", để nhiều người trẻ biết đến, hiểu hơn và tự hào về nghề truyền thống.

Bạc Hôme do Bích, sinh viên ngành Digital Marketing, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, sáng lập. Bích chia sẻ, khi tìm hiểu sâu hơn về nghề, Bích nhận ra phía sau mỗi đường chạm là câu chuyện về con người, văn hóa và sinh kế của vùng đất.

Qua những cuộc trò chuyện với nghệ nhân và những người thợ lâu năm, nhóm hiểu thêm về một nghề gắn chặt với đời sống địa phương. Từ đồ thờ, đồ gia dụng đến trang sức và những vật phẩm được đặt làm riêng, mỗi sản phẩm đều có một câu chuyện phía sau.

Điều khiến nhóm ấn tượng hơn cả là quá trình tạo ra chúng. Người thợ phải biết cách giữ phôi, điều khiển dụng cụ, tạo độ sâu cho từng đường chạm và xử lý những chi tiết rất nhỏ. Những kỹ năng ấy không thể học trong thời gian ngắn, mà được truyền lại qua nhiều năm làm nghề và những lần "cầm tay chỉ việc".

Nhìn vào công việc của các nghệ nhân, nhóm của Bích nhận ra nguy cơ mai một của nghề nằm ở sự thất truyền của những kinh nghiệm, kỹ năng và ký ức được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Bích không muốn câu chuyện Đồng Xâm chỉ dừng lại ở hai chữ "bảo tồn". Điều cô quan tâm là người trẻ có thể làm gì để nghề truyền thống tiếp tục có chỗ đứng trong đời sống hôm nay. "Điều khó nhất là làm sao để người trẻ biết đến nghề và nhìn thấy tương lai của mình trong đó", Bích nói.

Từ suy nghĩ ấy, Bạc Hôme kết hợp sản phẩm thủ công với trải nghiệm và cách kể chuyện trên nền tảng số. Với nền tảng Digital Marketing, Bích cho rằng đây là một cách để người trẻ đến gần hơn với những giá trị vốn tưởng như xa lạ.

Nhóm muốn đưa nghề chạm bạc ra khỏi những câu chuyện thuần túy về truyền thống, đồng thời tránh biến nghề thành một giá trị chỉ để cất giữ. Họ tìm cách giới thiệu sản phẩm cùng câu chuyện của người thợ thông qua trải nghiệm và các nội dung trên nền tảng số.

Trong quá trình thực hiện, có những lúc các thành viên chỉ ngồi cạnh nghệ nhân, quan sát họ làm việc. Một sản phẩm có thể mất nhiều giờ để hoàn thiện, trong khi sự thành thạo của người thợ là kết quả của nhiều năm rèn luyện.

"Chúng mình nhận ra một món đồ có thể mất nhiều giờ để hoàn thiện, nhưng điều được lưu giữ trong đó có thể là ký ức và câu chuyện của cả một gia đình, một vùng đất", Bích kể.

Từ đó, nhóm thay đổi cách nhìn về sản phẩm. Họ muốn người mua hiểu thêm về người làm ra món đồ, kỹ thuật phía sau sản phẩm và vùng đất nơi nghề được trao truyền.

Tương lai mới cho nghề truyền thống

Ngọc Bích cùng các thành viên Bạc Hôme tìm cách đưa nghề chạm bạc Đồng Xâm đến gần hơn với người trẻ bằng một cách kể mới. Theo Bích, người trẻ muốn góp sức cho làng nghề không nhất thiết phải trở thành nghệ nhân. Có người phù hợp với thiết kế, người khác có thể làm công nghệ, marketing, truyền thông hoặc tìm kiếm thị trường. Mỗi người có thể góp một phần vào việc đưa nghề truyền thống đến gần hơn với đời sống hiện nay.

Với Bích, câu chuyện Đồng Xâm trước hết là câu chuyện về sinh kế. Nếu một nghề không còn mang lại cơ hội sống, rất khó để kỳ vọng người trẻ lựa chọn gắn bó lâu dài.

Cô từng nghĩ làng nghề là một thứ quen thuộc, thậm chí có phần "xưa cũ". Nhưng càng tìm hiểu công việc của những người thợ, Bích càng thấy ở đó những câu hỏi rất gần với cuộc sống hôm nay: Thị trường ở đâu? Người trẻ có thể tham gia bằng cách nào? Công nghệ có thể hỗ trợ người thợ ra sao? Và làm thế nào để một sản phẩm thủ công tìm được những người sử dụng mới mà vẫn giữ được dấu ấn riêng?

Cũng từ góc nhìn ấy, câu chuyện Đồng Xâm có điểm chung với nhiều sáng kiến thanh niên được giới thiệu tại Ngày Quốc tế Thanh niên 2026, khi người trẻ tìm cách giải quyết những vấn đề về việc làm, sinh kế và phát triển cộng đồng bằng những cách khác nhau.

Với những bạn trẻ chưa từng tiếp xúc với làng nghề, Bích cho rằng cách đơn giản nhất là đến tận nơi, ngồi cạnh một người thợ và thử nhìn nghề từ công việc hằng ngày của họ. Thử cầm chiếc búa, chạm một đường trên kim loại và nghe người thợ kể về công việc đã gắn bó với mình nhiều năm. Những trải nghiệm trực tiếp như vậy có thể khiến một nghề tưởng đã rất xa trở nên gần gũi hơn.

Bởi khi nhìn thật kỹ, những điều tưởng thuộc về quá khứ lại đặt ra những câu hỏi của hiện tại: làm sao để người thợ sống được với nghề, làm sao để sản phẩm đến được với khách hàng mới, và làm sao để người trẻ có thể tham gia mà không làm mất đi giá trị vốn có.

"Mình mong dự án giữ lại kỹ thuật chạm bạc và cả tinh thần: dù cách làm có thể thay đổi, chúng ta vẫn biết mình bắt đầu từ đâu", Bích chia sẻ.

Với Bích, tiếp nối một nghề truyền thống không có nghĩa là giữ mọi thứ nguyên vẹn như cũ, mà là tìm cách để những giá trị cốt lõi vẫn có chỗ đứng trong một đời sống đã thay đổi.