Nguyên tắc "2 - 5 - 30" ngăn Ebola lây lan

Kích hoạt "lá chắn" từ khâu sàng lọc ban đầu

Trong bối cảnh dịch bệnh do vi rút Ebola vẫn xuất hiện tại một số quốc gia châu Phi, ngành y tế Việt Nam đang chủ động triển khai các biện pháp ứng phó nhằm phòng ngừa nguy cơ dịch bệnh xâm nhập. Tại Bệnh viện Bạch Mai, một trong những cơ sở y tế tuyến cuối lớn nhất cả nước, công tác chuẩn bị đã được kích hoạt với tinh thần chủ động, sẵn sàng nhưng không hoang mang.

Theo các chuyên gia, Việt Nam hiện chưa ghi nhận trường hợp mắc Ebola. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của giao lưu, du lịch và thương mại quốc tế, nguy cơ dịch bệnh xâm nhập qua đường hàng không hoặc các hoạt động đi lại xuyên biên giới luôn hiện hữu.

Điều đáng lo ngại là các triệu chứng ban đầu của Ebola rất dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh lý thường gặp khác. Người bệnh có thể chỉ sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, buồn nôn hoặc tiêu chảy, tương tự như cúm, sốt xuất huyết Dengue, sốt rét hay các bệnh nhiễm khuẩn thông thường. Chính vì vậy, việc nhận diện sớm những trường hợp nghi ngờ đóng vai trò quyết định trong công tác phòng chống dịch.

Ban Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai đã yêu cầu toàn bộ các đơn vị rà soát kế hoạch phòng chống Ebola, tăng cường giám sát những trường hợp có biểu hiện nghi ngờ và đặc biệt chú trọng khai thác yếu tố dịch tễ trong vòng 21 ngày trước khi khởi phát bệnh.

TS. Đoàn Thu Trà, Quyền Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới Bạch Mai cho biết, Ebola có thời gian ủ bệnh từ 2 đến 21 ngày. Trong giai đoạn chưa xuất hiện triệu chứng, người bệnh không có khả năng lây truyền vi rút. Tuy nhiên, khi bệnh khởi phát, vi rút có thể lây qua máu và các dịch cơ thể.

Khó khăn lớn nhất trong phát hiện Ebola là các biểu hiện ban đầu rất không đặc hiệu. Nếu nhân viên y tế không khai thác kỹ yếu tố dịch tễ, ca bệnh hoàn toàn có thể bị bỏ sót ngay từ khâu tiếp nhận.

"Người bệnh Ebola giai đoạn đầu thường chỉ sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi hoặc tiêu chảy. Đối với Ebola, đôi khi một câu hỏi đúng còn quan trọng hơn nhiều xét nghiệm được thực hiện sau đó", TS. Đoàn Thu Trà nhấn mạnh.

Vì vậy, nhân viên y tế cần hình thành phản xạ hỏi về lịch sử đi lại, tiếp xúc với vùng dịch hoặc các yếu tố nguy cơ ngay khi người bệnh đến khám. Đây được xem là "chìa khóa" để nhận diện sớm nguy cơ và triển khai các biện pháp bảo vệ phù hợp.

Thời điểm vàng quyết định hiệu quả kiểm soát dịch

Theo ThS. Nguyễn Quốc Thái, Phó Trưởng khoa Nhiễm khuẩn tổng hợp, Viện Y học Nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai, "2 phút đầu tiên" tại khu vực sàng lọc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc nhận diện ca bệnh nghi ngờ.

Chỉ với những câu hỏi ngắn gọn về triệu chứng và yếu tố dịch tễ trong vòng 21 ngày trước đó, nhân viên y tế có thể đánh giá nguy cơ và kích hoạt ngay các biện pháp bảo vệ cho bản thân cũng như những người xung quanh.

Từ kinh nghiệm ứng phó với các dịch bệnh nguy hiểm trên thế giới, các chuyên gia khuyến cáo nguyên tắc "2 - 5 - 30": 2 phút khai thác triệu chứng và yếu tố dịch tễ; 5 phút cách ly tạm thời; và 30 phút đầu tiên để kích hoạt toàn bộ hệ thống ứng phó, kiểm soát nhiễm khuẩn và báo cáo theo quy định.

Khoảng thời gian này được xem là "30 phút vàng" giúp ngăn chặn nguy cơ lây lan ngay từ cửa bệnh viện. Nếu bỏ lỡ, nguy cơ phơi nhiễm đối với nhân viên y tế và những người bệnh khác có thể gia tăng đáng kể.

Trong công tác phòng chống Ebola, kiểm soát nhiễm khuẩn được xác định là tuyến phòng thủ quan trọng nhất. TS. Trương Anh Thư, Trưởng khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn, Bệnh viện Bạch Mai cho biết mọi trường hợp nghi ngờ đều phải được xử trí theo nguyên tắc "Phát hiện - Cách ly - Thông báo".

Ngay khi phát hiện người bệnh nghi ngờ, bệnh nhân phải được tách khỏi khu vực đông người, nhân viên y tế sử dụng đầy đủ phương tiện phòng hộ cá nhân và kích hoạt quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn nhằm ngăn ngừa nguy cơ lây lan trong bệnh viện.

Bên cạnh đó, việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân, xử lý chất thải y tế, khử khuẩn môi trường và vận chuyển người bệnh.