Người trẻ tìm lời giải cho môi trường sống bị ô nhiễm bụi mịn

Từ nỗi lo bụi mịn đến ý tưởng vì môi trường

Giữa nhịp sống ngày càng dày đặc của Hà Nội, những lớp bụi mịn vô hình len lỏi vào từng hơi thở đã trở thành mối quan tâm thường trực của nhiều người dân đô thị. Không chỉ là những con số trên các bảng đo chất lượng không khí, ô nhiễm đã hiện hữu trong đời sống thường ngày, tác động trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng sống, đặc biệt với trẻ em, người cao tuổi và những người có thu nhập trung bình, thấp.

Trước thực tế đó, một nhóm sinh viên Việt Nam và Nigeria tại Hà Nội đã cùng nhau phát triển dự án máy lọc không khí Helio với mong muốn tạo ra giải pháp thân thiện môi trường, dễ tiếp cận và phù hợp với điều kiện sống của số đông người dân đô thị.

Từ góc nhìn của sinh viên và những người thu nhập trung bình, nhóm xác định cần một giải pháp phù hợp điều kiện thực tế: hiệu quả, an toàn cho sức khỏe và đặc biệt là giá thành dễ tiếp cận.

Bạn Nguyễn Thị Hải Yến, Trưởng dự án Helio chia sẻ, chính những câu chuyện đời thường đã khiến dự án vượt khỏi khuôn khổ một đề tài học thuật. "Một người mẹ lo lắng vì con phải hít khói bụi mỗi ngày, hay những chia sẻ từ bạn bè Nigeria về tình trạng ô nhiễm tương tự tại quê hương họ, khiến chúng tôi nhận ra đây không chỉ là nghiên cứu, mà là một sứ mệnh", Hải Yến nói.

Từ đó, nhóm tập trung phát triển bộ lọc carbon nanotube có thể giặt sạch và tái sử dụng. Giải pháp này không chỉ giúp giảm chi phí cho người dùng mà còn góp phần hạn chế lượng rác thải từ các màng lọc dùng một lần - một vấn đề môi trường ít được chú ý nhưng đang ngày càng gia tăng.

"Khi hoàn thiện được bộ lọc có thể tái sử dụng, chúng tôi hiểu rằng mình đang góp phần giảm hàng tấn rác thải ra môi trường mỗi năm. Đó là giá trị thực tiễn vượt xa điểm số hay giải thưởng", Nhóm trưởng nhấn mạnh.

Là những người trẻ trực tiếp sinh sống và học tập tại Hà Nội, nhóm Helio nhìn nhận ô nhiễm không khí không phải qua những báo cáo khô khan mà qua chính trải nghiệm hằng ngày. Theo các thành viên, bụi mịn PM2.5 là "sát thủ vô hình", đã trở thành nỗi bất an thường trực của thế hệ trẻ đô thị.

Bạn Đỗ Minh Hoàng, Phó Trưởng dự án Helio cho biết: "Chúng tôi bắt đầu từ một câu hỏi rất đơn giản: vì sao không khí ngày càng ô nhiễm nhưng máy lọc không khí có giá thiết bị cao, chi phí thay lõi đắt khiến nhiều gia đình dù lo ngại vẫn phải chấp nhận sống chung với bụi mịn".

"Chúng tôi cảm nhận rất rõ sự khác biệt giữa mùa mưa và mùa khô, khi chỉ số AQI vượt ngưỡng 200 không còn là chuyện hiếm. Nhiều ngày, bầu trời Hà Nội mờ đục không phải vì sương, mà vì lớp bụi mịn dày đặc từ phương tiện giao thông và công trình xây dựng" - Trưởng nhóm chia sẻ.

Bên cạnh đó, nhóm cho rằng ô nhiễm không chỉ đến từ các khu công nghiệp mà còn xuất phát từ chính các thói quen sinh hoạt như đốt rác, đốt rơm rạ hay sử dụng bếp than tổ ong. Những hoạt động này tạo ra một vòng lặp ô nhiễm ngay trong đời sống dân sinh, gây áp lực lớn lên chất lượng không khí.

Ý thức cộng đồng và vai trò của người trẻ

Theo Nguyễn Thị Hải Yến, bên cạnh công nghệ, ý thức cộng đồng đóng vai trò then chốt trong cải thiện chất lượng không khí. Nhóm ghi nhận sự thay đổi tích cực từ giới trẻ khi ngày càng nhiều sáng kiến bảo vệ môi trường được khởi xướng và lan tỏa.

"Chúng tôi thấy nhiều nhóm trẻ tổ chức thu gom, phân loại rác, tuyên truyền sống xanh tại các khu vực ô nhiễm cao. Khi người dân trực tiếp cảm nhận được tác động của ô nhiễm không khí, ý thức bảo vệ môi trường cũng dần được nâng lên", Hải Yến nói.

Nhóm cũng đánh giá cao những định hướng chính sách như việc hạn chế xe máy theo khung giờ, khuyến khích sử dụng giao thông công cộng. Theo Hải Yến, đây là những bước đi cần thiết để giảm khói bụi đô thị và hướng tới phát triển bền vững lâu dài.

Một yếu tố quan trọng khác được nhóm Helio nhấn mạnh là vai trò của giáo dục môi trường trong trường học. Theo nhóm, việc hình thành thói quen sống xanh cần bắt đầu từ sớm, thông qua cả kiến thức và trải nghiệm thực tế. Những bài học trên lớp, cùng các hoạt động như trồng cây, dọn vệ sinh môi trường hay các phong trào bảo vệ môi trường giúp học sinh, sinh viên hiểu rằng không khí sạch là một giá trị cần được gìn giữ mỗi ngày.

Bên cạnh đó, các chi tiết nhỏ trong môi trường học đường như thùng rác phân loại, biển tuyên truyền hay quy định giữ gìn vệ sinh chung cũng có tác động lớn đến hành vi của người học, góp phần hình thành lối sống có trách nhiệm với môi trường.

Dù mang nhiều ý nghĩa môi trường, các sáng kiến sinh viên như Helio vẫn đối mặt với không ít rào cản khi đi vào đời sống. Khó khăn lớn nhất là đảm bảo tính thực tiễn, chứng minh hiệu quả và cam kết môi trường của sản phẩm, cũng như bài toán vốn và thay đổi thói quen tiêu dùng.

"Để các dự án môi trường của sinh viên không dừng lại ở ý tưởng, rất cần sự đồng hành từ nhà trường, doanh nghiệp và các tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp", Nguyễn Thị Hải Yến cho biết.

Khép lại hành trình của dự án, nhóm Helio muốn gửi gắm thông điệp giản dị nhưng mạnh mẽ của người trẻ ngày nay thực sự quan tâm và sẵn sàng hành động vì môi trường: "Chúng tôi tin rằng những hành động nhỏ, nếu được thực hiện bền bỉ và đồng bộ, sẽ tạo ra những thay đổi tích cực cho môi trường không khí và cho tương lai chung".